Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Türkçe öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu güzel soruları adım adım çözeceğiz. Hazırsanız kalemlerinizi ve defterlerinizi hazırlayın, çünkü öğrenirken çok eğleneceğiz!
Önce görseldeki metinleri dikkatlice okuyalım. Bir gezi yazısından alınmış bölümler var gibi görünüyor. “Hamilton Adası”ndan bahsediyor, “cennet” gibi yerlerden, otellerden, Pasifik Okyanusu’ndan… Anlaşılan yazarımız harika bir yere gitmiş ve izlenimlerini bizimle paylaşıyor.
Şimdi ilk sorumuzla başlayalım:
1. Aşağıdaki yargılardan öznel olanların başına “Ö”, nesnel olanların başına “N” yazınız. Kutucluklardaki harflere göre okuduğunuz metinden birer örnek cümle de siz yazınız.
Sevgili çocuklar, hatırlayalım:
- Öznel yargı, kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünceleri içeren cümlelerdir. Mesela, “Bu yemek çok lezzetli.” cümlesi özneldir, çünkü bana lezzetli gelen başkasına gelmeyebilir.
- Nesnel yargı ise herkes tarafından doğru kabul edilen, kanıtlanabilen, kişisel görüş içermeyen cümlelerdir. Örneğin, “Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.” cümlesi nesneldir, çünkü bu bir bilgidir ve herkes için aynıdır.
Şimdi verilen yargıları inceleyelim:
Adım 1: Verilen yargıları inceleyelim.
a) Zümrüt yeşili ormanlarla kaplı Bolu Dağı’nda yükselirken çocukça bir sevinç kaplamıştı içimi.
- Burada “çocukça bir sevinç kaplamıştı içimi” ifadesi, yazarın kişisel duygusunu anlatıyor. Sevinç kişiden kişiye değişir, değil mi? Bu yüzden bu bir öznel yargıdır.
b) Bulanık, Samat, Dereköy Yaylaları Mudurnu’nun köylerine bağlı üç yayla.
- Bu cümle, yaylaların isimlerini, nerede olduklarını ve sayılarını belirtiyor. Bu bilgiler kanıtlanabilir ve herkes için aynıdır. Bu yüzden bu bir nesnel yargıdır.
c) Geyikleri göremedim.
- Bu cümle, yazarın kişisel bir gözlemini ifade ediyor. Yazarın o anki deneyimini aktarıyor. Bu durum yazarın görüşü ya da duygusu olmasa da, onun kişisel deneyimini anlattığı için öznel bir yargı olarak kabul edilir.
d) Mavi gölün yaylaları beyaz örtüye bürünmek için gün saymaya başlıyor yavaş yavaş…
- “Gün saymaya başlıyor” ifadesi, doğaya insan özelliği katılmış, yani bir kişileştirme yapılmış. Bu, yazarın kendi yorumu ve bakış açısıdır. Bu yüzden bu bir öznel yargıdır.
Adım 2: Kutucluklara “Ö” veya “N” yazalım.
Ö Zümrüt yeşili ormanlarla kaplı Bolu Dağı’nda yükselirken çocukça bir sevinç kaplamıştı içimi.
N Bulanık, Samat, Dereköy Yaylaları Mudurnu’nun köylerine bağlı üç yayla.
Ö Geyikleri göremedim.
Ö Mavi gölün yaylaları beyaz örtüye bürünmek için gün saymaya başlıyor yavaş yavaş…
Adım 3: Okuduğumuz metinden birer örnek cümle yazalım.
Ö
Örnek cümle: Otelimiz çok güzel.(Çünkü “güzel” olması kişisel bir beğeni, bana güzel gelen başkasına güzel gelmeyebilir.)
N
Örnek cümle: Hamilton Adası, ana karaya yakın bir konumda.(Çünkü adanın konumu haritadan bakılarak veya coğrafi bilgilerle kanıtlanabilir, kişisel bir görüş değildir.)
—
2. Okuduğunuz metinde aşağıdaki özelliklerden hangileri bulunmaktadır? İlgili kutucukları işaretleyiniz.
Burada okuduğumuz gezi yazısının özelliklerini bulmamız isteniyor. Hadi her bir maddeyi metinle karşılaştıralım:
Adım 1: Her bir özelliği metinle karşılaştıralım.
- Yazar, gezip gördüğü yerler hakkında bilgi verir.
Evet, metinde Hamilton Adası’nın nasıl bir yer olduğu, nerede olduğu, otelleri, havuzları, Pasifik Okyanusu’na bakması gibi birçok bilgi veriliyor. Bu özellik metinde var.
- Yazar, izlenimlerini okuyucunun çeşitli duyularına seslenerek anlatır.
Kesinlikle! “Otelimiz çok güzel”, “Pasifik Okyanusu uzanıyor önümüzde”, “tropik bitkilerle bezenmiş” gibi ifadelerle yazar gördüklerini, yani görsel duyumuza hitap eden şeyleri anlatıyor. “Merak etmeye başladık” derken de bir duyguya değiniyor. Bu özellik metinde var.
- Yazar, olağanüstü olaylara yer verir.
Hayır, metinde uçan halılar, konuşan hayvanlar, sihirli değnekler gibi gerçek dışı, olağanüstü olaylar yok. Yazar gerçek bir yerden bahsediyor. Bu özellik metinde yok.
- Metinde anlatılanlar kurgu değil, gerçektir.
Doğru! Gezi yazıları, yazarın gerçekten gezip gördüğü yerleri anlattığı gerçek yazılardır. Hayal ürünü (kurgu) değildir. Bu özellik metinde var.
- Yazar, düşüncelerini kanıtlamaya çalışır.
Hayır, yazar bir konuda bizi ikna etmeye, düşüncelerini ispatlamaya çalışmıyor. Sadece gezip gördüğü yerleri ve oradaki izlenimlerini bizimle paylaşıyor. Bilgi veriyor ama bir tezini kanıtlama derdinde değil. Bu özellik metinde yok.
Adım 2: İlgili kutucukları işaretleyelim.
Sonuç olarak, işaretlenmesi gereken kutucuklar şunlardır:
[x] Yazar, gezip gördüğü yerler hakkında bilgi verir.
[x] Yazar, izlenimlerini okuyucunun çeşitli duyularına seslenerek anlatır.
[ ] Yazar, olağanüstü olaylara yer verir.
[x] Metinde anlatılanlar kurgu değil, gerçektir.
[ ] Yazar, düşüncelerini kanıtlamaya çalışır.
—
3. Yukarıda işaretlediğiniz özelliklere göre okuduğunuz metnin türü hangisi olabilir? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Şimdi bir önceki soruda işaretlediğimiz özelliklere bakarak, bu metnin hangi türde olduğunu bulalım.
Adım 1: İşaretlediğimiz özellikleri hatırlayalım.
- Yazar gezip gördüğü yerler hakkında bilgi veriyor.
- İzlenimlerini duyularımıza seslenerek anlatıyor.
- Anlatılanlar kurgu değil, gerçek.
Adım 2: Metin türlerini değerlendirelim.
- Hikâye: Hikâyeler genellikle kurgusal (gerçek olmayan), olay anlatan yazılardır. Bizim metnimiz gerçek bir geziyi anlatıyor. O yüzden hikâye değil.
- Masal: Masallar da kurgusal, olağanüstü olaylara yer veren, ders verme amacı güden yazılardır. Metnimizde olağanüstü bir şey yok. O yüzden masal değil.
- Gezi Yazısı: Gezi yazıları, yazarın gezdiği yerleri, gördüklerini, izlenimlerini, o yerle ilgili bilgileri paylaştığı gerçek yazılardır. Tam da bizim metnimizin özellikleri bunlar!
- Anı: Anılar, yazarın geçmişte yaşadığı önemli bir olayı veya anıyı anlattığı yazılardır. Gezi yazısı da bir anı içerebilir ama metnin genel amacı bir yeri tanıtmak ve izlenimlerini aktarmaktır, sadece bir anıyı anlatmak değil. Bu metin daha çok bir gezi yazısı özelliğini taşıyor.
Adım 3: Doğru kutucuğu işaretleyelim.
Bu özelliklere en uygun metin türü Gezi Yazısı‘dır.
Hikâye
Masal
[x] Gezi Yazısı
Anı
—
4. Aşağıda bir gezi yazısından alınan bölümler karışık olarak verilmiştir. Bu bölümleri anlatım akışına uygun olarak numaralandırınız.
Bu soruda, karışık verilmiş cümleleri mantıklı bir sıraya koyarak anlamlı bir bütün oluşturmamız gerekiyor. Bir gezi yazısı genellikle bir yere gitme kararıyla başlar, sonra oranın genel özellikleri anlatılır, oraya varış, konaklama ve son gözlemlerle devam eder.
Hadi cümleleri tek tek inceleyelim ve sıralayalım:
Adım 1: Cümleleri okuyalım ve içeriklerini anlayalım.
( ) Hamilton Adası’na Cennet Adası diyenler çok. Doğrusu şu dillere destan olan cenneti bizler de merak etmeye başladık.
(Bu cümle, gezinin neden yapıldığına dair bir giriş niteliğinde. Yazarın merakını ve adanın ününü anlatıyor. Muhtemelen ilk cümle.)( ) Otelimiz çok güzel. Pasifik Okyanusu uzanıyor önümüzde.
(Bu cümle, yazarın kaldığı otel ve oradan gördüğü manzara hakkında bilgi veriyor. Daha özel bir detay. Varıştan ve genel yerleşimden sonra gelir.)( ) Uçaktan inince gözlerimizi dört açıp cenneti aramaya başladık. Ada, gerçekten tropik bitkilerle bezenmiş. Çok güzel, çok görkemli oteller yapılmış buraya. Yüzme havuzları, tenis kortları, sağlık ve jimnastik merkezleri, restoranlar, çarşılarla büyük bir tatil köyü.
(Bu cümle, adaya varışı ve adanın genel görünümünü, tesislerini anlatıyor. İlk genel gözlemler.)( ) Hamilton Adası, ana karaya yakın bir konumda. Birçok adacıktan oluşuyor. Havaalanı da bu adalardan birinin üstüne yapılmış.
(Bu cümle, adanın coğrafi konumu ve yapısı hakkında genel bilgiler veriyor. Girişten sonra veya varıştan hemen önce verilebilir.)( ) Ne var ki güneşi görmek olanaksız. Yağmur yağdı yağacak.
(Bu cümle, gezinin o anki hava durumuyla ilgili bir gözlem. Genellikle gezi yazılarının sonlarına doğru veya günlük akış içinde bahsedilir.)
Adım 2: Cümleleri mantıksal sıraya koyalım.
İlk olarak, gezinin neden yapıldığını ve adanın ününü anlatan cümle gelmeli:
Hamilton Adası’na Cennet Adası diyenler çok. Doğrusu şu dillere destan olan cenneti bizler de merak etmeye başladık.Sonra, adanın genel coğrafi özellikleri ve konumu hakkında bilgi verilmeli:
Hamilton Adası, ana karaya yakın bir konumda. Birçok adacıktan oluşuyor. Havaalanı da bu adalardan birinin üstüne yapılmış.Ardından, adaya varış ve ilk genel gözlemler anlatılmalı:
Uçaktan inince gözlerimizi dört açıp cenneti aramaya başladık. Ada, gerçekten tropik bitkilerle bezenmiş. Çok güzel, çok görkemli oteller yapılmış buraya. Yüzme havuzları, tenis kortları, sağlık ve jimnastik merkezleri, restoranlar, çarşılarla büyük bir tatil köyü.Daha sonra, yazarın kaldığı özel yer olan otel ve manzarası hakkında detaylar verilmeli:
Otelimiz çok güzel. Pasifik Okyanusu uzanıyor önümüzde.Son olarak, gezi sırasındaki güncel bir gözlem veya hava durumu bilgisiyle bitirilebilir:
Ne var ki güneşi görmek olanaksız. Yağmur yağdı yağacak.
Adım 3: Numaralandırmayı tamamlayalım.
1) Hamilton Adası’na Cennet Adası diyenler çok. Doğrusu şu dillere destan olan cenneti bizler de merak etmeye başladık.
4) Otelimiz çok güzel. Pasifik Okyanusu uzanıyor önümüzde.
3) Uçaktan inince gözlerimizi dört açıp cenneti aramaya başladık. Ada, gerçekten tropik bitkilerle bezenmiş. Çok güzel, çok görkemli oteller yapılmış buraya. Yüzme havuzları, tenis kortları, sağlık ve jimnastik merkezleri, restoranlar, çarşılarla büyük bir tatil köyü.
2) Hamilton Adası, ana karaya yakın bir konumda. Birçok adacıktan oluşuyor. Havaalanı da bu adalardan birinin üstüne yapılmış.
5) Ne var ki güneşi görmek olanaksız. Yağmur yağdı yağacak.
Aferin çocuklar! Bütün soruları başarıyla çözdük. Bu tarz metinleri okumak ve anlamak, hem Türkçe dersinde hem de genel kültürünüzde size çok şey katacak. Bir dahaki derste görüşmek üzere!