Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir test göndermişsin! Gel, şimdi bu soruları bir öğretmen gözüyle birlikte, adım adım inceleyelim ve çözelim. Takıldığın yerleri daha iyi anlaman için her detayı açıklamaya çalışacağım. Haydi başlayalım!
***
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisi anlamca olumludur?
Bu soruda bizden cümlenin taşıdığı anlamın olumlu olmasını istiyor. Bir cümlenin anlamca olumlu olması demek, o cümlede belirtilen işin, eylemin veya durumun gerçekleştiği ya da var olduğu anlamına gelir. Cümlenin bizde uyandırdığı duygunun (üzüntü, korku vb.) bir önemi yoktur. Haydi şıklara bu gözle bakalım:
- A) Kuvvet hakir görülecek bir şey değildir.
Bu cümlede “değil” kelimesi olduğu için biçimce (yani görünüşte) olumsuzdur. Ama anlamına baktığımızda “Kuvvet saygı duyulması gereken bir şeydir.” demek istiyor. Yani anlamı olumludur.
- B) Bir daha oraya dönmedim.
Burada dönme eylemi gerçekleşmemiş. Hem “-me” ekiyle biçimce olumsuz, hem de eylem yapılmadığı için anlamca olumsuz.
- C) Bu uçurum şarkısı beni ürpertti.
Bu cümlede “ürpertme” eylemi gerçekleşmiş. Ürpermek kötü bir his olabilir ama eylem yapıldığı için bu cümle hem biçimce hem de anlamca olumludur.
- D) Yunus’un ve bizim bulunduğumuzu fark etmezlerdi.
Burada da fark etme eylemi gerçekleşmemiş. “-mez” ekinden dolayı hem biçimce hem de anlamca olumsuz.
Adım 1: Soruda bizden “anlamca olumlu” olanı bulmamız isteniyor. Yani eylemin gerçekleştiği cümleyi arıyoruz.
Adım 2: A ve C şıklarında anlamın olumlu olduğunu görüyoruz. A şıkkı “biçimce olumsuz, anlamca olumlu” bir cümle. C şıkkı ise hem biçimce hem de anlamca olumlu bir cümle.
Adım 3: Genellikle bu tür sorularda, eylemin net bir şekilde yapıldığını belirten cümle doğru cevap olur. “Ürpertti” yüklemi, ürpertme eyleminin yapıldığını net bir şekilde gösterir.
Sonuç: Doğru cevap C şıkkıdır.
***
3. I. Marşlar, Mehmetçik için söylenmelidir.
II. Şiirler, Mehmetçik için yazılmalıdır.
III. Merasimler, Mehmetçik için olmalıdır.
IV. Mehmetçik, seni tutsam şehirlere gelmezsin.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi olumsuz cümledir?
Sevgili öğrencim, bir cümlenin olumlu mu olumsuz mu olduğunu anlamanın en kolay yolu yüklemine bakmaktır. Yüklemde -ma, -me, -maz, -mez gibi olumsuzluk ekleri veya yok, değil gibi kelimeler varsa o cümle olumsuz bir cümledir.
Adım 1: Cümlelerin yüklemlerini tek tek inceleyelim.
- I. söylenmelidir → Olumsuzluk eki yok. Olumlu.
- II. yazılmalıdır → Olumsuzluk eki yok. Olumlu.
- III. olmalıdır → Olumsuzluk eki yok. Olumlu.
- IV. gelmezsin → “-mez” olumsuzluk ekini görüyoruz. Olumsuz.
Adım 2: Yaptığımız incelemede sadece IV numaralı cümlenin yükleminde olumsuzluk eki olduğunu gördük. Bu da o cümleyi olumsuz yapar.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
***
4. “Hasan Âli anlayamadı, acele sınıf defterine elini uzattı.” cümlesinin yapı özelliği aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Cümlelerin yapılarını incelerken içinde kaç tane yargı (yüklem) olduğuna, fiilimsi olup olmadığına veya bağlaçla bağlanıp bağlanmadığına bakarız. Haydi bu cümleyi analiz edelim.
Adım 1: Cümledeki yüklemleri bulalım. “Hasan Âli anlayamadı” birinci cümlenin yüklemi. “acele sınıf defterine elini uzattı” ikinci cümlenin yüklemi.
Adım 2: Gördüğün gibi, bu yapıda iki tane tamamlanmış cümle var:
1. Cümle: Hasan Âli anlayamadı.
2. Cümle: Acele sınıf defterine elini uzattı.
Adım 3: Bu iki cümle birbirine “,” (virgül) ile, yani bir noktalama işaretiyle bağlanmış. Birden fazla cümlenin virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlandığı bu tür cümlelere biz sıralı cümle deriz.
Adım 4: Şimdi şıklara bakalım. D şıkkında “Noktalama işareti ile ayrılan birden fazla cümle” ifadesi, bizim “sıralı cümle” tanımımızla birebir uyuşuyor.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
***
5. “Öğretmen, ceketinin iç cebinden not defterini çıkardı.” Bu cümlenin özellikleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Bir cümlenin özelliklerini incelerken dört temel şeye bakarız: Yapısı, yükleminin türü, anlamı ve öge dizilişi. Gel, bu cümleyi birlikte bu dört açıdan inceleyelim.
Adım 1: Yapısına bakalım.
Cümlenin içinde tek bir yüklem var: “çıkardı”. İçinde fiilimsi veya başka bir cümle de yok. Bu yüzden yapısı Basit‘tir.
Adım 2: Yükleminin türüne bakalım.
Yüklemimiz “çıkardı”. Bu kelimenin kökü “çıkmak” bir fiildir. O zaman bu bir Fiil cümlesidir.
Adım 3: Anlamına bakalım.
Cümlede herhangi bir olumsuzluk eki (-ma, -mez) veya kelimesi (yok, değil) bulunmuyor. Çıkarma eylemi gerçekleşmiş. Bu yüzden anlamı Olumlu‘dur.
Adım 4: Öge dizilişine bakalım.
Yüklem olan “çıkardı” kelimesi cümlenin sonunda yer alıyor. Yüklemi sonda olan cümlelere Kurallı cümle diyoruz.
Adım 5: Tüm bu özellikleri birleştirelim: Basit – Fiil – Olumlu – Kurallı.
Şimdi bu sonucu şıklarda arayalım. A şıkkı bizim bulduğumuzla tam olarak aynı!
Sonuç: Doğru cevap A şıkkıdır.
***
6. “En çok tarih ve edebiyat derslerine giriyordu.” Bu cümleyle ilgili aşağıda verilen açıklamalardan hangisi yanlıştır?
Bu soruda cümlenin özelliklerini bulup, şıklardan hangisinin bu özelliklere uymadığını, yani yanlış olduğunu tespit etmemiz isteniyor. Yine bir önceki sorudaki gibi cümleyi analiz edelim.
Cümlemiz: “En çok tarih ve edebiyat derslerine giriyordu.”
Adım 1: Cümlenin özelliklerini çıkaralım.
- Tek yargılı cümledir: Cümlenin “giriyordu” diye tek bir yüklemi var. Yani tek bir yargı bildiriyor. O zaman bu ifade DOĞRU. (Tek yargılı = Basit yapılı)
- Kurallı cümledir: Yüklem (“giriyordu”) cümlenin sonunda. Bu ifade de DOĞRU.
- Fiil cümlesidir: Yüklem olan “girmek” bir fiildir. Bu ifade de DOĞRU.
Adım 2: Şıkları bu bilgilerle karşılaştıralım.
- A) Tek yargılı cümledir. → Evet, doğru.
- B) Kurallı cümledir. → Evet, doğru.
- C) Birden fazla cümle noktalama işareti ile ayrılmıştır. → Hayır, bu cümlede sadece tek bir cümle var. Bu özellik “sıralı cümlelere” aittir. Dolayısıyla bu ifade YANLIŞ.
- D) Fiil cümlesidir. → Evet, doğru.
Adım 3: Soru bizden yanlış olan açıklamayı bulmamızı istediği için cevabımız C şıkkı oluyor.
Sonuç: Doğru cevap C şıkkıdır.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığın başka bir nokta olursa hiç çekinmeden tekrar sorabilirsin. Başarılar dilerim!