Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 8. sınıf Türkçe öğretmeniniz.
Birlikte bu etkinlikleri adım adım, anlayarak çözeceğiz. Unutmayın, bu etkinlikler bir metne bağlı olarak hazırlanmış. Ben size bu soruları nasıl çözmeniz gerektiğini anlatacağım, siz de okuduğunuz metne göre cevapları kolayca bulabileceksiniz. Haydi başlayalım!
3. ETKİNLİK
Aşağıdaki soruları cevaplayarak okuduğunuz metnin türünü belirleyiniz.
Bu etkinlikte amacımız, birkaç sorunun cevabını metinde arayarak metnin türünü, yani bir makale mi, deneme mi, söyleşi mi olduğunu keşfetmek. Bu sorular bizim için birer ipucu olacak.
Çözüm:
Bu etkinliği doğru yapabilmek için öncelikle okuduğumuz metni aklımıza getirmeliyiz. Sonra aşağıdaki adımları takip edelim:
- Adım 1:1. Metinde anlatılanlar insanları ya da toplumu mu ilgilendirmektedir?
Eğer yazar herkesi ilgilendiren, toplumsal bir konudan (örneğin çevre kirliliği, eğitim sorunları) bahsediyorsa cevap “evet”tir. Eğer sadece kendi kişisel duygularından, anılarından bahsediyorsa cevap “hayır”dır. Bu soru, metnin konusunun kişisel mi yoksa toplumsal mı olduğunu anlamamızı sağlar.
- Adım 2:2. Anlatılmak istenen düşünce, samimi bir dille mi anlatılmıştır?
Yazar sanki sizinle sohbet ediyormuş gibi bir dil kullanıyorsa, “bence, bana göre” gibi ifadeler varsa dil samimidir. Ama daha ciddi, nesnel ve resmi bir dil kullanıyorsa samimi değildir. Bu soru, metnin üslubunu (anlatım tarzını) bulmamıza yardımcı olur.
- Adım 3:3. Yazar metinde anlattığı düşüncelerle ilgili kanıtlar sunarak anlattığı düşünceyi ispatlamaya çalışmış mıdır?
Eğer yazar düşüncesini desteklemek için bilimsel veriler, istatistikler, tarihler veya araştırma sonuçları kullanıyorsa, amacı ispatlamaktır. Eğer sadece kendi fikirlerini kanıtlama gereği duymadan anlatıyorsa, amacı ispatlamak değildir. Bu, metnin makale (ispat amaçlı) ile deneme (ispat amacı olmayan) arasındaki en önemli farktır.
- Adım 4:4. Yazar kendi düşüncelerini mi yoksa başkasının düşüncelerini mi anlatmıştır?
Metin tamamen yazarın özgün fikirlerinden oluşuyorsa cevap “kendi düşünceleri”dir. Bu genellikle deneme, fıkra (köşe yazısı) gibi türlerde olur. Eğer bir konuyu farklı yönleriyle, farklı kişilerin görüşleriyle ele alıyorsa o zaman daha nesnel bir metindir.
Sonuç:
Bu sorulara verdiğiniz cevapları birleştirdiğinizde metnin türü ortaya çıkacaktır. Örneğin:
- Eğer yazar toplumsal bir konuyu, kanıtlar sunarak, ciddi bir dille anlatıyorsa metnin türü büyük ihtimalle MAKALE‘dir.
- Eğer yazar herhangi bir konudaki kişisel düşüncelerini, kanıtlama amacı gütmeden, samimi bir dille anlatıyorsa metnin türü büyük ihtimalle DENEME‘dir.
Metnin Türü: (Okuduğun metne göre bu kısmı sen doldurmalısın.)
4. ETKİNLİK
Yukarıdaki örnekten yararlanarak okuduğunuz metinden karşılaştırma cümleleri bularak aşağıya yazınız.
Örnek Cümle: Oyunları da okundu ama hikâyeleri kadar beğenilmedi.
Bu etkinlikte bizden, okuduğumuz metnin içinde en az iki varlığı, kavramı veya durumu birbiriyle kıyaslayan cümleleri bulmamız isteniyor. Tıpkı örnekte yazarın “oyunları” ile “hikâyeleri”nin beğenilme durumunu karşılaştırdığı gibi.
Çözüm:
- Adım 1: Karşılaştırmanın ne olduğunu hatırlayalım. Karşılaştırma, iki şey arasındaki benzerlikleri, farklılıkları veya üstünlükleri belirtmektir. Bunu yaparken “gibi, kadar, daha, en, ise, -den çok, göre” gibi sihirli kelimeleri kullanırız.
- Adım 2: Örnek cümleyi inceleyelim. “Oyunları da okundu ama hikâyeleri kadar beğenilmedi.” cümlesinde “oyunlar” ve “hikâyeler” beğenilme yönünden karşılaştırılmış ve hikâyelerin daha çok beğenildiği sonucuna varılmış. “kadar” edatı bu karşılaştırmayı yapmamızı sağlamış.
- Adım 3: Şimdi okuduğun metne geri dön. Metnin içinde yukarıda saydığım sihirli kelimelerin (gibi, kadar, daha, en vb.) geçtiği cümleleri ara. Bu kelimeleri bulduğunda cümlenin tamamını oku. Eğer cümle gerçekten de iki şeyi birbiriyle kıyaslıyorsa, işte o bir karşılaştırma cümlesidir!
Sonuç:
Metinde bulduğun karşılaştırma cümlelerini aşağıdaki boşluğa yazabilirsin. Örneğin, metinde şöyle bir cümle geçiyor olabilir:
“Yeni şairler, eskilere göre daha sade bir dil kullanıyordu.”
“Bu kitap, yazarın en başarılı romanıydı.”
5. ETKİNLİK
Yazarın metinde aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangilerini kullandığını işaretleyiniz. Bu düşünceyi geliştirme yolunun kullanıldığını nasıl anladınız? Açıklayınız.
Sevgili çocuklar, yazarlar düşüncelerini daha anlaşılır ve etkili kılmak için bazı yöntemler kullanırlar. Biz bunlara “düşünceyi geliştirme yolları” diyoruz. Bu etkinlikte metinde bu yollardan hangilerinin kullanıldığını bulup kanıtlamamız isteniyor.
Çözüm:
Haydi bu yöntemlerin ne anlama geldiğini hatırlayalım ve metinde nasıl bulacağımızı öğrenelim.
Tanımlama:
Nedir? Bir kavramın ya da varlığın “Bu nedir?” sorusuna cevap veren cümlelerdir. Genellikle “… denir.” veya “…-dır/-dir” ile biter.
Nasıl anlarsın? Metinde bir şeyin tanımı yapılıyorsa (Örneğin: “Dostluk, iyi günde de kötü günde de insanın yanında olmaktır.”) o zaman yazar tanımlama kullanmıştır. Kutucuğu işaretleyip o tanım cümlesini açıklamaya yazmalısın.Örneklendirme:
Nedir? Soyut bir düşünceyi daha anlaşılır hale getirmek için somut örnekler vermektir.
Nasıl anlarsın? Eğer yazar bir fikrini anlattıktan sonra “örneğin, mesela” diyerek veya demeden o konuyla ilgili isimler, eserler, yerler sıralıyorsa örneklendirme yapmıştır. (Örneğin: “Yazarımız toplumsal konulara duyarlıdır. Mesela son romanında köyden kente göçü, işsizliği ve aile bağlarını işlemiştir.“)Tanık Gösterme:
Nedir? Yazarın, düşüncesini daha inandırıcı kılmak için alanında uzman veya tanınmış bir kişinin sözünü tırnak içinde (” “) alıntılamasıdır.
Nasıl anlarsın? Metinde ünlü birinin (Atatürk, Mevlana, bir bilim insanı vb.) hem adını hem de sözünü bir arada görüyorsan, bu tanık göstermedir. (Örneğin: Gazi Mustafa Kemal’in de dediği gibi: “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.”) Unutma, sadece ismini anmak yetmez, sözünü de aynen aktarması gerekir!Benzetme:
Nedir? Aralarında ortak bir özellik bulunan iki farklı şeyden, zayıf olanı güçlü olana benzetmektir. Genellikle “gibi, kadar, sanki, andıran” gibi kelimeler kullanılır.
Nasıl anlarsın? Metinde bir varlığın başka bir varlığa benzetildiğini fark edersen (Örneğin: “İnci gibi dişleri vardı.” veya “Çocuğun pamuk kadar yumuşak elleri vardı.“) yazar benzetme yapmıştır.
Sonuç:
Metnini dikkatlice oku, bu dört yöntemden hangilerinin kullanıldığını bul. Bulduğun yöntemin kutucuğunu işaretle ve yanındaki boşluğa, metinden o yöntemin kullanıldığı cümleyi yazarak “Bu cümlede …’ya … benzetildiği için benzetme vardır.” gibi bir açıklama yap.
Umarım açıklamalarım işine yaramıştır. Şimdi metnini tekrar okuyarak bu etkinlikleri kolayca yapabilirsin. Başarılar dilerim!