Sevgili öğrencilerim, hepinize merhaba!
Ben Türkçe öğretmeniniz. Bana gönderdiğiniz bu güzel soruları şimdi birlikte, adım adım çözeceğiz. Takıldığınız yerleri daha iyi anlamanız için her detayı açıklamaya çalışacağım. Hazırsanız, haydi başlayalım!
8. Soru:
I. Güzel Sanatlar Akademisi, Türk sanatını geliştirmek amacıyla kurulmuştur.
II. Akademinin yaptığı tek şey Batı kopyası gençler yetiştirmek.
III. Onlara da ne Türk milleti ne de Batılılar değer veriyor.
IV. Akademi, şimdiye kadar Türk sanatıyla ilgili ne ciddi bir dergi ne de bir kitap yayımlamamıştır.Yukarıdaki cümlelerden hangisinde anlatım bozukluğu vardır?
A) I. B) II. C) III. D) IV.
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bizden numaralanmış cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu olduğunu bulmamız isteniyor. Anlatım bozuklukları, cümlenin dil bilgisi kurallarına uymaması veya anlamının açık olmaması durumunda ortaya çıkar. Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim.
- I. cümle: “Güzel Sanatlar Akademisi, Türk sanatını geliştirmek amacıyla kurulmuştur.” Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu yok, gayet açık ve kurallı bir cümle.
- II. cümle: “Akademinin yaptığı tek şey Batı kopyası gençler yetiştirmek.” Bu cümlede bir anlam belirsizliği olsa da net bir dil bilgisi hatası yoktur.
- III. cümle: “Onlara da ne Türk milleti ne de Batılılar değer veriyor.” “ne… ne de…” bağlacı kullanılmış ve yüklem olumlu (“veriyor”). Bu kullanım dil bilgisi açısından doğrudur.
- IV. cümle: “Akademi, şimdiye kadar Türk sanatıyla ilgili ne ciddi bir dergi ne de bir kitap yayımlamamıştır.” İşte bu cümlede durup düşünmemiz gerekiyor.
Adım 1: IV. cümlede kullanılan “ne… ne de…” bağlacına odaklanalım. Bu bağlaç, cümleye zaten kendi başına bir olumsuzluk anlamı katar. Yani “ikisi de yok” demektir.
Adım 2: Dil bilgisi kuralımızı hatırlayalım: “ne… ne de…” bağlacının kullanıldığı cümlelerde yüklem (yani cümlenin fiili) mutlaka olumlu olmalıdır. Çünkü iki olumsuzluk bir araya gelince anlatım bozulur.
Adım 3: Cümledeki yükleme bakalım: “yayımlamamıştır”. Gördüğünüz gibi yüklemde olumsuzluk eki “-ma” var. İşte anlatım bozukluğu tam da burada!
Adım 4: Cümlenin doğru şekli şöyle olmalıydı: “Akademi, şimdiye kadar Türk sanatıyla ilgili ne ciddi bir dergi ne de bir kitap yayımlamıştır.” Bu haliyle “hiçbirini yayımlamamıştır” anlamı zaten çıkıyor.
Sonuç: Bu açıklamalar ışığında anlatım bozukluğu olan cümle IV. cümledir. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.
9. Soru:
Geçiş ve bağlantı ifadelerinden bazıları cümlenin anlamını tam tersi olacak şekilde değiştirir. Bu ifadeler “düşüncenin yönünü değiştiren ifadeler” denir.
Düşüncenin yönünü değiştiren ifadeler kullanarak cümle kurmak isteyen öğrencilerden hangisi doğru bir cümle kurmuştur?
A) Tunç: Bir çuval inciri berbat etti oysaki ona çok güvenmiştim.
B) Tuncay: Yazılmasından memnuniyet duyduğunu özellikle belirtti.
C) Tülay: Kısaca tiyatro eğlendirirken öğreten bir sanattır.
D) Tülin: Yarın derslere başlıyoruz ilk olarak sözcükte anlam konusunu işleyeceğiz.
Çözüm:
Arkadaşlar, bu soruda bizden “düşüncenin yönünü değiştiren” bir ifade içeren doğru cümleyi bulmamız isteniyor. Nedir bu ifadeler? Ama, fakat, lakin, ancak, oysaki, ne var ki gibi sözcüklerdir. Bu sözcükler, bir fikirden tam zıttı bir fikre geçiş yapmamızı sağlarlar. Mesela, “Hava çok güzeldi ama dışarı çıkamadım.” cümlesinde olduğu gibi.
Adım 1: Şıklardaki geçiş ve bağlantı ifadelerini bulalım ve işlevlerini inceleyelim.
- B) Tuncay: “özellikle” kelimesini kullanmış. Bu kelime bir durumu vurgular, düşüncenin yönünü değiştirmez.
- C) Tülay: “kısaca” kelimesini kullanmış. Bu kelime konuyu özetler, düşüncenin yönünü değiştirmez.
- D) Tülin: “ilk olarak” kelimesini kullanmış. Bu kelime bir sıralama belirtir, düşüncenin yönünü değiştirmez.
Adım 2: Şimdi A seçeneğine dikkatlice bakalım.
A) Tunç: “Bir çuval inciri berbat etti oysaki ona çok güvenmiştim.”
Adım 3: Bu cümleyi analiz edelim. İlk bölümde olumsuz bir durum var: “Bir çuval inciri berbat etti.” (Yani her şeyi mahvetti). İkinci bölümde ise bu duruma zıt bir beklenti var: “ona çok güvenmiştim.” İşte “oysaki” bağlacı, bu iki zıt durumu (güvenmek ve hayal kırıklığına uğratmak) birbirine mükemmel bir şekilde bağlıyor. Beklentinin tam tersi bir sonucun ortaya çıktığını anlatıyor.
Sonuç: Düşüncenin yönünü değiştiren “oysaki” ifadesi A seçeneğinde doğru bir şekilde kullanılmıştır. Bu yüzden doğru cevabımız A seçeneğidir.
10. Soru:
Grafik: Aylık Kitap Okuma Oranları
Aşağıdakilerden hangisi bu grafikten yola çıkılarak söylenemez?
A) En fazla okunan kitap türü denemedir.
B) Roman türündeki kitapların okuma oranı, şiir ve kişisel gelişim kitaplarının okuma oranının toplamına eşittir.
C) Deneme kitaplarının okuma oranı, roman ve kişisel gelişim kitaplarının okuma oranının toplamına eşittir.
D) Şiir kitaplarının okuma oranı, kişisel gelişim ve hikâye kitaplarının okuma oranının toplamına eşittir.
Çözüm:
Gençler, bu bir grafik okuma sorusu. Bu tür sorularda en önemli şey, sorunun kökünde ne yazdığına dikkat etmektir. Bakın burada ne yazıyor: “söylenemez“. Yani şıklardaki ifadelerden üçü grafiğe göre doğru, bir tanesi ise yanlış olacak. Bizim görevimiz o yanlış olanı bulmak!
Adım 1: Önce grafikteki verileri net bir şekilde yazalım. Bu, işlem yaparken hata yapmamızı engeller.
- Roman: 20
- Kişisel Gelişim: 10
- Hikâye: 15
- Deneme: 30
- Şiir: 25
Adım 2: Şimdi şıkları bu verilere göre tek tek kontrol edelim.
A) En fazla okunan kitap türü denemedir.
Grafiğe bakıyoruz, en uzun sütun 30 oranıyla Deneme’ye ait. Bu bilgi DOĞRU.
B) Roman türündeki kitapların okuma oranı, şiir ve kişisel gelişim kitaplarının okuma oranının toplamına eşittir.
Hemen hesaplayalım.
- Roman oranı = 20
- Şiir (25) + Kişisel Gelişim (10) = 35
20, 35’e eşit midir? Hayır. O zaman bu bilgi YANLIŞ.
C) Deneme kitaplarının okuma oranı, roman ve kişisel gelişim kitaplarının okuma oranının toplamına eşittir.
Hesaplayalım.
- Deneme oranı = 30
- Roman (20) + Kişisel Gelişim (10) = 30
30, 30’a eşittir. Bu bilgi DOĞRU.
D) Şiir kitaplarının okuma oranı, kişisel gelişim ve hikâye kitaplarının okuma oranının toplamına eşittir.
Hesaplayalım.
- Şiir oranı = 25
- Kişisel Gelişim (10) + Hikâye (15) = 25
25, 25’e eşittir. Bu bilgi de DOĞRU.
Adım 3: Soru bizden “söylenemez” olanı, yani yanlış bilgiyi bulmamızı istiyordu. Yaptığımız kontrollere göre yanlış olan ifade B seçeneğindedir.
Sonuç: Bu grafiğe bakarak söyleyemeyeceğimiz şey B seçeneğindeki ifadedir. Doğru cevap B‘dir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Unutmayın, bol bol soru çözmek sizi her zaman bir adım öne taşıyacaktır. Başarılar dilerim!