Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben 8. sınıf Türkçe öğretmeninim. Gönderdiğin bu etkinlikleri birlikte, adım adım ve anlaşılır bir şekilde çözümleyeceğiz. Anlatım bozuklukları ve diğer etkinliklerin aslında ne kadar kolay olduğunu göreceksin. Haydi başlayalım!
6. ETKİNLİK
Aşağıda verilen cümlelerdeki anlatım bozukluğunun nedenini ve doğru cümleyi noktalı yerlere sırasıyla yazınız.
• Yaşlı ağaca dayanmış uyumaya çalışıyordu.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümleyi okuduğumuzda aklımıza iki farklı anlam geliyor: 1) Ağaca dayanan kişi mi yaşlı? 2) Ağacın kendisi mi yaşlı? İşte bu şekilde bir cümlenin birden fazla anlama gelmesine anlam belirsizliği diyoruz. Cümledeki anlatım bozukluğunun sebebi budur.
Adım 2: Bu belirsizliği gidermek için “yaşlı” kelimesini anlamı netleştirecek şekilde cümlenin doğru yerine koymalıyız. Eğer ağaca dayanan kişinin yaşlı olduğunu anlatmak istiyorsak, “yaşlı” kelimesinden sonra bir virgül (,) koyarak onu cümlenin öznesi yapmalıyız.
Sonuç:
Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Anlam belirsizliği (Sıfatın yanlış yerde kullanılması)
Cümlenin Doğru Hâli:Yaşlı, ağaca dayanmış uyumaya çalışıyordu.
• Oyun oynayan arkadaşlarına bakar, uzaktan izlerdi.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümle iki ayrı yargıdan oluşuyor: “arkadaşlarına bakar” ve “uzaktan izlerdi”. İlk cümlenin yüklemi “bakar”. “Neye bakar?” diye sorduğumuzda “arkadaşlarına” cevabını alıyoruz. İkinci cümlenin yüklemi “izlerdi”. “Neyi izlerdi?” diye sorduğumuzda cümlede bir cevap bulamıyoruz. Cümlenin ikinci kısmında “kimi” veya “neyi” sorusunun cevabı olan bir nesne eksik.
Adım 2: Bu eksikliği gidermek için ikinci cümlenin yüklemine uygun bir nesne (bu durumda “onları” zamiri) eklememiz gerekiyor.
Sonuç:
Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Nesne eksikliği
Cümlenin Doğru Hâli:Oyun oynayan arkadaşlarına bakar, onları uzaktan izlerdi.
• Onun elindeki kitabın ücreti ne kadar?
Çözüm:
Adım 1: Günlük hayatta sıkça karıştırsak da “ücret” ve “fiyat” kelimeleri farklı anlamlara gelir. Ücret, bir hizmetin veya emeğin karşılığıdır (doktor ücreti, avukat ücreti, servis ücreti gibi). Fiyat ise bir malın, bir ürünün satış değeridir (ekmek fiyatı, araba fiyatı, kitap fiyatı gibi).
Adım 2: Kitap, bir hizmet değil, bir maldır. Bu yüzden onun bir “ücreti” olmaz, “fiyatı” olur. Cümlede yanlış anlamda bir kelime kullanılmış.
Sonuç:
Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması
Cümlenin Doğru Hâli:Onun elindeki kitabınücretifiyatı ne kadar?
• Siyasi ve toplum olaylarını gözlemliyordu.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “ve” bağlacı, “siyasi” ve “toplum” kelimelerini birbirine bağlıyor. Ancak “siyasi” kelimesi bir sıfatken, “toplum” kelimesi bir isimdir. Dilbilgisi kurallarına göre, bu şekilde ortak bir tamlanana (olaylarını) bağlanamazlar. İkisinin de aynı türde, yani sıfat olması gerekir.
Adım 2: “Toplum” ismini sıfat yapmak için “-sal” ekini getirmeliyiz. Böylece “toplumsal” olur ve “siyasi” kelimesi gibi bir sıfat haline gelir.
Sonuç:
Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Tamlama yanlışlığı (Sıfat ve ismin aynı tamlanana bağlanması)
Cümlenin Doğru Hâli:Siyasi ve toplumsal olayları gözlemliyordu.
7. ETKİNLİK ve 8. ETKİNLİK
Sevgili öğrencim, bu iki etkinlik senden bir konuşma ve bir yazı hazırlamanı istiyor. Bunların tek bir doğru cevabı yok, çünkü her öğrencinin düşüncesi ve ifade tarzı farklıdır. Bu yüzden sana doğrudan bir cevap vermek yerine, bu etkinlikleri en güzel şekilde nasıl yapabileceğine dair yol göstereceğim.
7. Etkinlik İçin Konuşma Hazırlama Rehberi
Senden istenen, “Elleri, kafası ve yüreği ile çalışan insan, sanatkârdır.” sözünü açıklayan bir konuşma yapman. İşte adımlar:
- Sözü Anlama: Önce bu söz ne demek, onu düşün. “Elleriyle çalışmak” (beceri, ustalık), “kafasıyla çalışmak” (akıl, planlama, bilgi) ve “yüreğiyle çalışmak” (sevgi, tutku, duygu) ne anlama geliyor? Bu üçü bir araya gelince neden bir insan “sanatkâr” olur?
- Giriş Bölümü: Konuşmana bu güzel sözü tekrar ederek veya dinleyicilere bir soru sorarak başlayabilirsin. (Örn: “Bir işi sadece yapmakla, o işe ruhunu katmak arasında ne fark vardır?”)
- Gelişme Bölümü: Burada sözün her bir parçasını (el, kafa, yürek) ayrı ayrı açıklayabilirsin. Kendi hayatından veya çevrenden örnekler ver. Mesela, sadece tarife bakarak yemek yapan biriyle, yemeğine sevgisini katan bir annenin yemeği arasındaki farkı anlatabilirsin. Ya da bir marangozun sadece tahtayı kesmesiyle, o tahtaya şekil verirken hayal gücünü ve sevgisini katması arasındaki farkı düşünebilirsin.
- Sonuç Bölümü: Konuşmanı ana fikri özetleyerek bitir. Yaptığımız her işe aklımızı, yeteneğimizi ve sevgimizi kattığımızda o işin bir sanat eserine dönüşeceğini vurgulayarak konuşmanı etkili bir şekilde sonlandırabilirsin.
8. Etkinlik İçin Yazı Yazma Rehberi
Burada da Mustafa Kemal Atatürk’ün “Sanatsız kalan bir milletin, hayat damarlarından biri kopmuş demektir.” sözünden hareketle bilgilendirici bir metin yazman isteniyor.
- Başlık Bulma: Yazına içeriğini yansıtan ilgi çekici bir başlık bul. (Örn: “Bir Milletin Nefesi: Sanat”, “Hayat Damarımız Sanat”)
- Yazı Türünü Seçme: Senden açıklayıcı, öyküleyici, betimleyici ya da tartışmacı anlatım biçimlerinden birini kullanman isteniyor. Bence açıklayıcı ve tartışmacı anlatım bu konu için çok uygun. Sanatın bir toplum için neden bu kadar önemli olduğunu kanıtlarıyla açıklamaya çalışabilirsin.
- Plan Yapma (Taslak):
- Giriş: Atatürk’ün bu önemli sözüyle başla ve sanatın toplumlar için ne ifade ettiğini kısaca anlat.
- Gelişme: “Hayat damarı” benzetmesi ne anlama geliyor? Sanat (müzik, resim, tiyatro, edebiyat vb.) bir topluma ne kazandırır? (Duyguları ifade etme, geçmişi geleceğe taşıma, insanları birleştirme, hayal gücünü geliştirme gibi.) Sanatı olmayan toplumların nasıl eksik kalacağını, renksizleşeceğini anlat.
- Sonuç: Yazını, sanatın birey ve toplum için vazgeçilmez olduğu düşüncesini güçlü bir şekilde vurgulayarak bitir. Atatürk’ün bu sözünün günümüz için ne kadar geçerli olduğunu belirterek yazını tamamla.
- Gözden Geçirme: Yazını bitirdikten sonra mutlaka tekrar oku. Anlatım bozukluğu, yazım veya noktalama hatası var mı diye kontrol et.
Umarım bu açıklamalar işine yaramıştır. Unutma, en güzel konuşma ve yazı, senin kendi düşüncelerini ve duygularını yansıttığın yazıdır. Başarılar dilerim!