2. Soru ve Çözümü
Soru: Öğrencilerin yüzde kaçı söz sanatlarını doğru şekilde sıralamıştır?
Merhaba sevgili öğrencim. Bu soruda önce tahtadaki cümlelerde hangi söz sanatlarının kullanıldığını bulalım, sonra doğru cevabı veren öğrencileri tespit edip basit bir yüzde hesabı yapalım.
Adım 1: Tahtadaki cümleleri inceleyelim.
- “Bugün piknikte çocuklar gibi eğlendik.”
Burada “gibi” edatı kullanılarak bir benzetme yapılmıştır.
Sanat: Benzetme - “Köpek bana el salladı.”
Köpeğin el sallaması insana ait bir özelliktir. İnsana ait bir özelliğin hayvana verilmesine kişileştirme denir.
Sanat: Kişileştirme - “Köpek ‘Haydi gel.’ diye beni de oyuna çağırdı.”
Burada köpek konuşturulmuştur. İnsan dışı varlıkların konuşturulmasına konuşturma (intak) denir.
Sanat: Konuşturma - “Sesimle âdeta dağlar yerinden oynadı.”
Sesin dağları yerinden oynatması mümkün değildir, burada bir durumu olduğundan çok fazla gösterme vardır.
Sanat: Abartma - “İyi günde de kötü günde de yanımdaydı.”
“İyi” ve “kötü” zıt anlamlı kelimelerdir. Zıt durumların bir arada kullanılmasına karşıtlık (tezat) denir.
Sanat: Karşıtlık
Doğru Sıralama: Benzetme – Kişileştirme – Konuşturma – Abartma – Karşıtlık
Adım 2: Öğrencilerin cevaplarını kontrol edelim.
- Özgür: Benzetme – Kişileştirme – Konuşturma – Abartma – Karşıtlık (DOĞRU)
- Elif: Benzetme – Benzetme… (YANLIŞ)
- Dilara: Kişileştirme… (YANLIŞ)
- Esra: Benzetme – Kişileştirme – Konuşturma – Abartma – Karşıtlık (DOĞRU)
- Batuhan: Kişileştirme… (YANLIŞ)
Adım 3: Yüzde hesabı yapalım.
Toplam öğrenci sayısı: 5
Doğru bilen öğrenci sayısı: 2 (Özgür ve Esra)
Kesir olarak ifade edersek: 2/5 (Beşte iki)
Yüzdeyi bulmak için paydayı 100 yapmamız gerekir. Bunun için kesri 20 ile genişletelim:
2 x 20 = 40
5 x 20 = 100
Sonuç: %40
Cevap: B) %40
3. Soru ve Çözümü
Soru: Yukarıdaki metinde hangi anlatım biçimine başvurulmuştur?
Adım 1: Metni analiz edelim.
Metinde yazar bize bir yeri (konağı) anlatıyor. Kullanılan ifadelere dikkat edelim:
- “Balkonlu, kuleli gazinoya benzeyen kocaman bir konak”
- “Sıvanamayan kerpiç duvarlar”
- “Penceresiz, sıvasız üst kat”
Bu ifadeler, okuduğumuzda zihnimizde bir resim canlandırmamızı sağlıyor. Yazar, adeta kelimelerle resim çiziyor. Varlıkların niteleyici özelliklerini (renk, şekil, durum) anlatarak gözümüzde canlandırma sanatına Betimleme denir.
Adım 2: Seçenekleri eleyelim.
- A) Açıklayıcı anlatım: Bilgi vermeyi amaçlar (Burada amaç bilgi vermek değil, izlenim kazandırmaktır).
- B) Betimleyici anlatım: Gözlem ve izlenimleri aktarır, zihinde resim çizer. (Doğru cevap).
- C) Öyküleyici anlatım: Bir olayı zaman akışı içinde anlatır. (Burada bir olaydan çok, durağan bir manzara anlatılıyor).
- D) Tartışmacı anlatım: Bir fikri savunur veya çürütür.
Cevap: B) Betimleyici anlatım
4. Soru ve Çözümü
Soru: Aşağıdakilerden hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
Sevgili öğrencim, isim-fiil eklerini hatırlayalım: -ma, -ış, -mak (Kodlaması: mayışmak).
Adım 1: Şıkları tek tek inceleyelim.
- A) “Hepsinin gözleri güzeldir.”
Burada fiilimsi eki almış bir kelime yok. - B) “Gözleri korku doluydu.”
Burada da fiilimsi yok. - C) “Gözden düşmemek, çalışmayı gerektirir.”
Burada iki tane isim-fiil var:
1. “Düş-me-mek” (-mek eki almış)
2. “Çalış-ma-yı” (-ma eki almış).
Bu kelimeler fiil kökünden gelip isimleşmiştir. - D) “Adam birdenbire gözden kayboldu.”
“Kayboldu” çekimli bir fiildir, fiilimsi değildir.
Cevap: C) Gözden düşmemek, çalışmayı gerektirir.
5. Soru ve Çözümü
Soru: Aşağıdakilerden hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?
Sıfat-fiil eklerini hatırlayalım: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (Kodlaması: Anası mezar dikecekmiş).
Adım 1: Şıkları inceleyelim.
- A) “İster istemez sözlerine dikkat etti.”
Buradaki “ister istemez” ikilemesi zarf-fiil (r…mez yapısı) görevindedir. Durum bildirir. Sıfat-fiil değildir. - B) “Sadece bir çay alacağım.”
“Alacağım” kelimesindeki “-acak” eki gelecek zaman kip ekidir. Cümlenin yüklemidir, sıfat-fiil değildir. - C) “Soluk soluğa kalmıştı.”
“Kalmıştı” yüklemdir. “Soluk soluğa” zarftır. Sıfat-fiil yoktur. - D) “Senin geldiğini görmemişti.”
Buradaki “gel-dik-ini” kelimesindeki -dik eki sıfat-fiil ekidir. (K sesi yumuşayarak ğ olmuştur). Yanındaki isim düşmüş olsa da (adlaşmış sıfat-fiil), bu bir sıfat-fiildir.
Cevap: D) Senin geldiğini görmemişti.