9. ETKİNLİK SORUSU VE ÇÖZÜMÜ
Soru Metni: Aşağıda Eleanor H. Porter (Elenor H. Portır) tarafından yazılan Pollyanna (Polyanna) adlı eserin iki farklı çevirmen tarafından yazılmış, iki farklı baskısından bölümler yer almaktadır. İki metni dil, anlatım ve içerik yönünden karşılaştırınız. Metinlerin farklı ve benzer yönlerini yazınız.
ÇÖZÜM VE AÇIKLAMA
Sevgili öğrencim, görselde “1. Metin” yer almaktadır ancak karşılaştırma yapmamız istenen “2. Metin” görselde görünmemektedir. Bu tür sorularda amaç, aynı hikayenin farklı çevirmenler tarafından nasıl farklı şekillerde anlatılabileceğini görmektir. İkinci metni göremediğimiz için seninle birlikte elimizdeki 1. Metin‘i “Dil, Anlatım ve İçerik” yönünden detaylıca inceleyelim. Böylece sen de kitabındaki diğer metinle bunu kolayca kıyaslayabilirsin.
Adım 1: İçerik Yönünden İnceleme (Ne anlatılıyor?)
Öncelikle metinde ne olduğunu anlamalıyız. Bu metinde olaylar ve karakterler şöyledir:
- Olay: Evin hanımı Polly Harrington, mutfağa telaşlı bir şekilde girer ve bulaşık yıkayan yardımcısı Nancy ile konuşur. Polly Hanım, Nancy’nin kendisi konuşurken işi bırakıp sadece onu dinlemesini ister. Nancy korkar ve şaşırır.
- Karakterler:
- Polly Harrington: Sert, disiplinli, zengin, genellikle sakin ama bugün telaşlı, gülmeyi pek sevmeyen otoriter bir kadın.
- Nancy: Evin yeni hizmetçisi (2 aydır çalışıyor), çekingen, ailesine bakmak zorunda olduğu için çalışan, Polly Hanım’dan biraz korkan bir kız.
- Zaman: Bir haziran sabahı.
Adım 2: Dil ve Anlatım Yönünden İnceleme (Nasıl anlatılıyor?)
Yazarın ve çevirmenin dili nasıl kullandığına bakalım:
- Anlatıcı: Olaylar dışarıdan bir gözle, yani 3. tekil şahıs ağzından (o yaptı, o dedi) anlatılıyor. Hakim bakış açısı var; çünkü yazar, karakterlerin aklından geçenleri (Nancy’nin korkusunu, Polly’nin karakterini) biliyor.
- Betimlemeler: Metinde durumu gözümüzde canlandırmamız için sıfatlar kullanılmış. Örneğin; “zavallı Nancy”, “sert ses”, “kızarmış yüz”.
- Okunuşlar: Bu çeviride özel isimlerin yanında parantez içinde Türkçe okunuşları verilmiş. Örnek: Polly Harrington (Poli Heringtın). Bu, metnin bu versiyonuna özgü bir tercih olabilir.
- Cümle Yapısı: Cümleler akıcı ve anlaşılır. Diyaloglar (karşılıklı konuşmalar) ile metin hareketlendirilmiş.
Adım 3: Karşılaştırma İçin İpuçları (Ödevini Nasıl Yapacaksın?)
Kitabındaki diğer sayfada bulunan 2. Metni okurken şu soruları sorarak bu metinle karşılaştırabilirsin:
- Kelime Seçimi: Bu metinde “Hanımefendi” denmiş, diğer metinde “Bayan Polly” mi deniyor? Bu metinde “telaş” kelimesi kullanılmış, diğerinde “acele” mi denmiş?
- Cümle Uzunluğu: Bu metindeki cümleler uzun mu yoksa kısa mı? Diğer metin daha mı basit anlatmış?
- Duygu Aktarımı: Hangi metin Nancy’nin korkusunu veya Polly’nin sertliğini sana daha iyi hissettirdi?
- Özel İsimler: Diğer metinde de parantez içinde okunuşlar (Poli Heringtın gibi) var mı? Yoksa sadece orijinali mi yazılmış?
Özetle:
Elimizdeki 1. Metin; Handegül Demirhan tarafından çevrilmiş, betimlemelerin güçlü olduğu, karakterlerin ruh hallerinin (korku, otorite) detaylıca anlatıldığı ve okuyucuya kolaylık olsun diye isimlerin okunuşlarının eklendiği bir metindir. Sen de diğer metni bu özelliklere göre inceleyip farkları defterine not edebilirsin.