Merhaba sevgili 6. Sınıf öğrencim! Bugün seninle birlikte Türkçe dersimizdeki bu güzel soruları adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, birlikte düşünerek ve açıklayarak her bir soruyu kolayca anlayacak ve doğru cevapları bulacağız. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
C. Aşağıda verilen ifadelerdeki noktalı yerlere uygun adlar yazarak ad tamlamaları oluşturunuz.
Ad tamlamaları, en az iki ismin bir araya gelerek yeni bir anlam öbeği oluşturmasıdır. Üç çeşidi vardır: belirtili ad tamlaması (hem tamlayan hem tamlanan ek alır), belirtisiz ad tamlaması (sadece tamlanan ek alır) ve zincirleme ad tamlaması (en az üç ismin iç içe geçmesiyle oluşur).
Adım 1: İlk cümleye bakalım.
1. ………… kedisi sevilmekten çok hoşlanır.
- Burada “kedisi” kelimesi, kime veya neye ait olduğunu belirten bir ek (-i) almış. Bu, bir belirtili ad tamlaması oluşturmamız gerektiğini gösteriyor. Kedinin kime ait olduğunu belirten bir isim getirebiliriz. Mesela, “sokağın kedisi” diyebiliriz. Böylece “sokağın kedisi” bir belirtili ad tamlaması olur.
Cevap: Sokağın kedisi sevilmekten çok hoşlanır.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
2. Isparta’dan aldığım gül ………… bahçeye diktim.
- “Gül” kelimesi burada bir tamlamanın ilk kelimesi olabilir. Gülün neyini bahçeye dikeriz? Genellikle “gül fidanı” dikeriz, değil mi? “Gül fidanı” bir belirtisiz ad tamlamasıdır. Burada “fidanı” kelimesi aynı zamanda belirtme hal eki (-nı) alarak cümlenin anlamını tamamlar.
Cevap: Isparta’dan aldığım gül fidanını bahçeye diktim.
Adım 3: Üçüncü cümleye geçelim.
3. Biraz dinlenmek ve serinlemek için ………… ağacının ………… oturduk.
- Bu cümlede iki boşluk var ve “ağacının” kelimesi ek almış. Bu, bir zincirleme ad tamlaması veya iç içe geçmiş tamlamalar oluşturabileceğimizi gösteriyor. Ağacın neresinde dinleniriz? Genellikle “gölgesinde”, değil mi? Peki nasıl bir ağacın gölgesi olabilir? Mesela “meyve ağacı” diyebiliriz. Böylece “meyve ağacının gölgesinde” şeklinde bir zincirleme ad tamlaması oluşturmuş oluruz.
Cevap: Biraz dinlenmek ve serinlemek için meyve ağacının gölgesinde oturduk.
Adım 4: Son cümleye bakalım.
4. ………… yıkıntıları arasında sessizce ağlıyordu.
- “Yıkıntıları” kelimesi ek almış. Neyin yıkıntıları olabilir? Bir olayın ya da bir yapının yıkıntıları olabilir. En sık duyduğumuz “deprem yıkıntıları” veya “evin yıkıntıları” gibi ifadelerden “Depremin yıkıntıları” uygun bir belirtili ad tamlaması olacaktır.
Cevap: Depremin yıkıntıları arasında sessizce ağlıyordu.
***
Ç. Aşağıda verilen bilmecelerdeki sözcüklerden hangilerinin iyelik eki aldığını belirleyiniz ve bilmeceleri cevaplayınız.
İyelik ekleri, bir varlığın, eşyanın veya kavramın kime veya neye ait olduğunu gösteren eklerdir. Mesela “kalemim” derken, kalemin bana ait olduğunu belirten -im eki bir iyelik ekidir. Hadi bilmecelerdeki iyelik eklerini bulalım ve bilmeceleri çözelim!
Adım 1: İlk bilmeceyi inceleyelim.
a. Burnum kırmızı, kuyruğum yeşil.
- “Burnum” kelimesindeki -um eki, burnun bana ait olduğunu, yani “benim burnum” anlamını verir. Bu bir iyelik ekidir.
- “Kuyruğum” kelimesindeki -um eki de aynı şekilde kuyruğun bana ait olduğunu gösterir. Bu da bir iyelik ekidir.
- Peki, burnu kırmızı, kuyruğu yeşil olan meyve nedir? Evet, doğru tahmin ettin!
İyelik eki alan kelimeler: Burnum, kuyruğum
Bilmecenin cevabı: Kiraz
Adım 2: İkinci bilmeceye geçelim.
b. Bir kızım var, kat kat çeyizi var.
- “Kızım” kelimesindeki -ım eki, kızın bana ait olduğunu, yani “benim kızım” anlamını verir. Bu bir iyelik ekidir.
- “Çeyizi” kelimesindeki -i eki ise, çeyizin ona ait olduğunu, yani “onun çeyizi” anlamını verir. Bu da bir iyelik ekidir.
- Kat kat çeyizi olan bu “kız”, mutfakların vazgeçilmezi, bazen bizi ağlatan bir sebze.
İyelik eki alan kelimeler: Kızım, çeyizi
Bilmecenin cevabı: Soğan
Adım 3: Üçüncü bilmeceyi çözelim.
c. Ben giderim, o gider, içimde tık tık eder.
- “İçimde” kelimesine dikkat edelim. Bu kelime “iç” kökünden gelir. -im eki, “benim içim” anlamını katarak iyelik eki görevi görür. Sonundaki -de ise bulunma hal ekidir. Yani “içim” kelimesi iyelik eki almıştır.
- Tık tık ederek zamanı gösteren şey nedir?
İyelik eki alan kelimeler: İçimde (iç-im-de)
Bilmecenin cevabı: Saat
Adım 4: Son bilmeceye bakalım.
ç. Gece boşum, gündüz doluyum.
- Burada “boşum” ve “doluyum” kelimeleri var. Bu kelimelerdeki -um ekleri, “ben boşum”, “ben doluyum” anlamlarını veren ek fiil ekleridir, yani bir ismi veya sıfatı yüklem yapan eklerdir. Bunlar iyelik eki değildir. İyelik eki, bir isme gelerek o ismin kime ait olduğunu bildirir. “Boş” ve “dolu” kelimeleri ise isim değil, sıfattır. Bu yüzden bu bilmecede iyelik eki alan bir kelime bulunmuyor. Bu önemli bir fark, sakın karıştırmayalım!
- Peki, gece boş olup gündüz dolu olan nedir? Sabah giyip akşam çıkardığımız…
İyelik eki alan kelimeler: Bu bilmecede iyelik eki alan bir kelime yoktur.
Bilmecenin cevabı: Ayakkabı
***
D. Aşağıdaki ifadeleri kutucuklarda verilen sözcüklerin uygun olanlarıyla tamamlayınız (Gerekirse sözcüklere uygun ekler getirebilirsiniz.).
Bu bölümde beş duyu organımızı kullanacağız! Görme (göz), işitme (kulak), tatma (dil), koklama (burun) ve dokunma (deri) duyularımızla ilgili cümleleri, kutudaki kelimelerle ve uygun eklerle tamamlayacağız.
Kutudaki kelimeler: gürültü, gökyüzü, güneş, koku, soğuk, acı
Adım 1: Birinci cümleyi tamamlayalım.
1. Bir ağacın altına uzanmış, yer yer mavileşen ………… bakıyordu. (görme)
- Gözlerimizle görürüz. Mavi ve geniş olan neye bakarız? Elbette gökyüzüne