Harika bir etkinlik, sevgili öğrencim! Gel, bu etkinliği birlikte adım adım yapalım ve hikâye unsurlarını, gerçek ve kurgusal ögeleri nasıl bulacağımızı öğrenelim. Unutma, bu etkinlikler metni ne kadar iyi anladığını ölçmek için harika bir yoldur.
Öncelikle şunu belirtmeliyim ki, “Selim’i Anarken” metni elimde olmadığı için cevapları doğrudan veremem. Ancak sana bu soruları nasıl cevaplayacağını, metinde nelere dikkat etmen gerektiğini bir öğretmen olarak anlatacağım. Böylece sen de metnine bakarak bu etkinliği kolayca yapabileceksin. Haydi başlayalım!
4. ETKİNLİK
Okuduğunuz “Selim’i Anarken” adlı metindeki hikâye unsurlarını belirleyerek aşağıya yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir hikâyenin olmazsa olmaz dört temel unsuru vardır. Bunlar, hikâyenin iskeletini oluşturur. Şimdi bu unsurları metninde nasıl bulacağını tek tek inceleyelim.
- Yer:
Adım 1: kendine şu soruyu sor: “Bu hikâyedeki olaylar nerede geçiyor?”
Adım 2: Metni okurken olayların geçtiği mekânları bulmaya çalış. Bu bir ev, bir okul, bir şehir, bir köy, bir orman ya da hayalî bir yer olabilir. Metinde geçen mekân isimlerini veya mekânı tarif eden ifadeleri bu kutucuğa yazmalısın. Örneğin, “eski bir konak”, “Ankara’nın bir sokağı”, “bahçedeki ceviz ağacının altı” gibi.
- Zaman:
Adım 1: kendine şu soruyu sor: “Olaylar ne zaman yaşanıyor?”
Adım 2: Hikâyedeki zamanı belirten ipuçlarını ara. Bu, belirli bir tarih (örneğin 1990 yılı), bir mevsim (kış, yaz), günün bir bölümü (sabah, akşam üzeri) olabilir. Bazen zaman belirsiz de olabilir. Metinde geçen “soğuk bir kış günü”, “okullar kapandıktan sonra”, “birkaç yıl önce” gibi ifadeleri bu kutucuğa not alabilirsin.
- Kişiler/Varlıklar:
Adım 1: kendine şu soruyu sor: “Bu hikâyenin kahramanları kimler?”
Adım 2: Metinde adı geçen veya olayları yaşayan bütün karakterleri listele. Başkahraman kim? Ona yardım eden veya olayları etkileyen yan karakterler kimler? Bunlar sadece insanlar olmak zorunda değil; bir hayvan, hatta bir eşya bile hikâyenin bir varlığı olabilir. Selim, yazar (anlatıcı), belki ailesi veya arkadaşları… Metinde kimlerden bahsediliyorsa buraya yazmalısın.
- Olay Örgüsü:
Adım 1: kendine şu soruyu sor: “Bu hikâyede ne oldu?”
Adım 2: Olay örgüsü, hikâyenin kısaca özetidir. Olayları başlangıcından sonuna kadar sırasıyla anlatmalısın. Şöyle düşünebilirsin:
Giriş: Olay ne ile başladı?
Gelişme: Sonra neler yaşandı? Kahramanların başından ne gibi maceralar geçti? Hangi zorluklarla karşılaştılar?
Sonuç: Hikâye nasıl bitti? Olay nasıl bir sonuca bağlandı?Bu soruların cevaplarını birleştirerek birkaç cümleyle hikâyeyi özetleyebilirsin.
5. ETKİNLİK
Okuduğunuz metindeki gerçek ve kurgusal unsurları tespit ediniz. Tespit ettiğiniz gerçek ve kurgusal unsurları aşağıya yazınız.
Çözüm:
Bu etkinlikte ise metindeki olayların, varlıkların ve durumların ne kadarının gerçek hayatta olabileceğini, ne kadarının ise yazarın hayal gücünün bir ürünü olduğunu bulacağız. Çok keyifli bir analizdir bu!
- Gerçek Unsurlar:
Adım 1: “Gerçek unsur” ne demek, önce onu hatırlayalım. Gerçek unsurlar, günlük hayatta karşılaşabileceğimiz, yaşanması mümkün olan şeylerdir. Duygular (sevgi, özlem, üzüntü), mekânlar (okul, ev, şehir isimleri), olaylar (arkadaşlık, anma, birini kaybetme) genellikle gerçek unsurlardır.
Adım 2: “Selim’i Anarken” metnini oku ve “Evet, bu gerçek hayatta da olabilir.” dediğin her şeyi bu sütuna yaz. Örneğin, bir arkadaşı anmak, onunla yaşananları hatırlamak, okul anıları, aile bağları gibi konular gerçek unsurlardır.
- Kurgusal Unsurlar:
Adım 1: “Kurgusal unsur” ise yazarın hayal gücüyle yarattığı, gerçekte olması mümkün olmayan ögelerdir. Örneğin konuşan hayvanlar, uçan arabalar, sihirli güçler, zamanda yolculuk gibi.
Adım 2: Metni tekrar gözden geçir. “Bu gerçek hayatta imkânsız!” dediğin bir şey var mı? Eğer metin tamamen gerçekçi bir anlatıma sahipse, bu bölümde hiç kurgusal unsur olmayabilir. Bu çok normal. Ama eğer metinde olağanüstü bir durum, bir varlık veya bir olay varsa, onu da bu sütuna yazmalısın.
Umarım bu açıklamalar işine yaramıştır. Şimdi metnini açıp bu adımları takip ederek etkinliği tamamlayabilirsin. Takıldığın bir yer olursa yine sorabilirsin. Başarılar dilerim!