Harika bir çalışma! Hadi gel, bu sorulara bir 8. Sınıf Türkçe öğretmeni olarak birlikte bakalım ve adım adım çözelim. Emin ol, bu konuları anladığında ne kadar kolay olduklarını göreceksin.
B Bölümü – Anlatım Biçimleri Soruları
Bu bölümde bizden metinleri okuyup hangi anlatım biçiminin kullanıldığını bulmamız isteniyor. Anlatım biçimleri, bir yazarın duygularını, düşüncelerini veya bir olayı anlatırken kullandığı yollardır. Hadi metinleri tek tek inceleyelim.
(…c…) 1. Çoğu edebiyatçı, serbest şiiri büyük bir meziyet olarak görür. Hatta serbest şiire verdikleri değer; kafiyeli, redifli şiire verdikleri değerden daha üstündür. Hâlbuki şiir dediğin kafiye ile yazılır. Vezinsiz, kafiyesiz yazılan şiirin tadı tuzu olmak.
Çözüm:
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım. Yazar ne yapmaya çalışıyor? Önce bir görüşü sunuyor: “Çoğu edebiyatçı serbest şiiri üstün görür.” Sonra buna karşı çıkıyor ve kendi fikrini söylüyor: “Hâlbuki şiir dediğin kafiye ile yazılır.” Gördüğün gibi, burada iki farklı düşünce var ve yazar bunlardan birini savunarak diğerini çürütmeye çalışıyor. Sanki bizimle bir konuda tartışıyor gibi, değil mi?
Adım 2: Seçeneklere bakalım. Yazarın bir fikri savunup diğerine karşı çıktığı, okuyucuyu kendi düşüncesine ikna etmeye çalıştığı anlatım biçimine tartışmacı anlatım diyoruz. Bu metin de tam olarak bunu yapıyor.
Sonuç: Bu metnin anlatım biçimi c) Tartışmacı anlatım‘dır.
(…ç…) 2. Kartal yuvasının kenarına kondu, düşünmeye başladı. Zavallı yavrular ise açlıktan ağlamaya başladılar. Kartal çok yorgundu. Yeniden denize uçup balık tutarak geri gelecek gücü yoktu.
Çözüm:
Adım 1: Bu metni okuduğumuzda zihnimizde ne canlanıyor? Bir olaylar zinciri var. Kartal konuyor, düşünüyor, yavrular ağlıyor, kartal yorgun… Yani belirli bir zaman akışı içinde gerçekleşen olaylar anlatılıyor. Sanki kısa bir hikâye, bir öykü okuyoruz.
Adım 2: Olayların yer, zaman ve kahramanlar belirtilerek anlatıldığı metinlere öyküleyici anlatım denir. Burada da bir kartalın başından geçen kısa bir an anlatılıyor.
Sonuç: Bu metnin anlatım biçimi ç) Öyküleyici anlatım‘dır.
(…b…) 3. Bu ihtiyar gibi bel vermiş bir çatı, çatıda yüzükoyun dizilmiş kiremitler ve baykuş gibi tünemiş bir baca. Duvarları parça parça tenekelerle kaplanmış kondunun. Duvarın iki başında iki pencere. Pencerelerde yağ tenekelerinde açılmış allı morlu çiçekler.
Çözüm:
Adım 1: Metni okurken gözümüzün önüne bir resim geliyor mu? “İhtiyar gibi bel vermiş çatı”, “baykuş gibi tünemiş baca”, “allı morlu çiçekler”… Yazar, kelimeleri bir fırça gibi kullanarak bize bir yerin veya varlığın özelliklerini, ayrıntılarını anlatıyor. Amacı bir olay anlatmak değil, bir manzarayı zihnimizde canlandırmak.
Adım 2: Varlıkların ve yerlerin okuyucunun zihninde canlanacak şekilde, ayırt edici özellikleriyle anlatılmasına betimleyici anlatım (tasvir etme) diyoruz. Bu metinde de eski bir gecekondu adeta resmediliyor.
Sonuç: Bu metnin anlatım biçimi b) Betimleyici anlatım‘dır.
(…a…) 4. Uzun Hikâye’nin yazarı Mustafa Kutlu’dan yeni kitap: Rüzgârlı Pazar. Mustafa Kutlu, bu kitabında yoksulluğu, sevgiyi, dayanışmayı ve merhameti anlatmış.
Çözüm:
Adım 1: Bu metnin amacı ne? Bize bir kitap hakkında bilgi vermek. Kitabın adını, yazarını ve konusunu söylüyor. Amacı bir olayı anlatmak, bir yeri tasvir etmek ya da bir fikri tartışmak değil; sadece ve sadece bilgilendirmek.
Adım 2: Herhangi bir konuda okuyucuya bilgi vermeyi, bir şeyler öğretmeyi amaçlayan anlatım biçimine açıklayıcı anlatım diyoruz. Ders kitaplarında en çok karşılaştığımız anlatım biçimi budur.
Sonuç: Bu metnin anlatım biçimi a) Açıklayıcı anlatım‘dır.
C Bölümü – Örnekleme İlişkisi Soruları
Bu bölümde ise cümlelerde örnekleme olup olmadığını bulacağız. Unutma, örnekleme; bir düşünceyi daha somut ve anlaşılır hâle getirmek için o düşünceyle ilgili örnekler sıralamaktır.
( ✔ ) 1. Sağlıklı beslenmek için elma, muz, portakal, mandalina gibi meyveleri sık sık tüketmeliyiz.
Açıklama: Bu cümlede “sağlıklı beslenmek için meyve tüketmek” gibi genel bir düşünce var. Bu düşünceyi desteklemek için de elma, muz, portakal, mandalina gibi meyve örnekleri verilmiş. Dolayısıyla burada örnekleme vardır.
( x ) 2. Romanlar da hikâyeler gibi bir solukta okunabilir.
Açıklama: Dikkat et! Burada “gibi” edatı var ama örnekleme için değil, benzetme (karşılaştırma) için kullanılmış. Romanların okunma şekli, hikâyelerin okunma şekline benzetiliyor. Bir düşünceye örnekler sıralanmıyor. Bu yüzden burada örnekleme
yoktur.
( ✔ ) 3. Tarihimizde Alp Arslan, Fatih Sultan Mehmet, Kanuni Sultan Süleyman gibi nice kahramanlar vardır.
Açıklama: “Tarihimizde nice kahramanlar vardır” genel bir ifadedir. Bu kahramanlara kimler örnek olabilir? İşte cümle bize örnekleri sıralıyor: Alp Arslan, Fatih Sultan Mehmet, Kanuni Sultan Süleyman… Bu, çok net bir örneklemedir.
( ✔ ) 4. Sınava giderken kalem, silgi, açacak gibi gereçleri yanınıza almayı unutmayınız.
Açıklama: “Sınav gereçleri” genel bir kavramdır. Cümlede bu gereçlere kalem, silgi, açacak gibi somut örnekler veriliyor. Dolayısıyla burada da örnekleme vardır.
( x ) 5. Hep birlikte tahtadan, yuvarlak bir yer sofrasına otururduk.
Açıklama: Bu cümlede bir anı veya durum anlatılıyor. Sofranın özellikleri (tahtadan, yuvarlak) belirtilmiş. Yani bir betimleme var. Ancak genel bir düşünceye verilmiş örnekler zinciri yok. Bu yüzden burada örnekleme
yoktur.
( x ) 6. Lisenin son sınıfından bu yana tam 21 yıl geçmiş.
Açıklama: Bu cümle, sadece bir bilgi veriyor. Herhangi bir düşünceyi somutlaştırmak için örnekler sıralanmıyor. Bu yüzden burada örnekleme
yoktur.
( ✔ ) 7. Edebiyatımızda Faruk Nafiz Çamlıbel, Ömer Bedrettin Uşaklı, Kemalettin Kamu gibi şairler Anadolu temasını sıklıkla işlemişlerdir.
Açıklama: “Anadolu temasını işleyen şairler” genel bir ifadedir. Cümle, bu şairlere örnek olarak Faruk Nafiz Çamlıbel, Ömer Bedrettin Uşaklı, Kemalettin Kamu isimlerini veriyor. Bu da açık bir örneklemedir.
( x ) 8. Hayat uyku ile uyanıklık arasında dans eder.
Açıklama: Bu, mecazlı ve sanatsal bir ifadedir. Hayat, “uyku ile uyanıklık arasında dans etmeye” benzetiliyor. Bir benzetme sanatı var fakat bir düşünceye örnekler sıralanmıyor. Bu yüzden burada örnekleme
yoktur.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Bu konuları bol bol soru çözerek çok daha iyi pekiştirebilirsin. Başarılar dilerim!