Merhaba sevgili öğrencim,
Kitabındaki 289. sayfada yer alan “Harezmî” dinleme metniyle ilgili etkinlikleri birlikte inceleyelim. Sana bu konuda yardımcı olmak için buradayım. Haydi başlayalım!
HAZIRLIK ÇALIŞMASI
Geçmişte yaşamış dünyaca ünlü bilim insanlarımız kimlerdir? Araştırınız. Araştırma sonucunda elde ettiğiniz bilgileri sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm ve Açıklama:
Bu soru, birazdan dinleyeceğin “Harezmî” metnine bir ön hazırlık yapmanı istiyor. Senden, tarihimizde iz bırakmış, dünyaya büyük katkılar sağlamış bilim insanlarımızı araştırman bekleniyor. Bu bir araştırma ödevi olduğu için tek bir doğru cevabı yok, önemli olan senin merak edip öğrenmen.
Nasıl araştırma yapabilirsin?
- İnternette “Türk-İslam bilim insanları”, “Orta Çağ’da Müslüman bilim insanları” gibi anahtar kelimelerle arama yapabilirsin.
- Harezmî’nin kendisi zaten harika bir başlangıç noktası!
Sana ilham vermesi için birkaç isim:
- İbn-i Sina: Tıp alanındaki çalışmalarıyla tanınır. “El-Kanun fi’t-Tıb” (Tıbbın Kanunu) eseri yüzyıllarca Avrupa’da ders kitabı olarak okutulmuştur.
- Ali Kuşçu: Astronomi ve matematik alanında önemli bir bilgindir. Fatih Sultan Mehmet’in davetiyle İstanbul’a gelmiş ve Ayasofya Medresesi’nde müderrislik (profesörlük) yapmıştır.
- Piri Reis: Çizdiği dünya haritasıyla ünlüdür. Bu harita, o dönem için inanılmaz detaylar içerir.
- Cezeri: İlk robotları yapan mühendis olarak bilinir. Su gücüyle çalışan makineleriyle sibernetiğin kurucusu sayılır.
Bu isimler ve bulduğun diğer bilgilerle sınıfta arkadaşlarınla harika bir paylaşım yapabilirsin!
1. ETKİNLİK
Dinlediğiniz metindeki anlamını bilmediğiniz kelime ya da kelime gruplarını aşağıya yazınız. Metindeki anlamını bilmediğiniz kelime ya da kelime gruplarının anlamını metnin bağlamından hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz. Anlamını öğrendiğiniz yeni kelime/kelime gruplarını sözlüğünüze yazınız. Öğrendiğiniz kelimeleri birer cümlede kullanınız.
Çözüm ve Açıklama:
Bu etkinlik, dinleme metninde karşılaşabileceğin yeni kelimeleri öğrenmeni amaçlıyor. Metni dinlemediğimiz için ben sana metinde geçebilecek örnek kelimeler üzerinden bu etkinliği nasıl yapacağını adım adım göstereceğim. Sen de metni dinlerken kendi bilmediğin kelimeleri bu şekilde not alabilir ve bu adımları uygulayabilirsin.
Örnek 1
Kelime/Kelime Grubu: Cebir
Adım 1: Tahminim
Metinde Harezmî’nin matematikle ilgili çalışmalarından bahsediliyordu. Sanırım bu, sayılar ve denklemlerle ilgili bir matematik dalı.
Adım 2: TDK Güncel Sözlük Anlamı
“Denklemlerde bilinmeyenlerin yerine konan harf ve sayılarla yapılan hesap yolu, cebir ilmi.”
Adım 3: Cümlem
Harezmî, yazdığı eserle cebir biliminin temelini atmıştır.
Örnek 2
Kelime/Kelime Grubu: Rasathane
Adım 1: Tahminim
Metinde Harezmî’nin astronomiyle de ilgilendiği söyleniyordu. Bu kelime, gökyüzünü ve yıldızları incelemek için kullanılan bir yer olmalı.
Adım 2: TDK Güncel Sözlük Anlamı
“Gök olaylarını ve cisimlerini gözlemek için özel olarak yapılmış, içinde türlü araçlar bulunan yapı, gözlemevi.”
Adım 3: Cümlem
Eski bilim insanları, gök cisimlerini incelemek için büyük rasathaneler kurmuşlardır.
Örnek 3
Kelime/Kelime Grubu: Tekabül etmek
Adım 1: Tahminim
Metinde “algoritma” kelimesinin Harezmî’nin Latince ismine denk geldiği anlatılıyordu. Bu kelime “denk gelmek”, “karşılık olmak” gibi bir anlama sahip olabilir.
Adım 2: TDK Güncel Sözlük Anlamı
“Karşılamak, karşılık olmak, bir şeyin yerini tutmak.”
Adım 3: Cümlem
Harezmî’nin ismi, Batı dillerinde “algoritma” kelimesine tekabül etmektedir.
Umarım bu açıklamalar işine yaramıştır. Unutma, yeni kelimeler öğrenmek bir hazine bulmak gibidir. İyi çalışmalar dilerim!