Merhaba sevgili öğrencim. Ben Türkçe öğretmeninim. Seninle paylaştığın sayfadaki etkinlikleri inceleyelim. Bu sayfada 3, 4 ve 5. etkinlikler yer alıyor. 3. ve 4. etkinlikler okuduğun bir şiire bağlı olduğu için ve şiiri göremediğimden sana bu kısımlarda nasıl yol izlemen gerektiğini anlatacağım. Ancak 5. etkinlik bir dil bilgisi konusu (Fiillerde Çatı) olduğu için onu seninle birlikte adım adım detaylıca çözeceğiz.
3. ETKİNLİK: Okuduğunuz şiirin konusunu ve ana duygusunu aşağıya yazınız.
Bu soruyu cevaplarken şu ipuçlarını kullanmalısın:
- Şiirin Konusu: Şiirde ne anlatılıyor? Şair neyden bahsediyor? (Örneğin: Doğa sevgisi, bir annenin özlemi, bayram coşkusu vb.)
- Şiirin Ana Duygusu: Şiiri okuduğunda içinde uyanan temel his nedir? Şair bu şiiri hangi duyguyu hissettirmek için yazmış? (Örneğin: Hüzün, sevinç, gurur, umut vb.)
Not: Bu kısımları derste okuduğunuz şiire göre doldurmalısın.
4. ETKİNLİK: Okuduğunuz şiire uygun yeni başlıklar bularak bu başlıkları aşağıya yazınız.
Başlık bulurken şuna dikkat etmelisin: Başlık, şiirin tamamını kapsamalı ve okuyucuda merak uyandırmalıdır. Şiirde en çok geçen kelimelerden veya ana duygudan yola çıkarak kısa ve öz başlıklar üretebilirsin.
5. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini inceleyiniz. Yüklemi oluşturan fiillerin etken mi, edilgen mi olduklarını altına örnekteki gibi yazınız.
Burada seninle küçük bir konu tekrarı yapalım. Bir fiilin etken mi yoksa edilgen mi olduğunu nasıl anlarız?
- Etken Fiil: İşi yapan kişi (özne) bellidir. Cümlede “gizli özne” (ben, sen, o…) olsa bile işi yapan bellidir.
- Edilgen Fiil: İşi yapan kişi belli değildir. İş başkası tarafından yapılmıştır. Fiilde genellikle “-l” veya “-n” eki bulunur. Özne, işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır (Sözde Özne).
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
1. Cümle: “Tüm parasını kitap almak için harcadı.”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Yüklemi bulalım. Yüklem: harcadı.
- Adım 2: İşi yapan belli mi? Harcayan kim? “O” harcadı. Evet, işi yapan gerçek bir kişi var.
- Adım 3: Fiilde edilgenlik eki (-l veya -n) var mı? Yok.
- Sonuç: Bu fiil Etkendir.
Cevap: Etken
2. Cümle: “Akşamları evimizin yakınındaki parktan şen çocuk sesleri işitilir.”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Yüklemi bulalım. Yüklem: işitilir.
- Adım 2: İşi yapan belli mi? Sesi işiten kim? Belli değil. Cümlede sadece işitilen şey (çocuk sesleri) var.
- Adım 3: Fiilde ek var mı? “İşit-il-ir”. Evet, “-il” eki almış.
- Sonuç: İşi yapan belli olmadığı için bu fiil Edilgendir.
Cevap: Edilgen
3. Cümle: “Ömer Seyfettin, hikâyelerinde gerçeklere yer vermiş.”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Yüklemi bulalım. Yüklem: yer vermiş.
- Adım 2: İşi yapan belli mi? Yer veren kim? Ömer Seyfettin. İşi yapan cümle içinde açıkça yazılmış.
- Adım 3: Gerçek bir özne olduğu için bu fiil etkendir.
- Sonuç: Bu fiil Etkendir.
Cevap: Etken
4. Cümle: “Pencere önündeki çiçekler sulandı.”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Yüklemi bulalım. Yüklem: sulandı.
- Adım 2: İşi yapan belli mi? Çiçekleri kim suladı? Ali mi, Ayşe mi? Belli değil. Çiçekler kendi kendine sulanamaz, başkası tarafından sulanmış.
- Adım 3: Fiilde ek var mı? “Sula-n-dı”. Evet, “-n” eki almış.
- Sonuç: İşi yapan belli olmadığı için bu fiil Edilgendir.
Cevap: Edilgen
Soru: “Yazdığınız cümlelerde anlam bakımından nasıl bir farklılık vardır? Aşağıya yazınız.”
Çözüm ve Açıklama:
Burada senden etken ve edilgen cümleler arasındaki temel farkı yazman isteniyor. Şöyle yazabilirsin:
“Etken çatılı cümlelerde (1. ve 3. cümle) işi yapan kişi yani gerçek özne bellidir. Ancak edilgen çatılı cümlelerde (2. ve 4. cümle) işi yapan kişi belli değildir, iş başkası tarafından yapılmıştır ve özne işten etkilenen varlıktır (sözde özne).”