Merhaba canım öğrencilerim! Bugün sizinle birlikte bu derste öğrendiğimiz dil bilgisi konularını pekiştireceğimiz harika bir çalışma yapacağız. Hazırsanız, ilk sorumuzla başlayalım!
B Sorusu
Aşağıdaki anlatımı bozuk cümleleri harf ile verilen anlatım bozukluğu nedenleriyle eşleştirerek harfleri yay araçların içine yazınız.
(….) 1. Her şair, okura kazandırmak istediği bir şey vardır.
(….) 2. Söylediklerini hiçbirimiz anlamadık.
(….) 3. Onun elinden tuttu ve yolun karşısına geçirdi.
(….) 4. Bu film sizi çok güldürecek, hoş vakit geçirtecek.
(….) 5. Bu soruların hangisinin zor, hangisinin zor olmadığına karar verin.
(….) 6. Yaptığı yaramazlıklarla öğretmenin gözüne girdi.
a) Zamir eksikliği
b) Tamlayan yanlışlığı
c) Nesne eksikliği
ç) Deyim yanlışlığı
d) Fiilimsi eksikliği
e) Özne eksikliği
f) Dolaylı tümleç eksikliği
Çözüm:
Bu soruda anlatım bozukluklarını bulacağız ve doğru sebeple eşleştireceğiz. Hadi bakalım, birlikte çözelim:
Adım 1: İlk cümleye bakalım: “Her şair, okura kazandırmak istediği bir şey vardır.” Bu cümlede bir eksiklik var, değil mi? Şairin okura neyi kazandırmak istediği belirtilmemiş. Yani cümlenin bir öğesi eksik. Bu eksiklik, cümlenin nesnesinin eksik olmasıdır. Bu yüzden doğru eşleştirme “c) Nesne eksikliği” olacak.
Adım 2: İkinci cümlemiz: “Söylediklerini hiçbirimiz anlamadık.” Burada da bir anlatım bozukluğu var. Söylediklerini anlamadık ama neyi söylediğini tam olarak belirtmemişiz. Yani cümlenin nesnesi eksik. Bu yüzden doğru eşleştirme yine “c) Nesne eksikliği” olacak.
Adım 3: Üçüncü cümleye geçelim: “Onun elinden tuttu ve yolun karşısına geçirdi.” Bu cümlede “geçirdi” fiiliyle bir anlatım bozukluğu var. Birini yolun karşısına geçirmek yerine “geçti” fiili kullanılmalıydı. Yani fiil yanlış kullanılmış. Bu durum “ç) Deyim yanlışlığı” ile ilgilidir. Çünkü “elinden tutmak” bir deyimdir ve cümlenin bütününde bir deyim yanlışlığı söz konusudur.
Adım 4: Dördüncü cümlemiz: “Bu film sizi çok güldürecek, hoş vakit geçirtecek.” Bu cümlede bir fiilimsi eksikliği var. “Geçirtecek” kelimesi yerine “geçirecek” fiilimsisi olmalıydı. Yani “bu film sizi çok güldürecek, hoş vakit geçireceksiniz” gibi daha doğru bir ifade olmalıydı. Bu yüzden doğru eşleştirme “d) Fiilimsi eksikliği” olacak.
Adım 5: Beşinci cümleye bakalım: “Bu soruların hangisinin zor, hangisinin zor olmadığına karar verin.” Bu cümlede de bir anlatım bozukluğu var. Cümlenin başında “bu soruların” kelimesi tamlayan olarak kullanılmış ama cümlenin devamında bu tamlayana uygun bir kelime yok. Yani bir tamlayan eksikliği var. Bu yüzden doğru eşleştirme “b) Tamlayan yanlışlığı” olacak.
Adım 6: Son olarak altıncı cümlemiz: “Yaptığı yaramazlıklarla öğretmenin gözüne girdi.” Bu cümlede de bir anlatım bozukluğu var. “Öğretmenin gözüne girdi” ifadesi olumsuz bir durum için kullanılır. Yaramazlık yapan biri öğretmenin gözüne girebilir ama burada olumlu bir anlam kastediliyor olmalı. Bu durum, cümlenin anlam bütünlüğünü bozuyor. Bu tür durumlarda “ç) Deyim yanlışlığı” söz konusudur.
Sonuç:
1. c
2. c
3. ç
4. d
5. b
6. ç
C Sorusu
Aşağıdaki cümlelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.
(….) 1. “Nesne alan fiillere geçişli fiil denir.” cümlesinde tanımlamaya başvurulmuştur.
(….) 2. Edebiyatımızda olay hikâyesi yazan birçok yazarımız vardır. Bunlardan bazıları Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay, Sabahattin Ali’dir.” parçasında tanık göstermeye başvurulmuştur.
(….) 3. “Adana yaylaları, şehir merkezine göre çok serindir.” cümlesinde karşılaştırmaya başvurulmuştur.
(….) 4. “Deneme türünde yazar, istediği konuyu özgürce anlatır. Bunu yaparken de birikimlerinden yararlanır. Bu nedenledir ki Nurullah Ataç ‘Deneme benim ülkesidir.’ der.” paragrafında örneklemeye başvurulmuştur.
(….) 5. “Deneme sınavımızda 25 soru vardı. Bu sorulardan 15’i çoktan seçmeli, 5’i eşleştirme, 5’i de boşluk doldurma şeklindeydi.” parçasında sayısal verilerden yararlanılmıştır.
Çözüm:
Şimdi de bu cümlelerin doğruluğunu veya yanlışlığını belirleyeceğiz. Bakalım ne kadar dikkatli dinlemişsiniz!
Adım 1: İlk cümle: “Nesne alan fiillere geçişli fiil denir.” Bu cümle, geçişli fiilin tanımını yapıyor. Tanımlama yapıldığı için bu doğrudur. Yani cevabımız D.
Adım 2: İkinci cümle: Edebiyatımızda olay hikâyesi yazan yazarlardan örnek verilmiş ve bu örneklerle bir düşünce desteklenmiş. Bu, tanık gösterme değil, örneklemedir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır. Cevabımız Y.
Adım 3: Üçüncü cümle: “Adana yaylaları, şehir merkezine göre çok serindir.” Burada Adana yaylaları ile şehir merkezi karşılaştırılıyor. Bu yüzden karşılaştırma yapılmıştır. Bu doğrudur. Cevabımız D.
Adım 4: Dördüncü cümle: Deneme türünün özelliğinden bahsedilmiş ve Nurullah Ataç’ın bir sözüyle bu özellik desteklenmiş. Bu, tanık göstermedir, örnekleme değildir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır. Cevabımız Y.
Adım 5: Beşinci cümle: Deneme sınavındaki soruların dağılımı sayılarla verilmiş. Bu, sayısal verilerden yararlanıldığını gösterir. Bu doğrudur. Cevabımız D.
Sonuç:
1. D
2. Y
3. D
4. Y
5. D
C Sorusu (Tekrar)**
Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Aşağıdakilerden hangisinde deyim, açıklamasıyla birlikte verilmiştir?
A) Öğretmenin anlattıklarını can kulağı ile dinledi.
B) Köyün temiz havası burnumda tütüyor.
C) Bu olanlar, onun kulağına küpe olur.
D) Babasının cömertliğini herkes bilir, babası eli açık biridir.
Çözüm:
Şimdi de bu soruyu dikkatlice inceleyelim ve doğru seçeneği bulalım.
Adım 1: Seçenekleri tek tek inceleyelim. A şıkkında “can kulağı ile dinledi” bir deyimdir ve bu deyimin anlamı “dikkatle dinlemek”tir. Cümlede sadece deyim kullanılmış, anlamı açıklanmamış.
Adım 2: B şıkkında “burnumda tütmek” bir deyimdir ve “çok özlemek” anlamına gelir. Cümlede deyim kullanılmış ama anlamı açıklanmamış.
Adım 3: C şıkkında “kulağına küpe olmak” bir deyimdir ve “ders çıkarmak, unutmamak” anlamına gelir. Cümlede deyim kullanılmış ama anlamı açıklanmamış.
Adım 4: D şıkkında “eli açık olmak” bir deyimdir ve “cömert olmak” anlamına gelir. Cümlede “Babasının cömertliğini herkes bilir” ifadesiyle “eli açık biridir” deyiminin anlamı açıklanmış olur. Yani hem deyim var hem de açıklaması yapılmış.
Sonuç:
D