Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimizin bu bölümünde metin anlama ve sözcük anlamı üzerine harika sorular çözeceğiz. Hazır mısın? Hadi bakalım, dikkatlice okuyalım ve adım adım cevapları bulalım!
4. Soyut anlamlı sözcükler, varlığını beş duyu organı ile algılayamadığımız, düşünce yoluyla algıladığımız sözcüklerdir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “çerçeve” sözcüğü soyut anlama gelecek şekilde kullanılmıştır?
- A) Olaylara bu çerçeveden bakmamalısın.
- B) Duvardaki resmin çerçevesi kırılmıştı.
- C) Ressam duvara bir çerçeve çizmiş.
- D) Ona hediye olarak simli bir çerçeve aldım.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, öncelikle soruda bize “soyut anlamlı sözcük” ne demek, onu hatırlatmış. Soyut demek, beş duyu organımızla (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) algılayamadığımız, sadece aklımızla, düşüncemizle kavradığımız şeyler demek. Mesela “sevgi”, “üzüntü”, “zaman” gibi sözcükler soyuttur. Şimdi “çerçeve” kelimesinin hangi cümlede soyut anlamda kullanıldığına bakalım:
Adım 1: Her bir şıkta “çerçeve” kelimesinin ne anlama geldiğini düşünelim.
- A) “Olaylara bu çerçeveden bakmamalısın.” cümlesinde “çerçeve”, bir bakış açısı, bir düşünce tarzı veya bir yaklaşım anlamında kullanılmış. Yani, olayları değerlendirme biçimi demek istiyor. Bir bakış açısını gözünle göremez, elinle tutamazsın, değil mi? İşte bu, soyut bir anlamdır.
- B) “Duvardaki resmin çerçevesi kırılmıştı.” cümlesinde “çerçeve”, resmin etrafını saran, genellikle ahşap veya metalden yapılmış olan o nesneden bahsediyor. Bunu görebiliriz, dokunabiliriz. Bu, somut bir nesnedir.
- C) “Ressam duvara bir çerçeve çizmiş.” cümlesinde “çerçeve”, ressamın kalemle veya boyayla duvara çizdiği, görülebilen bir şekildir. Bu da somut bir anlamdır.
- D) “Ona hediye olarak simli bir çerçeve aldım.” cümlesinde “çerçeve”, içine fotoğraf koyduğumuz, süslü, elle tutulabilen bir eşyadır. Bu da somut bir nesnedir.
Adım 2: Hangi şıkta “çerçeve” kelimesinin soyut anlamda kullanıldığını belirleyelim.
Gördüğün gibi, A şıkkındaki “çerçeve” kelimesi diğerlerinden farklı olarak, elle tutulup gözle görülemeyen, bir düşünce biçimini ifade ediyor. Bu yüzden soyut anlamda kullanılmıştır.
Sonuç:
Doğru cevap A şıkkıdır.
—
5. Bu metinden Âşık Veysel’le ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A) Şiirlerinde birlik ve beraberlik mesajları vermiştir.
- B) Adı ilk defa 1931 yılında duyulmuştur.
- C) Âşık geleneğinin önemli temsilcilerindendir.
- D) Âşık Veysel toprak sevgisini her şeyin üstünde tutmuştur.
Çözüm:
Şimdi de Âşık Veysel ile ilgili verilen metni dikkatlice okuyup, hangi bilgiye ulaşıp hangisine ulaşamayacağımızı bulalım. Bu tür sorularda her şıkkı metinle karşılaştırman çok önemlidir.
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım.
Metinde Âşık Veysel’in hayatı, eserleri ve kişiliği hakkında bilgiler veriliyor.
Adım 2: Şıkları tek tek metindeki bilgilerle karşılaştıralım.
- A) “Şiirlerinde birlik ve beraberlik mesajları vermiştir.”
Metnin sol alt kısmında şöyle yazıyor: “Türkçeyi en yalın ve güçlü şekilde kullanan Âşık Veysel, şiirlerinde verdiği mesajlarla Türk milletine her zaman birlik ve beraberliği öğütledi.”
Evet, bu bilgiye ulaşıyoruz. - B) “Adı ilk defa 1931 yılında duyulmuştur.”
Metnin sağ tarafındaki kronolojik bilgilere bakalım: “1931 Şair ve oyun yazarı Ahmet Kutsi Tecer’in davetiyle köy enstitüsünde saz hocası olarak görev yapan Veysel’in adı ilk kez 5 Ocak’ta düzenlenen “Sivas Âşıklar Bayramı”nda duyuldu.”
Evet, bu bilgiye de ulaşıyoruz. - C) “Âşık geleneğinin önemli temsilcilerindendir.”
Metnin sağ tarafındaki kronolojik bilgilere bakalım: “1971 Âşık geleneğinin son büyük temsilcilerinden olan ünlü halk ozanı, Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinde son konserini verdi.”
Evet, “son büyük temsilcilerinden” ifadesiyle önemli bir temsilci olduğunu anlıyoruz. Bu bilgiye de ulaşıyoruz. - D) “Âşık Veysel toprak sevgisini her şeyin üstünde tutmuştur.”
Metinde Âşık Veysel’in “Kara Toprak” adında bir eseri olduğu belirtiliyor. Ancak metinde onun toprak sevgisini “her şeyin üstünde tuttuğuna” dair net bir ifade veya kanıt bulunmuyor. Bir konuda eser yazmak o konuyu “her şeyin üstünde tutmak” anlamına gelmez. Bu, metinden çıkarılamayacak, yorum gerektiren bir genellemedir.
Hayır, bu bilgiye ulaşılamaz.
Sonuç:
Doğru cevap D şıkkıdır.
—
6. Âşık Veysel’in tanınmasında etkili olan şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orhan Veli Kanık
- B) Ahmet Kutsi Tecer
- C) Behçet Necatigil
- D) Ahmet Muhip Dıranas
Çözüm:
Bu soruda Âşık Veysel’in tanınmasında yani adının duyulmasında kimin etkili olduğunu bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda bu bilgiye kolayca ulaşabiliriz.
Adım 1: Metinde Âşık Veysel’in adının nasıl duyulduğu ile ilgili kısmı bulalım.
Metnin sağ tarafında, “1931” başlığı altında şöyle bir bilgi var: “Şair ve oyun yazarı Ahmet Kutsi Tecer‘in davetiyle köy enstitüsünde saz hocası olarak görev yapan Veysel’in adı ilk kez 5 Ocak’ta düzenlenen “Sivas Âşıklar Bayramı”nda duyuldu.”
Adım 2: Bu bilgiyi şıklarla karşılaştıralım.
Burada açıkça Âşık Veysel’i davet ederek tanınmasında etkili olan kişinin “Ahmet Kutsi Tecer” olduğu belirtilmiştir.
Sonuç:
Doğru cevap B şıkkıdır.