Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 6. sınıf matematik öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki anket sorularını inceledim. Bu tür sorular, veri toplama ve istatistik konularının temelini oluşturur. Bir araştırma yaparken doğru soruları sormak, doğru sonuçlara ulaşmak için çok önemlidir. Şimdi gelin, bu etkinlikteki soruları birlikte analiz edelim ve çözelim.
Etkinlik 5
a) Bu soruları yanlı ya da yanlı değil seçeneklerinden uygun olanı işaretleyerek değerlendiriniz.
b) Yanlı olduğunu belirlediğiniz araştırma sorularının yanlılık sebeplerini açıklayınız.
Not: Sevgili çocuklar, ben bu iki şıkkı birleştirerek her soruyu tek tek değerlendirip neden yanlı veya yanlı olmadığını hemen altında açıklayacağım. Böylece daha anlaşılır olacak.
Soru: Şekerli yiyecekler yemek sağlığa çok mu zararlıdır?
Değerlendirme:Yanlı Soru
Açıklama: Bu soruda “çok mu zararlıdır?” ifadesi kullanılarak soruyu cevaplayacak kişi yönlendirilmektedir. Soru, şekerli yiyeceklerin kesinlikle zararlı olduğu varsayımını içeriyor. Daha doğru bir soru, “Şekerli yiyeceklerin sağlık üzerindeki etkileri hakkında ne düşünüyorsunuz?” şeklinde olabilirdi.
Soru: En sevdiğin spor dalı hangisidir?
Değerlendirme:Yanlı Değil
Açıklama: Bu soru, kişinin kişisel tercihini net bir şekilde soruyor ve herhangi bir yönlendirme içermiyor. Cevaplayıcıya birçok seçenek sunar ve özgür bırakır. Bu yüzden doğru bir anket sorusudur.
Soru: Satranç oyunu oynamak kişiyi hareketsiz yapıyor mu?
Değerlendirme:Yanlı Soru
Açıklama: Bu soru, satranç oynamanın olumsuz bir sonucu (“hareketsiz yapmak”) olabileceğini ima ederek kişiyi yönlendiriyor. Sanki satrancın kötü bir yanı varmış gibi sunuluyor.
Soru: Boş zamanlarınızda ne yapmaktan hoşlanırsınız?
Değerlendirme:Yanlı Değil
Açıklama: Bu soru da kişinin kendi fikrini sorduğu ve herhangi bir yönlendirme yapmadığı için doğru bir araştırma sorusudur.
Soru: Spor yapmak mı yoksa kitap okumak mı daha iyidir?
Değerlendirme:Yanlı Soru
Açıklama: Bu soru, birbiriyle ilgisiz iki farklı aktiviteyi karşılaştırıyor ve cevaplayıcıyı sadece bu iki seçenek arasında kalmaya zorluyor. Belki de birisi için ikisi de iyidir ya da başka bir aktivite daha iyidir. Bu tür kısıtlayıcı sorular yanlıdır.
Soru: Halk müziği ya da sanat müziğinden hangisini tercih edersiniz?
Değerlendirme:Yanlı Soru
Açıklama: Tıpkı bir önceki soru gibi, bu soru da seçenekleri sadece iki tür müzikle kısıtlıyor. Belki de kişi pop, rock veya başka bir müzik türünü seviyordur. Bu yüzden bu soru da yanlıdır.
Soru: Gelecekte hangi mesleği yapmak istersiniz?
Değerlendirme:Yanlı Değil
Açıklama: Kişinin kendi hayallerini ve hedeflerini sorduğu için yönlendirme içermeyen, doğru bir sorudur.
Soru: Eğlenceli olan animasyon filmler, hareketli olan aksiyon filmlerine göre daha çok mu tercih edilir?
Değerlendirme:Yanlı Soru
Açıklama: Bu soruda filmlerin başına “eğlenceli” ve “hareketli” gibi sıfatlar eklenerek kişisel görüş katılmış ve yönlendirme yapılmıştır. Ayrıca “daha çok mu tercih edilir?” diyerek bir karşılaştırma yapmaya zorlamaktadır. Bu da soruyu yanlı yapar.
Örnek 1
Yukarıda verilen anket sorularındaki yanlılığı gidermek için soruları daha uygun şekilde nasıl sorabiliriz? Cevaplarınızı soruların altlarındaki kısımlara yazınız.
Yanlı Soru: Bağımlılık oluşturan cep telefonları zararlı mıdır?
Adım 1: Yanlılığı Bulalım
Bu sorudaki “bağımlılık oluşturan” ifadesi, soruyu soran kişinin kendi düşüncesini soruya kattığını gösterir. Yani cep telefonlarının bağımlılık yaptığı varsayımıyla soru sorulmuştur. Bu bir yönlendirmedir.
Adım 2: Soruyu Düzeltelim
Bu soruyu tarafsız hale getirmek için yönlendiren ifadeyi çıkarmalıyız. Şöyle sorabiliriz:
Örnek 1: Cep telefonu kullanımının zararlı olduğunu düşünüyor musunuz?
Örnek 2: Sizce cep telefonu kullanımının olumsuz etkileri var mıdır?
Yanlı Soru: Sıcak bir günde denize girmek dağlarda yürüyüş yapmaktan daha eğlenceli midir?
Adım 1: Yanlılığı Bulalım
Bu soru iki temel hata içeriyor. Birincisi, birbiriyle alakasız iki aktiviteyi karşılaştırmaya zorluyor. İkincisi, “daha eğlenceli” gibi kişiden kişiye değişen, öznel bir kavram kullanıyor. Birine eğlenceli gelen diğerine gelmeyebilir.
Adım 2: Soruyu Düzeltelim
Bu soruyu düzeltmek için karşılaştırmayı ortadan kaldırıp insanların genel tercihini sormalıyız. Örneğin:
Örnek 1: Tatilde yapmaktan en çok hoşlandığınız aktivite nedir?
Örnek 2: Aşağıdaki aktivitelerden hangisini yapmayı tercih edersiniz? (Denize girmek, dağ yürüyüşü yapmak, kitap okumak, vb. şeklinde seçenekler sunulabilir.)
Umarım bu açıklamalar, yanlı anket sorularını nasıl tespit edeceğinizi ve düzelteceğinizi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, iyi bir araştırma tarafsız ve doğru sorularla başlar! Aklınıza takılan bir şey olursa her zaman sorabilirsiniz.