Merhaba sevgili öğrencim, 8. Sınıf Türkçe dersimize hoş geldin! Gönderdiğin görseldeki etkinlikleri senin için adım adım, bir öğretmen gözüyle çözümleyeceğim. Bu konuları ne kadar iyi anladığını görmek harika. Hazırsan başlayalım!
5. ETKİNLİK
Güneş, pamukları andıran bulutların ardına gizlendi.
Yukarıdaki örnekten yararlanarak okuduğunuz metinde benzetme içeren cümleleri tespit ederek aşağıya yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinliği yapabilmemiz için soruda bahsedilen “okuduğunuz metin”in elimizde olması gerekiyor. Metin şu an bende olmadığı için sana doğrudan metindeki cümleleri veremem. Ancak sana benzetme (teşbih) sanatının ne olduğunu ve bir cümlede nasıl bulabileceğini anlatacağım. Böylece metni okurken benzetmeleri kendin bir dedektif gibi bulabilirsin!
Benzetme nedir? Aralarında ortak bir özellik bulunan iki varlıktan veya kavramdan, zayıf olanın güçlü olana benzetilerek anlatılması sanatıdır. Unutma, benzetmenin dört temel unsuru vardır:
- Benzeyen: Özellik olarak daha zayıf olan varlık.
- Kendisine Benzetilen: Özellik olarak daha güçlü olan varlık.
- Benzetme Yönü: İki varlık arasındaki ortak özellik.
- Benzetme Edatı: Benzetme ilgisini kuran sözcükler (gibi, kadar, sanki, misali, andıran vb.).
Adım 1: Örnek Cümleyi İnceleyelim
Örnek cümlemiz: “Güneş, pamukları andıran bulutların ardına gizlendi.”
Bu cümlede ne neye benzetilmiş bir bakalım:
- Benzeyen: bulutlar (zayıf olan)
- Kendisine Benzetilen: pamuklar (güçlü olan)
- Benzetme Edatı: andıran (benzeyen, gibi anlamında)
- Benzetme Yönü: Bu cümlede açıkça belirtilmemiş ama biz bulutların beyazlığı ve yumuşaklığı yönüyle pamuğa benzetildiğini anlıyoruz.
Gördüğün gibi, bulutlar pamuğa benzetilmiş. İşte bu bir benzetme sanatıdır.
Adım 2: Metinde Nasıl Bulacaksın?
Kendi metnini okurken içinde “gibi”, “kadar”, “sanki”, “misali”, “andıran” gibi kelimeler geçen cümlelere dikkat et. Bir şeyin başka bir şeye benzetilip benzetilmediğini kendine sor. Örneğin, “Askerler karınca gibi çalışıyordu.” cümlesinde askerler çalışkanlıkları yönüyle karıncalara benzetilmiştir.
Şimdi kitabındaki metni tekrar oku ve bu ipuçlarıyla benzetme içeren cümleleri bulup boşluğa yazabilirsin. Sana güveniyorum!
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerden herhangi bir eylemin yapıldığını ya da yargının gerçekleştiğini belirtenlerin yanına “olumlu cümle”, eylemin yapılmadığını, sözü edilen yargının bulunmadığını, gerçekleşmediğini anlatan cümlenin yanına “olumsuz cümle” yazınız.
Çözüm:
Harika bir etkinlik! Bu etkinlikte cümlelerin yüklemine bakarak işin, oluşun veya hareketin yapılıp yapılmadığını anlayacağız. Eğer eylem gerçekleşiyorsa veya bir durum “var” ise cümle olumludur. Eğer eylem gerçekleşmiyorsa veya bir durum “yok” ya da “değil” ise cümle olumsuzdur. Genellikle -me, -ma, -mez, -maz ekleri ile yok, değil sözcükleri olumsuzluk bildirir. Haydi cümleleri tek tek inceleyelim.
Atlarımızın etrafında bir toz bulutu var.
Sonuç:Olumlu Cümle
Açıklama: Bu cümlede “var” kelimesi, toz bulutunun var olduğunu, bulunduğunu belirtiyor. Herhangi bir olumsuzluk eki veya kelimesi yok. Bu yüzden bu cümle olumludur.
İşte artık bir yer görünmüyor.
Sonuç:Olumsuz Cümle
Açıklama: Bu cümlede “görünmüyor” fiili, “görünme” eyleminin yapılmadığını, gerçekleşmediğini anlatıyor. Fiildeki “-müyor” eki olumsuzluk anlamı katmıştır.
Topların köpüren, azan, çıldıran ilahileri arasında bir şey işitilmez oldu.
Sonuç:Olumsuz Cümle
Açıklama: Cümlenin yüklemi “işitilmez oldu”. “İşitilmez” kelimesindeki “-mez” eki, işitme eyleminin gerçekleşmediğini ifade ediyor. Bu nedenle cümle olumsuzdur.
İsmet Paşa’nın siyah gözleri sabit birer ateşe benziyor.
Sonuç:Olumlu Cümle
Açıklama: “Benziyor” fiili, benzeme eyleminin gerçekleştiğini anlatıyor. Cümlede herhangi bir olumsuzluk ifadesi bulunmuyor. Bu yüzden olumlu bir cümledir.
Hepimiz birden müjde veriyoruz.
Sonuç:Olumlu Cümle
Açıklama: “Veriyoruz” fiili, müjde verme işinin yapıldığını gösteriyor. Cümle olumlu bir yargı bildiriyor.
Cehennem içinde boğuşan tümeninin kurtuluşu demek olan bu haber onun tunçtan yüzünü değiştirmiyor.
Sonuç:Olumsuz Cümle
Açıklama: Bu cümlenin yüklemi “değiştirmiyor”. Fiildeki “-miyor” eki, değiştirme eyleminin yapılmadığını, gerçekleşmediğini belirtiyor. Bu nedenle cümlemiz olumsuzdur.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Gördüğün gibi, cümlenin anlamına değil, yüklemdeki eylemin yapılıp yapılmadığına bakarak karar veriyoruz. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!