Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 8. Sınıf Türkçe öğretmeniniz. Bana gönderdiğiniz görseldeki etkinlikleri sizin için adım adım analiz edip çözeceğim. Bu etkinlikler, okuduğunuz bir metne yönelik olduğu için, ortada bir metin olmadan tam olarak yapılamaz. Ancak ben size bu etkinlikleri nasıl yapmanız gerektiğini anlatacağım ve örneklerle pekiştireceğim. Böylece kendi okuduğunuz metne kolayca uygulayabilirsiniz. Haydi başlayalım!
4. ETKİNLİK
Metni tekrar okuyunuz. Metnin özetini “özet çıkarma” yöntemine uygun olarak aşağıya yazınız. Özetinizi yazarken tekrar edilen ifadelere ve gereksiz olduğunu düşündüğünüz ayrıntılara yer vermeyiniz.
Çözüm:
Arkadaşlar, bir metnin özetini çıkarmak, o metnin fotoğrafını çekmek yerine bir ressamın onun en önemli hatlarını çizmesine benzer. Amacımız, metnin ana fikrini ve en önemli olaylarını, gereksiz ayrıntılardan arındırarak kendi cümlelerimizle kısaca anlatmaktır. Hadi bunu nasıl yapacağımıza bakalım.
Özet Çıkarma Adımları:
- Adım 1: Metni çok dikkatli bir şekilde okuyun ve ne anlattığını tam olarak anlamaya çalışın. “Bu metin bana ne anlatmak istiyor?” sorusunu kendinize sorun.
- Adım 2: Metnin ana fikrini ve her paragraftaki yardımcı fikirleri bulun. Gerekirse önemli gördüğünüz cümlelerin altını çizin.
- Adım 3: Metindeki olayları, kişileri, yer ve zaman gibi temel unsurları belirleyin. Özellikle “kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden” (5N1K) sorularının cevapları özet için çok önemlidir.
- Adım 4: Şimdi en önemli kısım! Tekrarlanan kelimeleri, uzun betimlemeleri, verilen örnekleri, süslü sözleri ve konunun özüyle doğrudan ilgili olmayan tüm ayrıntıları metinden çıkarın.
- Adım 5: Geriye kalan en önemli bilgileri, metnin orijinaline bağlı kalarak kendi cümlelerinizle birleştirin ve kısa bir metin oluşturun. İşte özetiniz hazır!
Örnek Uygulama:
Diyelim ki okuduğumuz metin şu olsun:
“Tarihin en önemli icatlarından biri olan telefon, Alexander Graham Bell tarafından 1876 yılında icat edildi. Aslında Bell’in asıl amacı, işitme engelli bireylerin duymasına yardımcı olacak bir cihaz yapmaktı. Uzun ve yorucu çalışmalarının birinde, yardımcısı Watson ile farklı odalarda deney yaparken, Bell’in kullandığı cihazdan Watson’a ses iletildiğini fark ettiler. Bu beklenmedik gelişme, insanların kilometrelerce öteden birbiriyle konuşmasını sağlayacak telefonun doğuşu oldu.”
Şimdi bu kısa metnin özetini çıkaralım:
Örnek Özet:
Alexander Graham Bell, işitme engelliler için bir cihaz geliştirmeye çalışırken 1876’da tesadüfen telefonu icat etmiştir. Bu icat, insanların uzaktan iletişim kurmasını sağlamıştır.
Gördüğünüz gibi, yardımcısının adı, çalışmalarının yorucu olması gibi ayrıntıları attık ve sadece ana olayı kendi cümlelerimizle yazdık.
5. ETKİNLİK
Bir metni oluşturan cümleler ve paragraflar anlam bakımından birbirine bağlıdır. Daha önce öğrendiğiniz “ama, fakat, lakin, ya da, veya, buna rağmen” vb. ifadeler dışında “oysaki, başka bir deyişle, özellikle, kısaca, böylece, ilk olarak ve son olarak” ifadeleri de cümleler arasında bağlantı kurmak amacıyla kullanılır. Okuduğunuz metinde geçen geçiş ve bağlantı ifadelerinin yer aldığı cümleleri okuyunuz. Geçiş ve bağlantı ifadelerinin hangi düşünce veya olaylar arasında bağlantı sağladığını ve metnin anlamına katkısını söyleyiniz. Siz de aşağıya geçiş ve bağlantı ifadelerinin yer aldığı cümleler yazınız.
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, geçiş ve bağlantı ifadeleri cümlelerimizin arasındaki görünmez tutkal gibidir. Onlar olmasaydı cümlelerimiz birbirinden kopuk ve anlamsız olurdu. Bu ifadeler, bir düşünceden diğerine geçerken bize yol gösterir, anlamı güçlendirir veya düşüncenin yönünü değiştirir.
Adım 1: Geçiş ve Bağlantı İfadelerinin Görevleri
- Düşüncenin Yönünü Değiştirenler: Bir olumlu durumdan olumsuz bir duruma (veya tam tersi) geçerken kullanılır.
- Örnek: ama, fakat, lakin, ancak, oysaki, buna rağmen…
- Destekleyici ve Açıklayıcı Olanlar: Önceki düşünceyi açıklamak, özetlemek veya örneklemek için kullanılır.
- Örnek: özellikle, örneğin, mesela, başka bir deyişle, yani, kısaca…
- Sonuç Bildirenler: Anlatılanları bir sonuca bağlamak için kullanılır.
- Örnek: böylece, sonuç olarak, son olarak, özetle…
Adım 2: Kendi Cümlelerimizi Yazalım
Okuduğumuz bir metin olmadığı için, bu ifadeleri kullanarak kendi örnek cümlelerimizi oluşturalım. Bu sayede görevlerini daha iyi anlayabiliriz.
- Sınava çok çalışmıştı fakat heyecanına yenik düştü.
(Burada “fakat”, olumlu bir beklentiyi olumsuz bir sonuca bağlayarak düşüncenin yönünü değiştiriyor.) - Kardeşim çok dağınıktır, oysaki ben odamın her zaman düzenli olmasını isterim.
(Burada “oysaki”, iki zıt durumu karşılaştırarak aralarında bir bağlantı kuruyor.) - Tüm ödevlerini bitirdi, odasını topladı ve kitabını okudu. Kısaca, sorumluluklarını yerine getirdi.
(Burada “kısaca”, öncesinde sayılan eylemleri özetleyerek bir sonuca bağlıyor.) - Doğayı korumalıyız; başka bir deyişle, geleceğimize sahip çıkmalıyız.
(Burada “başka bir deyişle”, ilk cümlenin anlamını farklı kelimelerle açıklayarak düşünceyi pekiştiriyor.)
Siz de okuduğunuz metinlerde bu sihirli kelimeleri bulup hangi düşünceleri birbirine bağladığını inceleyebilirsiniz. Unutmayın, bu ifadeler yazılarımıza akıcılık ve derinlik katar!
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!