Merhaba sevgili öğrencilerim, Türkçe dersimize hoş geldiniz! Bugün hep birlikte zamanla ilgili çok güzel metinler ve şiirler üzerinde duracağız. Zamanın ne kadar değerli olduğunu, hayatımızdaki yerini ve nasıl akıp gittiğini bu sorularla daha iyi anlayacağız. Hazırsanız ilk bölümümüzle başlayalım!
Aşağıdaki dizelerde altı çizili sözcük ve sözcük gruplarıyla anlatılmak istenenleri metnin içeriğinden hareketle açıklayınız.
1. Zamanın yol haritasında
İnişler, çıkışlar, virajlar çoktur.
Açıklama:
Sevgili çocuklar, burada zamanın bir yola benzetildiğini görüyoruz. Tıpkı bir yolda olduğu gibi, hayat yolumuzda da farklı durumlar karşımıza çıkar. İnişler derken hayatımızdaki zorlukları, sıkıntıları, olumsuz durumları; çıkışlar derken başarıları, sevinçleri, güzel anları kastediyor. Virajlar ise hayatımızdaki beklenmedik değişiklikleri, sürprizleri veya yön değiştirmeleri anlatır. Yani bu sözlerle zamanın ve hayatın düz bir çizgi gibi akmadığı, içinde pek çok farklı olayı ve duyguyu barındırdığı anlatılıyor.
2. Varsa gücün
Yararlanırsın baharından, karından.
Açıklama:
Bu dizede, hayatın bize sunduğu her türlü durumdan faydalanmamız gerektiği vurgulanıyor. Baharından derken, hayatın güzel, verimli, neşeli, olumlu zamanlarını; karından derken ise soğuk, zorlu, olumsuz ve hatta belki de acı veren zamanlarını kastediyor. Tıpkı doğadaki baharın güzellikleri gibi, hayatımızın iyi dönemlerinden keyif almalı; kışın zorluklarına rağmen bize öğrettiklerinden ders çıkarmalıyız. Yani, hayatın hem iyi hem kötü tüm yönlerinden tecrübe edinip güçlenmekten bahsediliyor.
3. Akıp giden zamanın dışında durup
Yaşananlara seyirci kalmayın.
Açıklama:
Bu kısımda bize çok önemli bir öğüt veriliyor. Akıp giden zamanın dışında durup demek, hayatın akışına katılmamak, olaylara karışmamak, pasif kalmak anlamına geliyor. Seyirci kalmayın ise, sadece izlemekle yetinmeyin, olayların bir parçası olun, sorumluluk alın, harekete geçin demektir. Yani, hayatın içinde aktif rol almamız, yaşananlara kayıtsız kalmamamız ve kendi hayatımızı şekillendirmemiz gerektiği anlatılıyor.
***
Şimdi de “ZAMANLA YARIŞA GİRMEK Mİ?” başlıklı metnimizi okuyup soruları cevaplayalım.
Aşağıdaki metni okuyup soruları cevaplayınız.
ZAMANLA YARIŞA GİRMEK Mİ?
Zaman hızlı bir koşucudur. Biz dur desek de alır başını gider. İnsanoğlunun hiçbir yasası zaman adını verdiğimiz gücü durduramaz, hızını bile kesemez. Şair “Nedir zaman nedir? Bir su mu, bir kuş mu? İniş mi, yokuş mu?” diye sormuş. Yanıtını bulamamış!…
Oktay AKBAL
(Kısaltılmıştır.)
1. Zaman niçin hızlı bir koşucuya benzetilmiştir?
Çözüm:
Metinde de okuduğumuz gibi, zamanı durdurmak ya da yavaşlatmak bizim elimizde değil çocuklar. Tıpkı bir koşucunun durmadan, hızla ilerlemesi gibi, zaman da hiç durmadan, hızla akıp gidiyor. Bizim “dur” dememizle durmuyor, “yavaşla” dememizle yavaşlamıyor. Bu yüzden yazar, zamanın bu durdurulamaz ve hızlı akışını vurgulamak için onu “hızlı bir koşucuya” benzetmiş.
2. Şairin zaman kavramıyla su, kuş, iniş, yokuş sözcükleri arasında kurduğu ilgi ne olabilir?
Çözüm:
Şair burada zamanın ne olduğunu anlamaya çalışırken bazı benzetmeler yapıyor. Şöyle düşünelim:
- Su: Su, durmadan akar, elinizden kayıp gider. Tıpkı zaman gibi, onu avucunuzda tutamazsınız.
- Kuş: Kuşlar uçar, gökyüzünde süzülür ve bir anda gözden kaybolabilirler. Zaman da tıpkı bir kuş gibi hızla geçip gider, yakalaması zordur.
- İniş, yokuş: Hayatımızın inişleri ve yokuşları olduğu gibi, zaman da bizi farklı durumların içine sokar. Tıpkı bir yol gibi, zaman da düz değildir, içinde farklı deneyimler barındırır.
Yani şair, bu sözcükleri kullanarak zamanın akıcılığını, durdurulamazlığını, değişkenliğini ve belirsizliğini anlatmaya çalışıyor. Zamanın elle tutulur, gözle görülür bir şey olmadığını, sürekli hareket halinde olduğunu bu benzetmelerle bize hissettiriyor.
3. Metinden zamanın çok hızlı geçtiği ve iyi değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıyor musunuz?
Çözüm:
Evet, kesinlikle bu sonuca ulaşıyoruz! Metnin başında “Zaman hızlı bir koşucudur. Biz dur desek de alır başını gider.” denilerek zamanın ne kadar çabuk geçtiği açıkça belirtilmiş. İnsanoğlunun onu durduramadığı da eklenmiş. Şairin bile zamanın ne olduğunu tam olarak tanımlayamaması, onun ne kadar gizemli ve kontrol dışı olduğunu gösteriyor. Bize düşen de bu hızlı akıp giden ve geri gelmeyen zamanı en iyi şekilde değerlendirmek, boşa harcamamak olmalı. Metin bize bu konuda bir uyarıda bulunuyor aslında.
***
Şimdi de son bölümümüze geçelim. Bir şiirimiz var ve bu şiirden yola çıkarak saatlerin işlemeye başlamasıyla neler olduğunu konuşacağız.
Aşağıdaki şiirden hareketle saatlerin işlemeye başlaması ile neler olduğunu arkadaşlarınızla konuşunuz.
Çıtır da çıtır,
Çıtır da çıtır
Suskun saatler işlemeye başladı ya, duran
Zamanı yüklenip götürüyor atla, katır ömürler
Öğütülüp tüketilirken ne gönül tanıyor ne hatır
(…)
Mehmet GÜLER
(Kısaltılmıştır.)
Çözüm:
Şiirde ilk olarak “Çıtır da çıtır” seslerini duyuyoruz, bu bize saatlerin tıkırtısını, yani zamanın akmaya başladığını hatırlatıyor. Şiir diyor ki, “Suskun saatler işlemeye başladı ya, duran”. Yani durmuş olan, sessiz kalmış olan saatler yeniden çalışmaya başlıyor.
Peki, saatler işlemeye başlayınca ne oluyor?
- Adım 1: Saatler işlemeye başlayınca, zaman da akmaya başlıyor. Şiirde bu durum “Zamanı yüklenip götürüyor atla, katır ömürler” şeklinde çok güçlü bir ifadeyle anlatılmış. Yani, zaman bir at ya da katır gibi üzerimize ömürlerimizi yüklüyor ve onları alıp götürüyor. Bu ne demek? Demek ki her geçen an, ömrümüzden bir parça alıp götürüyor, bizi sona doğru yaklaştırıyor.
- Adım 2: Zaman bu ömürleri götürürken, “Öğütülüp tüketilirken ne gönül tanıyor ne hatır” diyor şair. Bu da şu anlama geliyor: Zaman, geçerken kimseye acımıyor, kimsenin kalbini ya da hatıralarını dikkate almıyor. Tıpkı bir değirmenin buğdayı öğütüp bitirmesi gibi, zaman da ömürleri tüketiyor, bitiriyor. Geçmişte yaşanan güzel anılar, sevinçler veya üzüntüler zamanın akışıyla birlikte uzaklaşıyor, bazen unutuluyor.
Kısacası, saatler işlemeye başladığında, zamanın acımasız ve durdurulamaz yolculuğu da başlıyor. Bu yolculukta ömürler tükeniyor ve zaman hiçbir şeyi umursamadan yoluna devam ediyor. Bu yüzden her anın kıymetini bilmek, zamanı iyi değerlendirmek çok önemli çocuklar.
Umarım bu açıklamalar, soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, zaman çok değerli bir hazinedir!