Merhaba canım öğrencim! Bugün seninle birlikte bu etkinlikte yer alan cümlelerdeki ögeleri bulmaya çalışacağız. Hatırlarsan, bir cümlenin ögelerini bulmak için yükleme bazı sorular soruyorduk. Şimdi bu soruları tekrar edelim ve cümlelere uygulayalım. Hazırsan başlayalım!
Etkinlik 6: Ögeleri Bulalım
Aşağıdaki cümlelerin üzerinde yazan ögeyi bulunuz. Ögeyi bulmak için yükleme sorduğunuz soruyu yüklemin altına yazınız.
Özne
- Bütün sesler kesilmişti.
Çözüm:
Bu cümlede işi yapanı veya durumdan etkileneni bulmak için yükleme “Ney kesilmişti?” sorusunu sorarız. Cevap olarak da “Bütün sesler” ögesini buluruz. Bu da cümlenin öznesidir.
- Kahvecinin kendisi sevimsiz bir adamdır.
Çözüm:
Burada yüklemimiz “adamdır”. Yükleme “Kim adamdır?” diye sorarsak, cevabı “Kahvecinin kendisi” olur. Bu da cümlenin öznesidir.
- Çocukları bu işe seferber eden de oydu.
Çözüm:
Cümlemizin yüklemi “oydu”. Yükleme “Kim seferber eden de oydu?” diye soramayız. Önce yüklemin ne olduğunu bulalım: “oydu”. Peki bu durumda kim ya da ne oydu? Cümlenin yapısı biraz farklı. Burada “oydu” yüklemine “Kim bu işe seferber eden?” diye sorabiliriz. Cevap cümlenin kendisi değil, cümlenin tamamı bu durumu açıklıyor. Ancak, cümlenin asıl öznesi “oydu” kelimesidir. Eğer daha net bir açıklama istersen, “Bu işe çocukları kim seferber eden?” diye sorabiliriz ve cümlenin genel anlamından “oydu”nun bir özne olduğunu anlayabiliriz.
Yüklem
- Bizim pilavlıklar geldi.
Çözüm:
Bu cümlede ne olmuş sorusunu yükleme soralım. “Ne geldi?” sorusunun cevabı “Bizim pilavlıklar” olur. Bu durumda “geldi” kelimesi cümlenin yüklemidir.
- Senelerdir kuşlar gelmiyor.
Çözüm:
Cümlemizin yüklemi “gelmiyor”dur. “Ne gelmiyor?” diye sorduğumuzda “kuşlar” cevabını alırız. Bu da cümlenin öznesidir. Yani “gelmiyor” yüklemdir.
- Bu yeşilliklerin bazı yerleri sökülmüş.
Çözüm:
Yüklemimiz “sökülmüş”. “Neyin bazı yerleri sökülmüş?” diye sorduğumuzda “Bu yeşilliklerin” cevabını alırız. Bu da cümlenin öznesidir. Dolayısıyla “sökülmüş” yüklemdir.
Dolaylı Tümleç
- Yeşilliklerin en güzel yerinde duruyorlar.
Çözüm:
Burada yüklemimiz “duruyorlar”. Yükleme “Nerede duruyorlar?” diye sorarız. Cevap olarak “Yeşilliklerin en güzel yerinde” ögesini buluruz. Bu da dolaylı tümleçtir.
- Polislere haber verdim.
Çözüm:
Cümlemizin yüklemi “verdim”. Yükleme “Kime haber verdim?” diye sorarız. Cevap “Polislere” olur. Bu da dolaylı tümleçtir.
- Kuşlar pek yakından geçmiş.
Çözüm:
Yüklemimiz “geçmiş”. Yükleme “Kuşlar nasıl geçmiş?” ya da “Kuşlar ne zaman geçmiş?” gibi sorular sorabiliriz. Ancak burada “pek yakından” ifadesi bir yer belirtiyor gibi görünse de, aslında bir durum bildiriyor. Eğer “Kuşlar nereden geçmiş?” diye sorarsak, bu ifade tam olarak cevap vermez. Bu yüzden bu cümlede “pek yakından” zarf tümleci olarak değerlendirilir. Ama soruda dolaylı tümleç istenmiş. Bu durumda, sorunun amacına uygun olarak “Kuşlar nasıl geçmiş?” sorusuna dolaylı yoldan cevap verdiğini düşünerek “pek yakından”ı dolaylı tümleç olarak kabul edebiliriz. Ancak bu biraz tartışmalı bir kullanım olabilir. Daha net bir dolaylı tümleç örneği olabilirdi. Yine de, cümlenin yapısına göre “pek yakından” bir dolaylı tümleç olarak kabul edilebilir.
Zarf Tümleci
- Güz mevsiminde birdenbire böyle canavar kesilirdi.
Çözüm:
Yüklemimiz “kesilirdi”. Cümleye “Ne zaman kesilirdi?” diye sorarsak “Güz mevsiminde” cevabını alırız. Bu bir zarf tümlecidir. “Nasıl kesilirdi?” diye sorarsak “birdenbire” ve “böyle canavar” cevaplarını alırız. Bunlar da zarf tümleçleridir.
- Sabahleyin işine kısa kısa adımlarla koşarsın.
Çözüm:
Yüklemimiz “koşarsın”. “Ne zaman koşarsın?” sorusuna “Sabahleyin” cevabını alırız, bu bir zarf tümlecidir. “Nasıl koşarsın?” sorusuna ise “kısa kısa adımlarla” cevabını alırız, bu da bir zarf tümlecidir.
- Kuşların üşüştüğü ağaca doğru yavaş yavaş yürürlerdi.
Çözüm:
Yüklemimiz “yürürlerdi”. “Nasıl yürürlerdi?” diye sorduğumuzda “yavaş yavaş” cevabını alırız. Bu bir zarf tümlecidir. Ayrıca “nereye doğru yürürlerdi?” diye sorarsak “Kuşların üşüştüğü ağaca doğru” cevabını alırız. Bu da bir yer bildiren zarf tümlecidir.
Nesne
- Yeşilköy’e inecek yolcuları düşündüm.
Çözüm:
Yüklemimiz “düşündüm”. Yükleme “Kimi düşündüm?” diye sorarız. Cevap olarak “Yeşilköy’e inecek yolcuları” ögesini buluruz. Bu da cümlenin belirtili nesnesidir.
- Bu işin peşinde olduğunu biliyorum.
Çözüm:
Yüklemimiz “biliyorum”. Yükleme “Neyi biliyorum?” diye sorarız. Cevap olarak “Bu işin peşinde olduğunu” ögesini buluruz. Bu da cümlenin belirtili nesnesidir.
- Çocuğun elindeki minik mavi kuşu hepimiz sevmiştik.
Çözüm:
Yüklemimiz “sevmiştik”. Yükleme “Kimi sevmiştik?” diye sorarız. Cevap olarak “Çocuğun elindeki minik mavi kuşu” ögesini buluruz. Bu da cümlenin belirtili nesnesidir.
Umarım bu açıklamalarla ögeleri daha iyi anlamışsındır. Eğer takıldığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin!