Sevgili Öğrencim Merhaba,
Ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle paylaştığın çalışma sayfasındaki (sayfa 95) etkinlikleri inceleyeceğiz. Özellikle 5. Etkinlikteki cümle analizi (cümlenin ögeleri) konusu LGS ve sınavların için çok önemlidir.
Görselde 3, 4 ve 5. etkinlikler var. 3. ve 4. etkinlikler okuduğun bir metne dayalı olduğu ve o metin görselde yer almadığı için, bu soruların mantığını sana anlatacağım. 5. Etkinliği ise senin için tek tek, ögelerine ayırarak çözeceğim.
Hadi başlayalım!
3. ETKİNLİK
Soru Metni: Okuduğunuz metnin konusunu ve ana fikrini aşağıya yazınız.
Çözüm ve Açıklama:
Bu kısmı yapabilmen için derste okuduğunuz metni hatırlaman gerekir. Ancak sana ipucu vereyim:
- Metnin Konusu: “Yazar burada ne anlatıyor?”, “Neden bahsediyor?” sorusunun cevabıdır. Genelde bir veya iki kelimeyle ifade edilir. (Örneğin: Sanat eserlerinin korunması.)
- Metnin Ana Fikri: “Yazarın bize vermek istediği mesaj nedir?”, “Bu yazıyı niçin yazmış?” sorusunun cevabıdır. Bir cümle ile ifade edilir. (Örneğin: Geçmişimizden kalan sanat eserlerini korumak ve yaşatmak hepimizin görevidir.)
4. ETKİNLİK
Soru Metni: Cümlelerin altını çizmek, kelimeleri koyu veya italik yazmak… Sizce bu bölümler dışında metindeki hangi bölümler koyu ya da altı çizili şekilde yazılmalıydı?
Çözüm ve Açıklama:
Burada senden “eleştirel okuma” yapman isteniyor. Metni okurken senin için “çok önemli” olan, “işte asıl mesele bu” dediğin cümleleri bulup işaretlemelisin. Genelde ana fikri taşıyan cümleler veya çok çarpıcı örneklerin olduğu yerler işaretlenir.
5. ETKİNLİK
Soru Metni: Aşağıdaki cümleleri ögelerine ayırınız.
Bu etkinlikte cümleleri ögelerine ayırmamız isteniyor. Cümlenin ögelerini bulurken her zaman önce Yüklemi, sonra Özneyi (Yükleme sorulan “Kim/Ne?” sorusuyla), daha sonra da diğer yardımcı ögeleri buluruz.
Hadi cümleleri tek tek inceleyelim:
1. Cümle:
“Bu eserlerden pek büyük bir kısmı yanmış, yıkılmış, kaybolmuş, yabancıya gitmiştir.”
Bu cümlede birden fazla yargı (iş/oluş) var, yani sıralı bir cümle yapısı görüyoruz.
Adım 1 (Yüklemleri Bulalım):
Cümlede yapılan işleri bulalım:
- yanmış (Yüklem)
- yıkılmış (Yüklem)
- kaybolmuş (Yüklem)
- gitmiştir (Yüklem)
Adım 2 (Özneyi Bulalım):
Yanan, yıkılan, kaybolan ve giden ne?
- Bu eserlerden pek büyük bir kısmı (Özne)
- Not: Bu özne tüm yüklemler için ortaktır.
Adım 3 (Diğer Ögeleri Bulalım):
Son yüklem olan “gitmiştir” kelimesine soralım: Nereye/Kime gitmiştir?
- yabancıya (Yer Tamlayıcısı / Dolaylı Tümleç)
Sonuç:
Bu eserlerden pek büyük bir kısmı (Özne) / yanmış, yıkılmış, kaybolmuş (Yüklemler) / yabancıya (Yer Tamlayıcısı) / gitmiştir (Yüklem).
2. Cümle:
“Her okulun Türk sanat eserlerinin resimlerini, planlarını, maketlerini gösteren müzeleri olmalıdır.”
Adım 1 (Yüklemi Bulalım):
Yargı bildiren kelime hangisi?
- olmalıdır (Yüklem)
Adım 2 (Özneyi Bulalım):
Olması gereken ne? (Burada dikkat etmelisin, tamlamaları bölemeyiz. “Her okulun … müzeleri” bir tamlamadır.)
- Her okulun Türk sanat eserlerinin resimlerini, planlarını, maketlerini gösteren müzeleri (Özne)
Sonuç:
Her okulun Türk sanat eserlerinin resimlerini, planlarını, maketlerini gösteren müzeleri (Özne) / olmalıdır (Yüklem).
3. Cümle:
“Bu eserlerden hareket edilerek yeni yeni eserler vücuda getirilebilir.”
Adım 1 (Yüklemi Bulalım):
Burada “vücuda getirmek” bir deyimleşmiş fiildir (oluşturmak, yapmak anlamında), ayıramayız.
- vücuda getirilebilir (Yüklem)
Adım 2 (Özneyi Bulalım):
Vücuda getirilebilen (yapılabilen) ne?
- yeni yeni eserler (Sözde Özne)
Adım 3 (Zarf Tümlecini Bulalım):
Nasıl vücuda getirilebilir?
- Bu eserlerden hareket edilerek (Zarf Tümleci)
Sonuç:
Bu eserlerden hareket edilerek (Zarf Tümleci) / yeni yeni eserler (Özne) / vücuda getirilebilir (Yüklem).
4. Cümle:
“Avrupalılar bizim eserlerimizdeki motifleri kullanarak modalar icat etmişlerdir.”
Adım 1 (Yüklemi Bulalım):
Burada “icat etmek” yardımcı eylemle kurulmuş birleşik bir fiildir.
- icat etmişlerdir (Yüklem)
Adım 2 (Özneyi Bulalım):
İcat eden kim?
- Avrupalılar (Özne)
Adım 3 (Zarf Tümlecini Bulalım):
Nasıl icat etmişlerdir?
- bizim eserlerimizdeki motifleri kullanarak (Zarf Tümleci)
Adım 4 (Nesneyi Bulalım):
Ne icat etmişlerdir?
- modalar (Belirtisiz Nesne)
Sonuç:
Avrupalılar (Özne) / bizim eserlerimizdeki motifleri kullanarak (Zarf Tümleci) / modalar (Belirtisiz Nesne) / icat etmişlerdir (Yüklem).
5. Cümle:
“Plastik sanat eserlerini incelemenin en pratik yolu onların benzerini yapmaktır.”
Adım 1 (Yüklemi Bulalım):
Bu cümle bir isim cümlesidir. “Onların benzerini yapmaktır” bir fiilimsi grubudur ve tamlamadır, bölünemez.
- onların benzerini yapmaktır (Yüklem)
Adım 2 (Özneyi Bulalım):
Onların benzerini yapmak olan ne?
- Plastik sanat eserlerini incelemenin en pratik yolu (Özne)
Sonuç:
Plastik sanat eserlerini incelemenin en pratik yolu (Özne) / onların benzerini yapmaktır (Yüklem).
6. Cümle:
“En güzel sanat eseri modellerinin çoğaltılması da bir kültür çalışmasıdır.”
Adım 1 (Yüklemi Bulalım):
“Bir kültür çalışmasıdır” sıfat tamlamasıdır, ayıramayız.
- bir kültür çalışmasıdır (Yüklem)
Adım 2 (Özneyi Bulalım):
Bir kültür çalışması olan ne?
- En güzel sanat eseri modellerinin çoğaltılması (Özne)
- Not: Cümledeki “da” bağlacı cümle dışı unsur kabul edilir, ancak öge analizinde genelde özne grubunun peşine takılı kalır veya gösterilmez.
Sonuç:
En güzel sanat eseri modellerinin çoğaltılması (Özne) / (da – bağlaç) / bir kültür çalışmasıdır (Yüklem).
Başarılar dilerim! Anlamadığın bir yer olursa sormaktan çekinme.