Merhaba sevgili öğrencim,
Gönderdiğin bu etkinlikleri birlikte analiz edelim ve adım adım çözelim. Anlatım bozuklukları konusu bazen biraz kafa karıştırıcı olabilir ama mantığını kavradığımızda ne kadar kolay olduğunu göreceksin. Haydi başlayalım!
***
4. ETKİNLİK
Okuduğunuz şiirin konusunu ve ana duygusunu aşağıya yazınız.
Çözüm:
Canım öğrencim, bu soruyu cevaplayabilmemiz için öncelikle ilgili şiiri okumamız gerekiyor. Görselde şiirin kendisi yer almıyor, muhtemelen kitabının bir önceki sayfasında. Ama ben sana bu soruyu nasıl çözeceğini anlatabilirim.
Adım 1: Şiirin Konusunu Bulma
Şiirin konusunu bulmak için kendine şu soruyu sormalısın: “Şair bu şiirde neyden bahsediyor? Ne anlatıyor?”. Bu sorunun cevabı sana şiirin konusunu verecektir. Örneğin, şiir bir annenin çocuğuna olan sevgisini anlatıyorsa konusu “anne sevgisi” olabilir. Eğer doğanın güzelliklerinden bahsediyorsa konusu “doğa sevgisi” veya “baharın gelişi” olabilir.
Adım 2: Şiirin Ana Duygusunu Bulma
Ana duyguyu bulmak için ise kendine şu soruyu sormalısın: “Bu şiiri okuduğumda hangi duyguyu yoğun olarak hissettim? Şair bana hangi duyguyu hissettirmek istemiş?”. Bu sorunun cevabı da şiirin ana duygusudur. Örneğin, şiirde bir ayrılık anlatılıyorsa ana duygu hüzün veya özlem olabilir. Kahramanlıktan bahseden bir şiirde ise coşku, gurur gibi duygular ön plana çıkar.
Şimdi kitabından şiiri tekrar oku ve bu adımları uygulayarak boşlukları doldur. Eminim doğru cevapları bulacaksın!
***
5. ETKİNLİK
Aşağıda verilen cümlelerdeki anlatım bozukluğunun nedenini belirterek doğru cümleyi aşağıya yazınız.
Soru: • Herkes bu durumda kendi çıkarını düşünüyor, başkasını düşünmüyordu.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Bu cümlede bir yüklem uyumsuzluğu (zaman uyuşmazlığı) var. Cümlenin ilk bölümündeki yüklem “düşünüyor” şimdiki zamanla çekimlenmişken, ikinci bölümdeki “düşünmüyordu” geçmiş zamanla çekimlenmiş. Aynı olay anlatılırken fiiller arasında böyle bir zaman farkı olması anlatımı bozar.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
Yüklemleri aynı zamanda çekimleyerek bu hatayı düzeltebiliriz.
Herkes bu durumda kendi çıkarını düşünüyor, başkasını düşünmüyor.
(Ya da her ikisini de geçmiş zaman yaparak: “Herkes bu durumda kendi çıkarını düşünüyordu, başkasını düşünmüyordu.”)
Soru: • Okula gelmiyor, ihmal ediyordu.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Tıpkı bir önceki örnek gibi, burada da yüklemler arasında zaman uyuşmazlığı var. “gelmiyor” şimdiki zaman, “ihmal ediyordu” ise geçmiş zaman. Bu durum cümlenin akıcılığını bozuyor.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
Okula gelmiyor, ihmal ediyor.
(Ya da: “Okula gelmiyordu, ihmal ediyordu.”)
Soru: • Doktorunu tanıyoruz ve sonsuz güveniyoruz.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Buradaki sorun dolaylı tümleç eksikliği. “Tanıyoruz” fiili “kimi?” sorusuna cevap verir (“doktorunu”). Ancak “güveniyoruz” fiili “kime?” sorusuna cevap ister. Cümlenin ikinci kısmında “kime” güvendiğimiz belirtilmemiş. Bu yüzden anlatım bozukluğu oluşmuş.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
İkinci kısma “kime?” sorusunun cevabı olan bir dolaylı tümleç eklemeliyiz.
Doktorunu tanıyoruz ve ona sonsuz güveniyoruz.
Soru: • Bugün ben temizlik, o ise yemek yaptı.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Bu cümlede yüklem eksikliği var. “yaptı” yüklemi “o” öznesine aittir. Ama “ben” öznesinin bir yüklemi yok. “Ben temizlik yaptı” diyemeyiz, bu kulağa yanlış geliyor değil mi? İşte bu yüzden ilk cümlenin de kendi yüklemi olmalı.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
“Ben” öznesine uygun bir yüklem ekleyerek cümleyi düzeltiyoruz.
Bugün ben temizlik yaptım, o ise yemek yaptı.
Soru: • Sınıf arkadaşlarımdan biri zeki, diğeri zeki değildi.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Burada ek fiil eksikliğinden kaynaklanan bir anlam karışıklığı var. İlk kısım “zeki” (yani zekidir – geniş zaman), ikinci kısım ise “zeki değildi” (geçmiş zaman). Bu durum cümlenin zamanını belirsizleştiriyor.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
Her iki tarafı da aynı zamanda ifade ederek bu bozukluğu gideririz.
Sınıf arkadaşlarımdan biri zekiydi, diğeri zeki değildi.
Soru: • Temiz elbiseler giyip misafirliğe gidildi.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Bu cümlede çatı uyuşmazlığı dediğimiz bir hata var. “giyip” fiilimsisi etken çatılıdır, yani işi yapan bellidir (birisi giymiş). Ama “gidildi” yüklemi edilgen çatılıdır, yani işin kim tarafından yapıldığı belli değildir. Bir cümlenin fiili ve fiilimsisi arasında böyle bir çatı farkı olmamalıdır.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
Her iki fiili de etken çatılı yapmalıyız.
Temiz elbiseler giyip misafirliğe gittiler. (veya …gitti.)
Soru: • Köpeğin arkamızdan havlamasını ve bakmasını unutamıyoruz.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Burada gereksiz sözcük kullanımı var. Köpek arkamızdan havlayabilir ama arkamızdan “bakması” ifadesi hem mantıksız hem de gereksizdir. Havlama eylemi zaten o durumu yeterince anlatıyor.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
Gereksiz olan “ve bakmasını” kısmını cümleden çıkarıyoruz.
Köpeğin arkamızdan havlamasını unutamıyoruz.
Soru: • Bir ay içerisinde bisiklet sürmesini öğrendi.
Çözüm:
Adım 1: Anlatım Bozukluğunun Nedeni
Bu cümlede fiilimsinin yanlış kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu var. “Sürmesini” kelimesindeki “-i” iyelik ekidir ve “onun sürmesi” anlamı katar. Sanki başkasının bisiklet sürmesini öğrenmiş gibi bir anlam çıkar. Oysa öğrenilen şey, bisiklet sürme eyleminin kendisidir.
Adım 2: Cümlenin Doğru Hâli
Doğru fiilimsi ekini kullanarak cümleyi düzeltiyoruz.
Bir ay içerisinde bisiklet sürmeyi öğrendi.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinme, tekrar sorabilirsin. Başarılar dilerim!