Merhaba sevgili öğrencim. Bugün seninle birlikte Türkçe ders kitabındaki bu güzel etkinlikleri inceleyeceğiz ve adım adım çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
8. ETKİNLİK
Soru: Yardımlaşma kelimesinin size çağrıştırdıklarını kavram haritasına yazınız. Aşağıya yazdığınız kelimelerin de içinde bulunduğu bir şiir yazınız. Şiirinizi arkadaşlarınıza okuyunuz ve sınıf panosuna asınız.
Çözüm:
Bu etkinlikte önce “Yardımlaşma” denince aklımıza gelen kelimeleri bulmamız, sonra da bu kelimeleri kullanarak bir şiir yazmamız isteniyor. Haydi, kavram haritasını dolduralım.
Adım 1: Kavram Haritasını Doldurma
Yardımlaşma denince aklımıza gelen, onunla ilişkili 4 tane güzel kelime seçelim. Bu kutucuklara şunları yazabilirsin:
- Dayanışma
- Paylaşmak
- Birlik
- Sevgi
Adım 2: Şiir Yazma
Şimdi yukarıda seçtiğimiz bu kelimeleri kullanarak anlamlı ve kafiyeli bir şiir yazalım. Şiirimiz yardımlaşmanın önemini anlatmalı.
EL ELE VERELİM
Zorluklar kolay olur,
Birlik olursak eğer.
İnsanlar mutlu olur,
Sevgi dünyaya değer.Elindekini paylaşmak,
En güzel erdemdir bak.
Dayanışma içinde,
Gelin hep yardımlaşmak.
9. ETKİNLİK
Soru: a) Aşağıdaki cümlelerde geçen kelimelerden isim ve fiil olanların altlarını çiziniz. Bu kelimeleri birbirinden ayıran özellikleri belirleyiniz.
Çözüm:
Bu soruda kelimelerin türlerini (isim mi, fiil mi) bulmamız gerekiyor. Bunu yapmanın en kolay yolu “-mek / -mak” ekini kullanmaktır. Eğer bir kelimenin köküne “-mek” veya “-mak” eki getirebiliyorsak ve anlamlı oluyorsa o kelime Fiil (Eylem)‘dir. Getiremiyorsak İsim (Ad)‘dir.
Adım 1: Birinci Cümleyi İnceleyelim
Cümlemiz: “Aynı evde yaşıyorlar kardeş kardeşe”
- Aynı: “Aınımak” diye bir şey olmadığı için ->İsim
- Evde: Kelime kökü “ev”. “Evmek” olmaz ->İsim
- Yaşıyorlar: Kelime kökü “yaşa”. “Yaşamak” olur mu? Evet, olur. ->Fiil
- Kardeş: “Kardeşmek” olmaz ->İsim
- Kardeşe: “Kardeşmek” olmaz ->İsim
Bu cümlede altını çizmemiz gereken Fiil olan kelime: yaşıyorlar kelimesidir. Diğerleri isimdir.
Adım 2: İkinci Cümleyi İnceleyelim
Cümlemiz: “Akıllarında yok tuzağa düşme endişesi”
- Akıllarında: Kökü “akıl”. “Akılmak” olmaz ->İsim
- Yok: “Yokmak” olmaz ->İsim (İsim soylu sözcük)
- Tuzağa: Kökü “tuzak”. “Tuzakmak” olmaz ->İsim
- Düşme: Burada dikkatli olmalıyız. “Düşmek” bir fiildir ancak buradaki “-me” eki onu fiilimsi (isim-fiil) yapmıştır. Yani cümlede bir eylemin adıdır. Ancak kök olarak fiilden gelir. Ortaokul seviyesinde basitçe kelime türü olarak bakarsak, burada bir yargı bildiren çekimli fiil yoktur. “Düşme” eylemin adıdır. ->İsimleşmiş (Fiilimsi)
- Endişesi: “Endişemek” olmaz ->İsim
Bu cümlede iş, oluş, hareket bildiren ve zaman eki almış çekimli bir Fiil yoktur. Cümledeki tüm kelimeler isim veya isim görevindedir.
Adım 3: Ayırt Edici Özellikleri Belirleme
Öğretmenin senden bu iki türü nasıl ayırdığını açıklamanı isterse şunları yazabilirsin:
- İsimler: Varlıkların, kavramların veya durumların adıdır. “-mek / -mak” mastar ekini almazlar. (Örnek: Ev, Kardeş, Akıl)
- Fiiller: Bir işi, oluşu, hareketi veya durumu bildirirler. “-mek / -mak” mastar ekini alabilirler. Ayrıca zaman ve şahıs ekleri alarak çekimlenirler. (Örnek: Yaşıyorlar -> Yaşa-mak)