Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersimizin bu bölümünde, sana gönderdiğim görsellerdeki soruları birlikte çözeceğiz. Unutma, soruları dikkatlice okumak ve metinleri doğru anlamak çok önemli. Hadi başlayalım!
3. (I) Hayvanlarla tanışmamı sağlayan pencere, beni aynı zamanda bitkilerle de tanıştırmıştı. (II) O pencereden dışarıya yalnızca ben bakmıyordum. (III) Yürümekte zorlandığı için dışarıya pek çıkamayan anneannem de neler olup bittiğini oradan seyretmeyi seviyordu. (IV) Yalnız seyretmekle kalmıyor, kahvesini de yudumluyordu keyifle.
Bu metinde numaralandırılmış cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?
a) I
b) II
c) III
d) IV
Çözüm:
Sevgili öğrencim, neden-sonuç ilişkisi demek, bir olayın neden gerçekleştiğini ve bu olayın sonucunda ne olduğunu anlatan cümleler demektir. Bu tür cümlelerde genellikle “için”, “-den dolayı”, “çünkü” gibi ifadeler görürüz.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
(I) Hayvanlarla tanışmamı sağlayan pencere, beni aynı zamanda bitkilerle de tanıştırmıştı.
Burada pencere, hem hayvanlarla hem de bitkilerle tanışmaya sebep olmuş. Yani pencerenin bir şeyi sağlaması (neden), beni bitkilerle tanıştırması (sonuç) gibi düşünülebilir. Ancak bu, çok belirgin bir neden-sonuç ilişkisi değildir, daha çok bir etki-sonuç gibidir.
(II) O pencereden dışarıya yalnızca ben bakmıyordum.
Bu cümle sadece bir durumu belirtiyor. Herhangi bir olayın nedenini veya sonucunu açıklamıyor.
(III) Yürümekte zorlandığı için dışarıya pek çıkamayan anneannem de neler olup bittiğini oradan seyretmeyi seviyordu.
İşte burada çok net bir neden-sonuç ilişkisi var! Anneannenin neden pencereden dışarıyı seyrettiği açıklanmış: “Yürümekte zorlandığı için“. Bu nedenin sonucu ise “neler olup bittiğini oradan seyretmeyi seviyordu.” Bu, tam da aradığımız türden bir neden-sonuç cümlesidir.
(IV) Yalnız seyretmekle kalmıyor, kahvesini de yudumluyordu keyifle.
Bu cümle, anneannenin pencereden dışarıyı seyrederken yaptığı başka bir eylemi anlatıyor. Neden-sonuç ilişkisi içermiyor.
Bu durumda, en belirgin ve açık neden-sonuç ilişkisi (III) numaralı cümlede bulunmaktadır.
Cevap:
c) III
4. Başlık, yazıda işlenmiş konunun izlerini taşımalı ve yazının içeriğinden uzak olmamalıdır.
Buna göre;
- yalan söylememek,
- başkalarının hakkını yememek,
- verdiği sözü tutmak,
- değerlerine bağlı olmak
davranışlarından söz eden bir yazının başlığı aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
a) Dürüstlük
b) Güven Duygusu
c) Alçak Gönüllülük
d) İyiliksever İnsanda Bulunan Özellikler
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir yazının başlığı, o yazının ana fikrini ve konusunu yansıtmalıdır. Tıpkı bir kitabın kapağındaki isim gibi, yazının içinde ne anlatıldığını bize özetlemelidir.
Verilen davranışlara dikkat edelim:
- Yalan söylememek: Bu, gerçeği söylemek, doğru olmak demektir.
- Başkalarının hakkını yememek: Bu, adil olmak, başkalarına zarar vermemek demektir.
- Verdiği sözü tutmak: Bu, güvenilir olmak, sözünde durmak demektir.
- Değerlerine bağlı olmak: Bu, kişinin inandığı iyi ve doğru prensiplere sadık kalması demektir.
Bu davranışların hepsi de bir insanın doğru, adil ve güvenilir olduğunu gösterir. Bütün bu özelliklerin genel adı ise dürüstlüktür. Dürüst bir insan, yalan söylemez, başkalarının hakkına saygı duyar, sözünde durur ve ahlaki değerlerine bağlı kalır.
Diğer seçenekler bu davranışların tamamını kapsamaz:
- Güven Duygusu: Dürüstlük, güven duygusunu oluşturur ama tek başına dürüstlüğün tüm yönlerini kapsamaz.
- Alçak Gönüllülük: Bu, mütevazı olmak demektir, yukarıdaki davranışlarla doğrudan ilgili değildir.
- İyiliksever İnsanda Bulunan Özellikler: Bu çok genel bir başlık olur. Dürüstlük, iyilikseverliğin bir parçası olsa da, listelenen davranışların odak noktası daha çok dürüstlüktür.
Bu yüzden, listelenen davranışları en iyi özetleyen başlık Dürüstlük olacaktır.
Cevap:
a) Dürüstlük
5. —- toplumları mutlu bireyler oluşturur. İhtiyaç sahibi bireylere —- toplum olarak yaşamanın gerekliliklerinden biridir. Bu nedenle toplumu oluşturan bireylerin dayanışma içinde yaşamaları gerekir. İnsanlar —- maddi ve manevi olarak destek olursa toplum huzuru sağlanır.
Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki sözcüklerden hangisi getirilmelidir?
a) Özgür – sırt çevirmek – kardeşlerine
b) Sağlıklı – yardım etmek – birbirlerine
c) Kalabalık – el uzatmak – arkadaşlarına
d) Güçlü – değer vermek – akrabalarına
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu tür sorularda boşluklara gelecek kelimelerin hem cümlelerin anlamını tamamlaması hem de metnin genel konusuyla uyumlu olması gerekir. Metnin genel konusu, toplumda dayanışma ve yardımlaşmanın önemidir.
Şimdi seçenekleri tek tek boşluklara yerleştirerek deneyelim:
a) Özgür – sırt çevirmek – kardeşlerine
İlk boşluğa “Özgür toplumları mutlu bireyler oluşturur.” uygun gibi dursa da, ikinci boşluktaki “İhtiyaç sahibi bireylere sırt çevirmek toplum olarak yaşamanın gerekliliklerinden biridir.” ifadesi metnin dayanışma fikrine tamamen ters düşer. “Sırt çevirmek” demek, birine yardım etmemek, onu önemsememek demektir. Bu nedenle a seçeneği olamaz.
b) Sağlıklı – yardım etmek – birbirlerine
- İlk boşluk: “Sağlıklı toplumları mutlu bireyler oluşturur.” -> Evet, hem fiziksel hem de sosyal açıdan iyi durumda olan toplumlar mutlu bireylerden oluşur. Anlamlı.
- İkinci boşluk: “İhtiyaç sahibi bireylere yardım etmek toplum olarak yaşamanın gerekliliklerinden biridir.” -> Evet, metnin dayanışma fikrine çok uygun ve doğru bir ifade.
- Üçüncü boşluk: “İnsanlar birbirlerine maddi ve manevi olarak destek olursa toplum huzuru sağlanır.” -> Evet, metinde tüm toplum bireylerinin dayanışmasından bahsedildiği için “birbirlerine” ifadesi en kapsayıcı ve uygun kelimedir.
Bu seçenek, metnin anlam bütünlüğünü ve konusunu en iyi şekilde tamamlıyor.
c) Kalabalık – el uzatmak – arkadaşlarına
- İlk boşluk: “Kalabalık toplumları mutlu bireyler oluşturur.” -> Kalabalık olmak, mutlu olmak anlamına gelmez.
- İkinci boşluk: “İhtiyaç sahibi bireylere el uzatmak toplum olarak yaşamanın gerekliliklerinden biridir.” -> Bu kısım uygun.
- Üçüncü boşluk: “İnsanlar arkadaşlarına maddi ve manevi olarak destek olursa toplum huzuru sağlanır.” -> Metin sadece arkadaşlara değil, toplumdaki tüm bireylere destek olunmasından bahsediyor. “Arkadaşlarına” ifadesi dar kapsamlı kalır.
Bu nedenle c seçeneği de tam olarak uygun değildir.
d) Güçlü – değer vermek – akrabalarına
- İlk boşluk: “Güçlü toplumları mutlu bireyler oluşturur.” -> Bu kısım uygun olabilir.
- İkinci boşluk: “İhtiyaç sahibi bireylere değer vermek toplum olarak yaşamanın gerekliliklerinden biridir.” -> Değer vermek önemlidir ama “yardım etmek” metnin dayanışma vurgusuna daha uygun.
- Üçüncü boşluk: “İnsanlar akrabalarına maddi ve manevi olarak destek olursa toplum huzuru sağlanır.” -> Yine, “akrabalarına” ifadesi dar kapsamlı kalır, metnin genel toplum vurgusuna uymaz.
Bu nedenle d seçeneği de tam olarak uygun değildir.
Tüm boşluklara en uygun kelimeleri içeren seçenek b) Sağlıklı – yardım etmek – birbirlerine seçeneğidir.
Cevap:
b) Sağlıklı – yardım etmek – birbirlerine
6. “Gerçek, kalıcı dostluğun ne olduğunu bildiğim için dostumu kendime bağlamaktansa kendimi ona bağlamayı yeğlerim. Ona iyilik etmeyi onun bana iyilik etmesinden daha çok istemekle kalmam. Onun kendine yapacağı her iyiliğin bana da yapılmış olduğunu düşünürüm. Benden uzakta olması onun hoşuna gidiyorsa ya da işine geliyorsa bana yanımda olmasından daha fazla zevk verir. Kaldı ki bir biçimde onunla iletişim kurabilirim de. Eğer ayrı olmamızda yarar görüyorsak, yaşamımızı başka seçeneklerle ve olanaklarla genişletebiliyorsak yine birbirimiz için çabalıyoruz demektir. İşte dostluk böyle zenginleştirir insanı, eğitir, erdemli kı