Merhaba sevgili öğrencilerim! Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinliklere hep birlikte göz atalım. Şimdi sıradaki soruları tek tek inceleyip, anlayacağınız dilde çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
5. ETKİNLİK
Yukarıdaki örnekleri inceleyerek, metinde amaç-sonuç, neden-sonuç ve koşul ilişkisi içeren cümleleri bulmamız isteniyor. Gelin önce bu kavramları hatırlayalım:
* **Amaç-Sonuç Cümleleri:** Bir eylemin neden yapıldığını, yani amacını belirtir. Genellikle “-mek için”, “-mek üzere”, “-e” gibi eklerle kurulur.
* **Neden-Sonuç Cümleleri:** Bir olayın niçin gerçekleştiğini, yani nedenini açıklar. “Çünkü”, “için”, “-den”, “-dığı için” gibi ifadelerle kurulabilir.
* **Koşul Cümleleri:** Bir olayın gerçekleşmesi için gerekli olan şartı belirtir. “-se”, “-sa”, “yeter ki”, “mi” gibi eklerle kurulur.
Şimdi verilen örneklere bakalım ve bu ilişkileri nasıl kurduğumuzu anlayalım:
*
Ders çalışmak için her gün kütüphaneye gider.
Bu cümlede kütüphaneye gitme eyleminin amacı belirtilmiş. Neden gidiyor? Ders çalışmak için. Bu yüzden bu bir amaç-sonuç ilişkisidir.
*
Düzenli çalıştığı için sınavda başarılı oldu.
Burada başarılı olmasının nedeni, yani sebebi açıklanıyor. Neden başarılı oldu? Düzenli çalıştığı için. Bu da bir neden-sonuç ilişkisidir.
*
Durumu anladı ki ona kızdı.
Bu cümlede ise kızmasının nedeni, durumu anlamış olması. Yani durumu anlamak, kızmanın sebebidir. Bu da bir neden-sonuç ilişkisidir.
*
Temiz bir dünya istiyorsak yerine çöp atmamalıyız.
Bu cümlede çöp atmamamız için bir şart öne sürülmüş. Ne olursa çöp atmamalıyız? Temiz bir dünya istiyorsak. İşte bu bir koşul cümlesidir.
Şimdi sizden istenen, okuduğunuz metinde bu tür cümleleri bulup yazmanız. Eğer metni göremiyorsam, bu örneklerden yola çıkarak kendi cümlelerinizi oluşturabilirsiniz. Mesela:
Kardeşime yardım etmek için erkenden uyandım.
(Amaç-Sonuç)
Çok yorgun olduğu için erkenden yattı.
(Neden-Sonuç)
Yeter ki sen iste, ben her şeyi yaparım.
(Koşul)
Bu şekilde metindeki cümleleri bulup, hangi ilişkiyi kurduğunu belirleyerek boşluklara yazacaksınız.
—
6. ETKİNLİK
Bu etkinlikte de bir örnek cümle verilmiş ve bizden bu örnekten yola çıkarak metinde “abartma sanatı” içeren cümleleri bulmamız isteniyor.
*
O kadar yürüdük, bir adım bile ilerleyememişiz.
Şimdi “abartma sanatı” dediğimizda ne anlıyoruz? Bir olayı, durumu veya duyguyu olduğundan çok daha fazla veya az göstermektir. Yani, gerçekle pek ilgisi olmayan, şişirilmiş ifadeler kullanmaktır.
Verilen örneğe bakalım: “O kadar yürüdük, bir adım bile ilerleyememişiz.” Normalde yürüdüğümüzde mutlaka bir mesafe kat ederiz, bir miktar ilerleriz. Ama burada “bir adım bile ilerleyememişiz” denilerek, yürümenin ne kadar yorucu ve etkisiz olduğu abartılarak anlatılmış. Bu, gerçekçi bir durumdan çok, anlatımı güçlendirmek için yapılmış bir abartıdır.
Siz de okuduğunuz metinde, bir olayın veya durumun gerçek boyutundan daha büyük, daha küçük, daha zor, daha kolay, daha çok veya daha az gösterildiği cümleleri aramalısınız.
Örneğin, bir metinde şöyle bir cümle okuyabilirsiniz:
*
O kadar mutluydu ki, sevinçten havalara uçuyordu.
Bu cümlede “sevinçten havalara uçmak” ifadesi, kişinin ne kadar mutlu olduğunu abartarak anlatır. Gerçekten uçmuyoruz tabii ki, ama mutluluğumuzun dorukta olduğunu göstermek için bu abartı kullanılır.
Siz de metindeki bu tür abartılı ifadeleri tespit edip, bu etkinliğin altındaki boşluğa yazacaksınız.
Umarım bu açıklamalarım her şeyi netleştirmiştir. Şimdi sıra sizde, bu etkinlikleri tamamlayın bakalım!