Merhaba sevgili öğrencim. Bugün seninle Ergenekon Destanı metnini ve hazırlık çalışmalarını inceleyeceğiz. Önümüzde bir Türkçe dersi kitabı sayfası var. Buradaki soruları senin için adım adım analiz edip cevaplayacağım. Hazırsan başlayalım.
SORU 1: Hazırlık Çalışması – Sizi çok etkileyen bir olayla ilgili yazı yazmak ister misiniz? Yazarsanız hangi türü tercih edersiniz? Neden?
Bu soru senin kişisel düşüncelerini ve yazma eğilimini ölçmek için sorulmuş bir hazırlık sorusudur. Ancak sana örnek olması açısından bu soruyu nasıl cevaplayabileceğini adım adım göstereceğim.
- Adım 1: Öncelikle seni etkileyen bir olayı düşünmelisin. Bu, başından geçen komik bir anı, üzücü bir olay veya çok şaşırdığın bir durum olabilir.
- Adım 2: Bu olayı anlatmak için hangi yazı türünün (hikâye, anı, günlük, deneme vb.) daha uygun olduğuna karar vermelisin.
- Adım 3: “Neden?” sorusuna cevap verirken, seçtiğin türün özelliğine değinmelisin.
Örnek Cevap:
“Evet, beni etkileyen bir olayla ilgili yazı yazmak isterim. Yazarsam Anı (Hatıra) türünü tercih ederim. Çünkü yaşadığım bu olayın üzerinden zaman geçti ve ben bu olayın bende bıraktığı izleri, o günkü duygularımla gerçeğe bağlı kalarak anlatmak isterim.”
Şimdi metni okuma stratejisine göre inceleyip, “Sessiz okuma sırasında aşağıdaki soruları cevaplayınız” kısmındaki 4 soruyu, sayfadaki metne dayanarak çözelim.
SORU 2: Metinde anlatılan olay nedir?
Bu soruyu cevaplamak için metnin genelinde neyin üzerinde durulduğuna bakmamız gerekir.
- Adım 1: İlk paragrafta Gök-Türklerin çok güçlü olduğu ve her yere hakim olduğu anlatılıyor.
- Adım 2: İkinci paragrafta, diğer kavimlerin (düşmanların) Gök-Türklerin bu gücünden rahatsız olup birleşerek onlara saldırdığı anlatılıyor.
- Adım 3: Son bölümde ise düşmanların Gök-Türkleri yenmek için bir hile düşündükleri ve savaş taktiği uyguladıkları anlatılıyor.
Cevap:
Metinde anlatılan olay; Gök-Türklerin eski dönemlerdeki gücü, buna karşılık diğer kavimlerin birleşerek Gök-Türklere savaş açması ve onları yenmek için savaş hilesine başvurmalarıdır.
SORU 3: Metindeki karakterler kimlerdir?
Karakterleri bulmak için metinde adı geçen kişi veya topluluklara bakarız.
- Adım 1: Metnin ana kahramanları Gök-Türklerdir.
- Adım 2: Onlara karşı olan grup ise “Bütün kavimler” (düşman topluluklar) olarak geçmektedir.
- Adım 3: Ayrıca düşman tarafında karar verici olan “Hanlar ve Beyler”den bahsedilmektedir.
Cevap:
Metindeki karakterler (daha doğrusu topluluklar); Gök-Türkler, onlara düşman olan diğer kavimler ve bu kavimlerin Hanları ile Beyleridir.
SORU 4: Metinde anlatılan olay ne zaman, nerede geçmektedir?
Bu soruda yer ve zaman unsurlarını metnin içinden cımbızla çeker gibi bulacağız.
- Adım 1 (Yer): Metnin ilk cümlesinde “Türk illerinde” ifadesi geçiyor. Ayrıca olaylar savaş meydanında ve çadırların olduğu bölgelerde geçiyor.
- Adım 2 (Zaman): Destanlar genellikle kesin tarih vermez. Metinde “Bir gün” gibi ifadeler var. Bu, olayın çok eski zamanlarda, tarihin derinliklerinde (destan döneminde) geçtiğini gösterir.
Cevap:
Yer: Türk illeri, savaş meydanları ve bozkır.
Zaman: Kesin bir tarih olmamakla birlikte olaylar çok eski çağlarda, Gök-Türklerin yaşadığı destan döneminde geçmektedir.
SORU 5: Metnin serim, düğüm ve çözüm bölümünde neler anlatılmaktadır?
Sevgili öğrencim, bu soru metnin kurgusunu (planını) anlamamızı ister. Görseldeki metin destanın sadece giriş kısmıdır, bu yüzden analizimizi elimizdeki bu parçaya göre yapacağız.
- Adım 1 (Serim – Giriş): Olayların başladığı, durumun tanıtıldığı kısımdır. Metnin ilk paragrafı serimdir. Burada Gök-Türklerin ne kadar güçlü olduğu ve okun ötmediği, kolun yetmediği hiçbir yerin olmadığı anlatılarak ortam tanıtılmıştır.
- Adım 2 (Düğüm – Gelişme): Olayların karıştığı, merak unsurunun arttığı kısımdır. Düşman kavimlerin birleşip saldırması, Gök-Türklerin savunma yapması ve düşmanın hile yapmaya karar verip kaçıyormuş gibi yapması düğüm bölümüdür. Okuyucu burada “Acaba Gök-Türkler bu tuzağa düşecek mi?” diye merak eder.
- Adım 3 (Çözüm – Sonuç):Not: Görseldeki metin tam burada kesilmiştir ancak destanın bütününü düşünerek açıklayalım. Çözüm bölümünde bu hile sonucunda Gök-Türklerin yenilmesi, sağ kalanların Ergenekon dağına sığınması ve yıllar sonra oradan demir dağı eriterek çıkmaları anlatılacaktır.
Cevap:
Serim Bölümü: Gök-Türklerin gücü, hakimiyeti ve yaşadıkları coğrafyadaki üstünlükleri anlatılmaktadır.
Düğüm Bölümü: Düşmanların birleşerek saldırması, yapılan savaşlar ve düşmanın Gök-Türkleri yenmek için planladığı “sahte geri çekilme” hilesi anlatılmaktadır.
Çözüm Bölümü: (Metnin devamında) Gök-Türklerin bu tuzağa düşüp yenilmeleri ve Ergenekon’a kaçış süreçleri anlatılmaktadır.