Merhaba sevgili öğrencim. Ben Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle kitabındaki Söz Sanatları konusunu içeren 6. Etkinliği ve Konuşma becerisiyle ilgili 7. Etkinliği birlikte inceleyip çözeceğiz. Hazırsan başlayalım.
6. ETKİNLİK – a) Aşağıda okuduğunuz şiirden bazı dizeler verilmiştir. Bu dizelerde bulunan söz sanatlarını belirleyerek dizelerin altına yazınız.
1. Dize: “Mutludur ceylan ile fare / karga ve tosbağa şen”
Çözüm:
- Adım 1: Dizeleri inceleyelim. Ceylan, fare, karga ve tosbağa birer hayvandır.
- Adım 2: Bu hayvanlara “mutlu olmak” ve “şen olmak” (neşeli olmak) gibi özellikler yüklenmiş.
- Adım 3: Mutluluk ve neşe insana ait duygulardır. İnsana ait özelliklerin hayvanlara verilmesine biz Kişileştirme (Teşhis) diyoruz.
Cevap: Kişileştirme
2. Dize: ““Ceylan nerede kaldı?” der fare / Başına bir iş gelmesin sakın!”
Çözüm:
- Adım 1: Burada farenin bir cümle kurduğunu, yani konuştuğunu görüyoruz.
- Adım 2: Fare normalde konuşamaz, bu insana özgü bir yetenektir.
- Adım 3: İnsan dışındaki varlıkların konuşturulması sanatına Konuşturma (İntak) denir.
Cevap: Konuşturma
3. Dize: “Alçaktan uçarak, yüksekten uçarak”
Çözüm:
- Adım 1: Dizedeki kelimelere dikkat edelim. “Alçak” ve “Yüksek” kelimeleri geçiyor.
- Adım 2: Bu iki kelime birbirinin zıttıdır (karşıtıdır).
- Adım 3: Bir dizede birbirine karşıt kavramların bir arada kullanılmasına Tezat (Karşıtlık) sanatı denir.
Cevap: Tezat
4. Dize: ““İyi tanırım ceylanı,” der tosbağa”
Çözüm:
- Adım 1: Tıpkı fare örneğinde olduğu gibi, burada da tosbağanın (kaplumbağanın) konuştuğunu görüyoruz.
- Adım 2: Hayvanların konuşturulması sanatını hatırlayalım.
Cevap: Konuşturma
5. Dize: “Ceylan, fare, karga ve tosbağa / Ormanistan’ın bir kenar mahallesinde / aynı evde yaşıyorlar kardeş kardeşe.”
Çözüm:
- Adım 1: Hayvanların bir “mahallede”, bir “evde” ve “kardeş kardeşe” yaşadığı söyleniyor.
- Adım 2: Evde yaşamak, komşuluk yapmak ve kardeşlik bağı kurmak insana ait sosyal özelliklerdir.
- Adım 3: Bu özellikler hayvanlara aktarıldığı için burada kişileştirme yapılmıştır.
Cevap: Kişileştirme
6. ETKİNLİK – b) Siz de aşağıda verilen söz sanatlarının karşısına şiirden örnekler yazınız.
Burada yukarıda bulduğumuz cevapları ilgili kutucuklara yerleştirmemiz isteniyor.
Kişileştirme:
Mutludur ceylan ile fare / karga ve tosbağa şen
(Alternatif olarak son kıtayı da yazabilirsin: “Aynı evde yaşıyorlar kardeş kardeşe”)
Konuşturma:
“Ceylan nerede kaldı?” der fare
(Alternatif olarak tosbağanın sözünü de yazabilirsin: ““İyi tanırım ceylanı,” der tosbağa”)
Tezat:
Alçaktan uçarak, yüksekten uçarak
7. ETKİNLİK
Soru: Sınıfınızda “yardımlaşma” konulu bir konuşma yapınız. Konuşmanızda yaratıcı konuşma stratejisini uygulayınız… Konuşmalarınızda yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanmaya özen gösteriniz.
Çözüm ve Açıklama:
Sevgili öğrencim, bu etkinlik senin sınıfta yapman gereken sözlü bir uygulamadır. Ancak sana nasıl bir konuşma hazırlayabileceğine dair harika bir örnek hazırladım. “Yaratıcı konuşma”, arkadaşının bıraktığı yerden konuyu farklı bir bakış açısıyla devam ettirmektir. Ayrıca yabancı kelimeler yerine Türkçe kelimeler kullanmalısın. Örneğin; “Start almak” yerine “Başlamak”, “Center” yerine “Merkez” gibi.
Örnek Konuşma Metni Taslağı:
(Sıra sana geldiğinde şöyle bir konuşma yapabilirsin)
Sevgili Arkadaşlarım ve Öğretmenim,
Benden önceki arkadaşım yardımlaşmanın toplumdaki öneminden bahsetti. Ben de konuya doğadan bir örnekle devam etmek istiyorum. Tıpkı okuduğumuz şiirdeki ceylan, fare, karga ve tosbağa gibi, biz insanlar da tek başımıza her zorluğun üstesinden gelemeyiz.
Yardımlaşmak sadece bir işi bitirmek değil, aramızdaki sevgi bağını güçlendirmektir. Bir elin nesi var, iki elin sesi var atasözümüz bunu ne güzel anlatır. Günlük hayatımızda, okulda veya mahallemizde zor durumda olan birini gördüğümüzde ona destek olmalıyız. Bu destek bazen bir eşyayı taşımak, bazen de üzgün bir arkadaşımızı dinlemek olabilir.
Sonuç olarak, birlikten kuvvet doğar. Hepimiz birbirimize yardım edersek, daha mutlu ve huzurlu bir dünyada yaşarız. Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.
İpucu: Konuşurken ses tonunu iyi ayarla, arkadaşlarınla göz teması kur ve heyecanlanmadan düşüncelerini paylaş. Başarılar dilerim!