Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok güzel alıştırmalarla karşınızdayım. Hem sıfatları pekiştireceğiz hem de sıfat tamlamalarını iyice anlayacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
1. Soru: Aşağıdaki altı çizili sıfatların anlamlarını güçlendirmek için örnekteki gibi bu sıfatların ilk ünlüsüne kadar olan kısmın sonuna “m, p, r, s” harflerinden uygun olanları getirerek noktalı yerlere yazınız.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, pekiştirilmiş sıfatlar, bir varlığın ya da kavramın özelliğini çok daha güçlü, çok daha etkileyici bir şekilde anlatmamızı sağlayan sözcüklerdir. Mesela, “beyaz” yerine “bembeyaz” dediğimizde, o beyazın ne kadar bembeyaz olduğunu anlarız, değil mi? Şimdi verilen örneklerdeki altı çizili sıfatları bu kurala göre pekiştirelim:
Adım 1: Sıfatın ilk ünlüsüne kadar olan kısmını bulalım.
Adım 2: Bu kısma “m, p, r, s” harflerinden uygun olanı ekleyelim.
Adım 3: Sonra sıfatın tamamını yazalım.
Şimdi örneklerimize bakalım:
koca adamı daha ne kadar bekleteceksin?
Buradaki sıfatımız “koca”. İlk ünlüsü “o”. İlk ünlüye kadar olan kısım “k”. Buna “s” harfini eklersek “kos” olur. Sonra “koca” kelimesini ekleyince koskoca olur. Yani, adamın ne kadar büyük olduğunu vurgulamış oluruz.
karanlık bir geceydi.
Buradaki sıfatımız “karanlık”. İlk ünlüsü “a”. İlk ünlüye kadar olan kısım “kar”. Buna “p” harfini eklersek “kap” olur. Sonra “karanlık” kelimesini ekleyince kapkaranlık olur. Gecenin zifiri karanlık olduğunu çok güzel anlatırız.
temiz odayı görünce içim rahatladı.
Buradaki sıfatımız “temiz”. İlk ünlüsü “e”. İlk ünlüye kadar olan kısım “t”. Buna “r” harfini eklersek “ter” olur. Sonra “temiz” kelimesini ekleyince tertemiz olur. Odanın hiç kirsiz, pırıl pırıl olduğunu belirtiriz.
Sonuç:
- koca ->koskoca
- karanlık ->kapkaranlık
- temiz ->tertemiz
2. Soru: Aşağıdaki cümlelerde geçen sıfat tamlamalarının altını çiziniz. Sıfatların cümleye kattığı anlamları örnekteki gibi noktalı yerlere yazınız.
Çözüm:
Canım öğrencilerim, sıfat tamlaması, bir ismin önüne gelerek o ismi niteleyen (nasıl olduğunu belirten) veya belirten (hangi, kaç, ne kadar gibi özelliklerini söyleyen) sıfatla kurulan söz grubudur. Yani sıfat ve isim bir araya gelir, bir takım oluşturur gibi düşünebilirsiniz.
Adım 1: Cümlelerdeki isimleri bulalım.
Adım 2: Bu isimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten sıfatları bulalım.
Adım 3: Sıfat ve ismin oluşturduğu tamlamanın altını çizelim.
Adım 4: Sıfatın cümleye kattığı anlamı yanındaki boşluğa yazalım.
İki çocuk derenin kenarında oynuyordu. ………… sayı
Burada “çocuk” isim, “iki” ise bu ismi sayı yönünden belirten bir sıfattır. Yani “kaç çocuk?” sorusunun cevabıdır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına sayı yazdık.
Ali amcam büyükçe zeytin ağacının altında oturuyor.
Burada “ağaç” isim, “büyükçe” ise ağacın nasıl olduğunu anlatan bir sıfattır. “Büyükçe” sıfatı, “büyük” kelimesine “-ce” eki gelerek “biraz büyük” anlamı katmıştır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına ağacın boyutunu yazdık.
Çocuklar dik yokuştan aşağıya doğru kayıyorlardı.
“Yokuş” isim, “dik” ise yokuşun nasıl olduğunu, eğimini anlatan bir sıfattır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına yokuşun nasıl olduğunu yazdık.
Gökyüzünde gri bulutlar belirmişti.
“Bulutlar” isim, “gri” ise bulutların rengini belirten bir sıfattır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına bulutların rengini yazdık.
Birinci caddeden sola dönünce parkı görürsünüz.
“Cadde” isim, “birinci” ise caddenin kaçıncı sırada olduğunu belirten bir sıfattır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına caddenin sırasını yazdık.
Kütüphaneden hangi kitabı alacaksınız?
“Kitabı” isim, “hangi” ise hangi kitabı istediğimizi soran bir sıfattır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına kitabın ne olduğunu soruyor yazdık.
Sivri tepenin eteğinde bizim köyümüz var.
Sevgili öğrencilerim, bu cümlede bir tane sıfat tamlaması var: Sivri tepe. “Tepe” isim, “sivri” ise tepenin nasıl olduğunu anlatan bir sıfattır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına tepenin şeklini yazdık. “Bizim köyümüz” ise bir sıfat tamlaması değildir, o bir ad tamlamasıdır. Onu sıfat tamlaması olarak almayız.
Yemyeşil vadinin göz kamaştıran güzelliği var.
“Vadi” isim, “yemyeşil” ise vadinin rengini ve bu rengin çok yoğun olduğunu belirten, pekiştirilmiş bir sıfattır. Bu yüzden altını çizdik ve yanına vadinin rengini ve bu rengin yoğunluğunu yazdık.
Bahçemize irice bir köpek gelmiş.
Burada “köpek” isim. “İrice” köpeğin boyutunu (biraz büyük), “bir” ise herhangi bir köpek olduğunu belirten sıfatlardır. Yani birden fazla sıfat bir ismi niteleyebilir veya belirtebilir. Bu yüzden altını çizdik ve yanına köpeğin boyutunu ve belirsizliğini yazdık.
Konuşalım, Anlatalım:
Sevgili öğrencilerim, bu bölümde “İnsanların hayvanlara karşı sorumlulukları” konusunu arkadaşlarınızla konuşmanız isteniyor. Konuşmadan önce verilen anahtar kelimelerle (sahipsiz hayvanlar, hayvan hakları, beslemek, eziyet, evcil hayvan, sağlıklı ortam, yetkili, duyarlı olmak, canını yakmamak, sahiplenmek) bir beyin fırtınası yapmanız, yani aklınıza gelen her şeyi not almanız çok önemli. Unutmayın, hayvanlar da bizim gibi canlı ve onların da hakları var. Onlara karşı nasıl davranmalıyız, neler yapmalıyız? Tüm bunları düşünerek arkadaşlarınızla fikirlerinizi paylaşın.
Düşünelim, Yazalım:
Bu kısımda ise “Hayvan sevgisi” konulu bir hikâye yazmanız isteniyor. Hikâyenizi yazarken hem sıfat tamlamaları hem de ad tamlamaları kullanmaya özen gösterin ki yazınız daha zengin ve etkileyici olsun. Ayrıca, hikâyenizin akıcı olması için geçiş ve bağlantı ifadelerini doğru yerlerde kullanmayı da unutmayın. Hayvan sevgisiyle dolu, içten bir hikâye yazacağınızdan eminim!
Araştıralım, Hazırlanalım:
Son olarak, bu bölümde iki farklı araştırma göreviniz var:
Günlük gazete ya da dergilerden mevsimler, iklim değişikliği gibi konularla ilgili haber metni, makale, görsel veya afiş bularak sınıfınıza getirmeniz isteniyor. İklim değişikliği günümüzün en önemli konularından biri. Bu araştırmayla hem bilgi edinecek hem de sınıf arkadaşlarınızla paylaşacaksınız. Çok faydalı bir etkinlik olacak!
Sınıfınıza doğa seslerinin yer aldığı bir CD getirmeniz isteniyor. Kuş sesleri, dalga sesleri, rüzgarın uğultusu… Doğa sesleri bizi rahatlatır ve doğayı daha çok sevmemizi sağlar. Bu CD’yi getirerek sınıfınızda harika bir atmosfer yaratabilirsiniz.