Merhaba sevgili 6. Sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün karşına çıkan bu güzel soruları adım adım, hiç acele etmeden birlikte inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hiç merak etme, anlamadığın hiçbir yer kalmayacak. Haydi başlayalım!
9. Seyfi Dede, seksen doksan yaşlarında bir ayakkabı tamircisi. Galiba mahallemizin en yaşlı insanı. On üç on dört yaşlarındayken savaşa katılmış, yaralanmış. “İstiklal Madalyası” almış. Bu madalya, dükkânın duvarında asılı duruyor. Seyfi Dede’nin yüzü tırnaklanmış toprağa benziyor. Çizik çizik, buruşuk bir yüz. Beyaz, gri, parlak sarı karışımı değişik renkli bir sakalı var. Elleri sürekli titriyor. Arada bir burnunun ucuna taktığı küçük camlı bir gözlüğü var. Özellikle dikiş yaparken onu kullanıyor. Tatlı dilli, konuşmayı seven birisi. Her zaman anlatacak bir şeyler buluyor. Savaştan, askerlikten, çocukluğundan…
Bu metne getirilebilecek en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
A) Seyfi Dede
B) Tatlı Dilli Adam
C) Yaşlı Adam
D) Ayakkabı Tamircisi
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir metne başlık seçerken şuna dikkat etmeliyiz: Başlık, metnin tamamını en iyi şekilde özetlemeli ve metinde anlatılan ana fikri yansıtmalı. Şimdi metni bir daha düşünelim:
- Metin bize kimden bahsediyor? Seyfi Dede‘den.
- Seyfi Dede’nin nesinden bahsediyor? Yaşından, mesleğinden (ayakkabı tamircisi), geçmişinden (savaşa katılması, İstiklal Madalyası alması), fiziksel özelliklerinden (yüzü, sakalı, elleri, gözlüğü) ve kişiliğinden (tatlı dilli, konuşmayı seven, anılarını anlatan).
Gördüğün gibi, metin Seyfi Dede’nin birçok özelliğini anlatıyor, adeta onun bir portresini çiziyor. Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) Seyfi Dede: Metnin ana karakteri ve tüm anlatılanların odak noktası Seyfi Dede. Bu başlık, metnin doğrudan kimden bahsettiğini gösteriyor ve metnin genel içeriğini kapsıyor. Tıpkı bir kitapta ana karakterin adının kitabın başlığı olması gibi.
- B) Tatlı Dilli Adam: Seyfi Dede tatlı dilli, evet, ama bu onun sadece bir özelliği. Metin sadece tatlı dilli olmasından bahsetmiyor ki. Onun yaşından, savaşından, mesleğinden de bahsediyor. O yüzden bu başlık eksik kalır.
- C) Yaşlı Adam: Seyfi Dede yaşlı, doğru. Ama metin onun sadece yaşlı olmasından öteye geçip birçok detay veriyor. “Yaşlı Adam” çok genel bir ifade olurdu, Seyfi Dede’nin özel hikayesini tam anlatmazdı.
- D) Ayakkabı Tamircisi: Seyfi Dede’nin mesleği ayakkabı tamirciliği. Bu da onun önemli bir özelliği ama metin sadece mesleğini değil, onun çok daha geniş bir kişiliğini ve geçmişini anlatıyor. Bu başlık da metnin tamamını kapsamaz.
Bu yüzden, metnin ana karakterini ve onunla ilgili tüm bilgileri içeren en uygun başlık, doğrudan karakterimizin adı olan “Seyfi Dede”dir.
Sonuç:
Doğru cevap A) Seyfi Dede‘dir.
10. Pelin, Özlem, Hakan, Hasan, Mustafa ve Eren “Çanakkale Şehitlerini Anma Programı”na izleyici olarak katılacaktır. Bu altı arkadaşın programdaki oturma düzeni ile ilgili bilinenler şunlardır:
- Koltuklar 1’den 6’ya kadar numaralandırılmıştır.
- Pelin, 3 numaralı koltukta oturmaktadır.
- 1 numaralı koltukta baş harfleri aynı olan iki öğrenciden biri oturmaktadır.
- Pelin ile Özlem arasında iki kişi oturmaktadır.
- Mustafa, Pelin’den önceki koltukta oturmaktadır.
- Eren’in koltuk numarası Pelin’inkinden 2 fazladır.
Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılamaz?
A) Özlem, 6 numaralı koltukta oturmakta.
B) 1 numaralı koltukta oturan kişi Hasan’dır.
C) Mustafa ile Özlem arasında 3 kişi oturmaktadır.
D) 5 numaralı koltukta Eren oturmaktadır.
Çözüm:
Haydi şimdi bu altı arkadaşı, verilen bilgilere göre 1’den 6’ya kadar numaralandırılmış koltuklara tek tek yerleştirelim. Böylece kesin bilgilere ulaşabiliriz.
Adım 1: Önce elimizdeki koltukları çizelim:
_ _ _ _ _ _
1 2 3 4 5 6
Adım 2: En kesin bilgiden başlayalım: Pelin, 3 numaralı koltukta oturmaktadır.
_ _ P _ _ _
1 2 3 4 5 6
Adım 3: Sonraki bilgiye geçelim: Mustafa, Pelin’den önceki koltukta oturmaktadır. Pelin 3’te olduğuna göre, Mustafa 2’de oturuyor demektir.
_ M P _ _ _
1 2 3 4 5 6
Adım 4: Bir başka kesin bilgi: Eren’in koltuk numarası Pelin’inkinden 2 fazladır. Pelin 3’te olduğuna göre, Eren 3 + 2 = 5 numaralı koltukta oturur.
_ M P _ E _
1 2 3 4 5 6
Adım 5: Şimdi Pelin ile Özlem arasında iki kişi oturmaktadır bilgisini kullanalım. Pelin 3 numaralı koltukta. Aralarında iki kişi olacaksa, bu kişiler 4 ve 5 numaralı koltuklarda oturuyor demektir. Bu durumda Özlem, 6 numaralı koltukta oturmak zorundadır.
_ M P _ E Ö
1 2 3 4 5 6
Adım 6: Boşta kalan koltuklar 1 ve 4 numaralı koltuklar. Boşta kalan kişiler ise Hakan ve Hasan. Son bilgiye bakalım: 1 numaralı koltukta baş harfleri aynı olan iki öğrenciden biri oturmaktadır. Baş harfleri aynı olanlar Hakan ve Hasan’dır. Demek ki, 1 numaralı koltukta ya Hakan ya da Hasan oturacak. Diğer kişi de 4 numaralı koltukta oturacak.
Şu anki oturma düzenimiz:
(Hakan/Hasan) Mustafa Pelin (Hasan/Hakan) Eren Özlem
1 2 3 4 5 6
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangisine kesin olarak ulaşılamayacağını bulalım:
- A) Özlem, 6 numaralı koltukta oturmakta.
Evet, biz Özlem’i 6 numaralı koltuğa yerleştirdik. Bu bilgiye kesin olarak ulaşılır.
- B) 1 numaralı koltukta oturan kişi Hasan’dır.
1 numaralı koltukta Hakan veya Hasan oturabilir. Hangisinin oturduğu kesin değildir. Bu bilgiye kesin olarak ulaşılamaz.
- C) Mustafa ile Özlem arasında 3 kişi oturmaktadır.
Mustafa 2 numaralı koltukta, Özlem ise 6 numaralı koltukta. Aralarındaki koltuklar 3, 4 ve 5 numaralı koltuklardır, yani tam 3 kişi oturmaktadır. Bu bilgiye kesin olarak ulaşılır.
- D) 5 numaralı koltukta Eren oturmaktadır.
Evet, Eren’i 5 numaralı koltuğa yerleştirdik. Bu bilgiye kesin olarak ulaşılır.
Sonuç:
Kesin olarak ulaşılamayan bilgi B) 1 numaralı koltukta oturan kişi Hasan’dır. seçeneğidir.
D. Aşağıdaki ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” oku takip edildiğinde kaç numaralı çıkışa ulaşılır?
Çözüm:
Bu soruda bize bir akış şeması verilmiş. Her ifadenin doğru (D) mu, yanlış (Y) mı olduğuna karar vereceğiz ve okları takip ederek hangi çıkışa ulaştığımızı bulacağız.
Adım 1: İlk ifadeyi inceleyelim:
“Atatürk cumhurbaşkanı seçilmişti.” cümlesindeki altı çizili sözcük özel ad olarak kullanılmıştır.
- Özel adlar, tek ve özel bir varlığı (kişi, yer, kurum vb.) karşılayan adlardır ve büyük harfle başlar. Örneğin, “Atatürk”, “Türkiye”, “Türk Dil Kurumu” özel addır.
- “Cumhurbaşkanı” sözcüğü ise bir makamın, bir görevin genel adıdır. Yani bir tür adıdır. Örneğin, “Doktor” bir meslek adıdır, özel ad değildir. Eğer “Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk” şeklinde bir özel isim tamlamasının içinde olsaydı, o zaman özel adın bir parçası olarak kabul edilebilirdi. Ama tek başına “cumhurbaşkanı” kelimesi özel ad değildir.
Bu ifade yanlıştır (Y).
Okları takip ederken “Y” yönünden ilerliyoruz.
Adım 2: “Y” yönünü takip ettiğimizde sol alttaki kutuya ulaşıyoruz. Bu kutudaki ifadeyi inceleyelim:
“Türk milleti hür olmadan yaşayamaz.” cümlesinde bir tane özel ad kullanılmıştır.
- Bu cümlede “Türk” kelimesi bir milletin adıdır ve özel addır.
- “Milleti”, “hür”, “olmadan”, “yaşayamaz” kelimeleri ise özel ad değildir. “Millet” kelimesi tür adıdır, “hür” sıfattır, “olmadan” fiilimsidir, “yaşayamaz” fiildir.
- Dolayısıyla, cümlede sadece “Türk” kelimesi özel addır. Yani bir tane özel ad kullanılmıştır.
Bu ifade doğrudur (D).
Okları takip ederken “D” yönünden ilerliyoruz.
Adım 3: “D” yönünü takip ettiğimizde 1. çıkışa ulaşıyoruz.
Sonuç:
Doğru ve yanlış okları takip edildiğinde 1. çıkışa ulaşılır.