Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir çalışma! Gönderdiğin görseldeki etkinlikleri senin için bir öğretmen gözüyle adım adım analiz edip çözeceğim. Hadi gel, bu etkinlikleri birlikte inceleyelim ve nasıl yapacağımızı öğrenelim.
***
5. ETKİNLİK
Yukarıdaki örneklerden yararlanarak siz de tek yargılı, içinde fiilimsi olan, noktalama işaretiyle ayrılan ve bağlaçla bağlanan cümle örnekleri yazınız.
Çözüm:
Bu etkinlikte bizden dört farklı yapıda cümle kurmamız isteniyor. Tıpkı yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, biz de kendi cümlelerimizi oluşturalım. İşte sana yardımcı olacak birkaç örnek ve açıklaması:
Unutma, cümlenin yapısı, içinde kaç tane yargı (iş, oluş, hareket bildiren çekimli fiil) bulundurduğuna ve bu yargıların birbirine nasıl bağlandığına göre değişir.
Tek Yargılı Cümle (Basit Cümle):
Bu tür cümlelerde sadece bir tane yüklem, yani bir tane yargı bulunur. İçinde fiilimsi olmaz.
Örnek Cümlemiz:Bütün gün odasında ders çalıştı.
Açıklaması: Bu cümlede “çalıştı” kelimesi tek yüklemdir ve tek bir iş bildirmektedir. Bu yüzden bu cümle, tek yargılı basit bir cümledir.
İçinde Fiilimsi Olan Cümle (Birleşik Cümle):
Bu cümlelerde bir ana yüklemin yanında, cümleye yan bir anlam katan fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bulunur.
Örnek Cümlemiz:Eve koşarak gitti.
Açıklaması: Cümlenin ana yargısı “gitti” yüklemidir. Ancak “nasıl gitti?” diye sorduğumuzda “koşarak” cevabını alırız. Buradaki “-arak” eki bir zarf-fiil ekidir. Yani cümlenin içinde fiilimsi vardır. Bu da onu birleşik bir cümle yapar.
Bağlaçla Bağlanan Cümle (Bağlı Cümle):
Birden fazla cümlenin “ama, fakat, lakin, çünkü, ve, veya, ki” gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir.
Örnek Cümlemiz:Sınava çok hazırlandı ama heyecanına yenik düştü.
Açıklaması: Burada “Sınava çok hazırlandı.” birinci cümlemiz, “heyecanına yenik düştü.” ise ikinci cümlemizdir. Bu iki cümle birbirine “ama” bağlacı ile bağlanmıştır.
Noktalama İşaretiyle Ayrılan Cümle (Sıralı Cümle):
Birden fazla cümlenin art arda gelerek virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir.
Örnek Cümlemiz:Sabah erkenden kalktı, kahvaltısını yaptı, okulun yolunu tuttu.
Açıklaması: Gördüğün gibi, “kalktı”, “yaptı”, “yolunu tuttu” şeklinde üç ayrı yargı var. Bu yargılar, yani bu küçük cümleler, birbirlerinden virgül ile ayrılmış. İşte bu yüzden bu bir sıralı cümledir.
***
6. ETKİNLİK
Sınıfınızda “Atatürk’ün millî eğitime verdiği önem” konulu bir konuşma yapınız. Yaptığınız konuşmayı aşağıdaki ölçütlere göre değerlendiriniz.
Çözüm ve Açıklama:
Sevgili öğrencim, bu etkinlik bir “öz değerlendirme” çalışmasıdır. Yani, bir doğru ya da yanlış cevabı yok. Amaç, yaptığın bir konuşmayı ne kadar başarılı yaptığını kendin görmen ve eksiklerini fark ederek bir sonraki konuşmanda daha iyi olmandır. Bu tabloyu doldururken kendine karşı dürüst olmalısın.
Hadi gel, bu ölçütlerin neden önemli olduğunu konuşalım:
- Tonlama ve vurgulamaya dikkat ettim: Konuşurken sesini alçaltıp yükseltmek, önemli kelimeleri daha baskılı söylemek dinleyicinin dikkatini canlı tutar. Eğer bunu başardıysan “Evet”, biraz eksik kaldığını düşünüyorsan “Kısmen” işaretleyebilirsin.
- Akıcı ve anlaşılır bir dil kullandım: Cümlelerinin net, kelimelerinin anlaşılır olması ve “eee, ııı” gibi takılmalar olmadan konuşman önemlidir. Mesajın dinleyicilere doğru bir şekilde ulaşır.
- Dinleyicilerle göz teması kurdum: Sadece kağıda veya boşluğa bakmak yerine, sınıf arkadaşlarınla göz teması kurmak onlara değer verdiğini gösterir ve seni daha dikkatli dinlemelerini sağlar.
- İşitilebilir bir ses tonuyla konuştum: Sesinin en arka sıradaki arkadaşın tarafından bile duyulması gerekir. Çok kısık sesle konuşursan kimse seni anlayamaz.
- Konuşma sırasında dinleyicilere sorular sordum: Arada bir “Sizce de öyle değil mi?” gibi sorular sormak, konuşmanı tek taraflı bir anlatımdan çıkarıp daha etkileşimli hale getirir.
- Konuşma sırasında bana sorulan sorulara cevap verdim: Eğer arkadaşların sana bir soru sorduğunda onlara net ve ilgili cevaplar verebildiysen, bu konuşmana ne kadar hâkim olduğunu gösterir.
Bu tabloyu, “Atatürk’ün millî eğitime verdiği önem” konulu konuşmanı yaptıktan sonra, o anki performansını hatırlayarak dürüstçe doldurmalısın. Amacımız, bir sonraki sefere daha da harika bir konuşmacı olman!
Umarım bu açıklamalar işine yaramıştır. Başka sorun olursa çekinmeden sorabilirsin. İyi çalışmalar dilerim!