Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe öğretmeniniz olarak karşınızdayım. Bu hafta dil bilgisi konusunda harika bir alıştırma yapacağız. Gönderdiğiniz görsellerdeki soruları hep birlikte adım adım inceleyip çözeceğiz. Unutmayın, her soru yeni bir öğrenme fırsatıdır!
—
**Soru Metni:**
Ceylan bir gün çayıra iner
Bu cümledeki anlamı boş bırakılan yere uygun kelimeyi bulalım.
**Çözüm:**
Bu soruda bizden istenen, verilen cümlenin anlamını tamamlayacak uygun bir kelime bulmak. Cümledeki boşluğu doldururken ceylanın çayıra neden inmiş olabileceğini düşüneceğiz.
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım: “Ceylan bir gün çayıra iner…”
Adım 2: Ceylanların genel olarak ne için çayıra indiklerini düşünelim. Genellikle otlamak, su içmek veya dinlenmek için çayıra inerler.
Adım 3: Verilen şıklara bakarak bu anlamlardan birini en iyi karşılayacak kelimeyi seçelim. Görselde şıklar verilmemiş ama bu tip sorularda genellikle “otlamak”, “suyunu içmek” gibi anlamlara gelen kelimeler olur. Eğer olası bir şık olarak “otlamak” kelimesi olsaydı, cümlenin en mantıklı hali “Ceylan bir gün çayıra otlamak için iner.” olurdu.
**Sonuç:**
Boşluğa ceylanın çayıra inme amacını belirten bir kelime gelmelidir. Örneğin, “otlamak” veya “suyunu içmek” gibi.
—
**Soru Metni:**
Avcı gelir avını almak için
Bu cümledeki anlamı boş bırakılan yere uygun kelimeyi bulalım.
**Çözüm:**
Bu soruda da ilk sorudaki gibi cümlenin anlamını tamamlayacak bir kelime arıyoruz. Cümle “Avcı gelir avını almak için…” şeklinde başlıyor. Burada avcının amacını daha net ifade eden bir kelime bulmamız gerekiyor.
Adım 1: Cümleyi tekrar okuyalım: “Avcı gelir avını almak için…”
Adım 2: Avcının avını almak için ne yapacağını düşünelim. Avını yakalamak, öldürmek veya esir almak gibi eylemler akla gelir.
Adım 3: Bu eylemlerden birini ifade eden kelimeyi boşluğa getireceğiz. Eğer şıklarda “pusu kurar” gibi bir kelime olsaydı, cümle “Avcı gelir avını almak için pusu kurar.” şeklinde anlamlı olurdu.
**Sonuç:**
Bu cümlede avcının eylemini belirten bir kelime boşluğa gelmelidir. Örneğin, “pusu kurar”, “bekler” gibi.
—
**Soru Metni:**
Akşama yiyecek de yok hanede
Bu cümledeki anlamı boş bırakılan yere uygun kelimeyi bulalım.
**Çözüm:**
Bu alıştırmada da cümlenin anlamını tamamlayan kelimeyi bulacağız. Cümle “Akşama yiyecek de yok hanede…” diyor. Buradaki boşluk, hanede yiyecek olmamasının sebebini veya sonucunu belirten bir ifadeyle doldurulabilir.
Adım 1: Cümleyi dikkatle okuyalım: “Akşama yiyecek de yok hanede…”
Adım 2: Hanede yiyecek olmamasının olası durumlarını düşünelim. Belki de para yoktur, belki de kimse alışveriş yapmamıştır, belki de yiyecekler bitmiştir.
Adım 3: Bu durumlardan birini anlatan bir kelime veya ifade boşluğa gelebilir. Eğer şıklarda “bitmiş” kelimesi olsaydı, cümle “Akşama yiyecek de yok hanede bitmiş.” şeklinde olurdu.
**Sonuç:**
Bu cümlede yiyecek olmamasının durumunu belirten bir kelime veya ifade boşluğa gelmelidir. Örneğin, “bitmiş”, “kalmamış” gibi.
—
**Soru Metni:**
Mutludur ceylan ile fare
Bu cümledeki anlamı boş bırakılan yere uygun kelimeyi bulalım.
**Çözüm:**
Yine bir boşluk doldurma sorusuyla karşı karşıyayız. Cümle “Mutludur ceylan ile fare” diyor. Burada ceylan ve farenin neden mutlu olduğunu anlatan bir kelime veya ifade boşluğa gelecektir.
Adım 1: Cümleyi bir daha okuyalım: “Mutludur ceylan ile fare”
Adım 2: Ceylan ve farenin birlikte mutlu olabilecekleri durumları düşünelim. Belki bir dostlukları vardır, belki birlikte bir keyifli an yaşıyorlardır, belki de birbirlerine yardım etmişlerdir.
Adım 3: Bu durumu en iyi anlatan kelimeyi seçeceğiz. Eğer şıklarda “dostlukları” kelimesi olsaydı, cümle “Mutludur ceylan ile fare dostlukları.” şeklinde tamamlanırdı.
**Sonuç:**
Bu cümlede ceylan ve farenin mutluluk sebebini belirten bir kelime veya ifade boşluğa gelmelidir. Örneğin, “dostlukları”, “beraberlikleri” gibi.
—
**Soru Metni:**
b) Aşağıdaki cümlelerde fiilden türediği hâlde fiiller gibi çekimlenemeyen, cümlede isim soylu kelimeler gibi görev üstlenen kelimelerin altı çizilmiştir. Bu kelimeleri inceleyiniz.
* Bol sohbetli gece oturmalarının yerini, ailece televizyon seyretmeler aldı.
* Kitle iletişim araçlarının kişiler arası çatışmaya sebep olması günümüzün önemli bir sorunudur.
* İnsanlar okunan bir kitabı ya da anlatılan bir masalı dinleyince bilgi edinirler.
**Çözüm:**
Bu soruda bizden, verilen cümlelerde altı çizili olan ve fiilden türediği halde isim gibi kullanılan kelimeleri incelememiz isteniyor. Bu kelimeler genellikle isim-fiil (mastar) ekleriyle yapılır ve cümlede isim gibi kullanılırlar.
Adım 1: İlk cümleye bakalım: “Bol sohbetli gece oturmalarının yerini, ailece televizyon seyretmeler aldı.”
Altı çizili kelime “seyretmeler”. “Seyretmek” fiildir. “Seyretmek” fiil köküne “-meler” eki gelerek çoğul isim olmuştur. Cümlede “oturmalarının” kelimesiyle birlikte isimleşmiş ve cümlenin nesnesi olmuştur. Yani fiil olmaktan çıkıp isimleşmiştir.
Adım 2: İkinci cümleye geçelim: “Kitle iletişim araçlarının kişiler arası çatışmaya sebep olması günümüzün önemli bir sorunudur.”
Altı çizili ifade “sebep olması”. “Olmak” fiildir. “Olmak” fiil köküne “-ması” eki gelerek isim-fiil olmuştur. Bu “sebep olması” ifadesi, cümlenin öznesi görevindedir. Yani bir fiil grubu olmasına rağmen özne gibi kullanılmıştır.
Adım 3: Son cümleyi inceleyelim: “İnsanlar okunan bir kitabı ya da anlatılan bir masalı dinleyince bilgi edinirler.”
Altı çizili kelime “dinleyince”. “Dinlemek” fiildir. “Dinlemek” fiil köküne “-ince” zarf-fiil eki gelmiştir. Bu zarf-fiil, cümlenin zamanını bildiren bir zarf görevi üstlenmiştir. Fiil kökenli olmasına rağmen cümlede zarf gibi kullanılmıştır.
**Sonuç:**
Bu soruda incelenen kelimeler “seyretmeler”, “sebep olması” ve “dinleyince”dir. Bu kelimeler fiil kökenli olmalarına rağmen cümle içinde isim veya zarf gibi kullanılmışlardır.
—
**Soru Metni:**
c) Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiilimsilerin altını çiziniz.
* Ceylan, bir gün çayıra iner/kuyruğunu sallaya sallaya
* Bulmak için izini kardeşimin/bütün Ormanistan’ı dolaştırdım.
* Alçaktan uçarak, yüksekten uçarak/bulutların üzerinden atlayarak
**Çözüm:**
Sevgili öğrenciler, bu bölümde bizden istenen, cümlelerdeki fiilimsileri bulup altlarını çizmektir. Fiilimsiler, fiil köklerinden türeyen ama cümle içinde fiil gibi değil, isim, sıfat veya zarf gibi görev yapan kelimelerdir. Üç ana türü vardır: isim-fiil (-mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek, -mak, -mek), sıfat-fiil (-an, -en, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş, -an, -en) ve zarf-fiil (-ıp, -ip, -arak, -erek, -ınca, -ince, -dıkça, -dikçe, -dığında, -diğinde, -alı, -eli, -ken, -a…-a, -e…-e).
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim: “Ceylan, bir gün çayıra iner/kuyruğunu sallaya sallaya”
Burada “sallaya sallaya” kelimesi, “sallamak” fiilinden türemiş bir zarf-fiildir. Tekrarlı kullanılan bu yapı, eylemin nasıl yapıldığını belirtir. Bu yüzden “sallaya sallaya” kelimesinin altını çizeceğiz.
Adım 2: İkinci cümleye bakalım: “Bulmak için izini kardeşimin/bütün Ormanistan’ı dolaştırdım.”
Burada “bulmak” kelimesi, “bulmak” fiil köküne “-mak” isim-fiil ekini almıştır. Cümlede “için” edatıyla birlikte kullanılarak bir amaç belirtmiştir. Fiilimsidir ve altını çizeceğiz.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim: “Alçaktan uçarak, yüksekten uçarak/bulutların üzerinden atlayarak”
Bu cümlede birden fazla fiilimsi var.
* “uçarak”: “uçmak” fiilinden türemiş bir zarf-fiildir. Eylemin nasıl yapıldığını belirtir.
* “yüksekten uçarak”: Yine aynı şekilde “uçmak” fiilinden türemiş bir zarf-fiildir.
* “atlayarak”: “atlamak” fiilinden türemiş bir zarf-fiildir.
Bu üç kelimenin de altını çizeceğiz.
**Sonuç:**
Altı çizilmesi gereken fiilimsiler şunlardır:
* sallaya sallaya
* Bulmak
* uçarak
* uçarak
* atlayarak