Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizinle birlikte çok güzel bir okuma anlama ve bilgi değerlendirme çalışması yapacağız. Elimizdeki metinleri dikkatlice okuyup, soruları beraber çözeceğiz. Unutmayın, internette gördüğünüz her bilgiye hemen inanmamak ve kaynakları sorgulamak çok önemlidir. Haydi başlayalım!
→ “Alo… Graham Bell!” adlı metnin türüyle ilgili aşağıda listelenmiş özellikler okuyunuz.
- Sahneden ve izleyiciler önünde oynanmak için yazılmış bir oyundur.
- Olaylar bir sahnede oyuncuların söz ve hareketleriyle canlandırılır.
- Metindeki olaylar oluş sırasıyla kahramanların dilinden ve onların beden dilleriyle verilir.
- Mekân ve kahramanların kılık kıyafet ve davranışları anlatımda etkilidir.
- Metin serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşur.
→ Yukarıda listelenmiş özelliklere göre okuduğunuz metnin türü nedir?
Sevgili çocuklar, yukarıda okuduğumuz özellikler aslında bize bir türü çok net anlatıyor. Sahne, oyuncular, sözler, hareketler, kılık kıyafetler, serim-düğüm-çözüm bölümleri… Bütün bunlar bize neyi hatırlatıyor? Evet, doğru bildiniz! Bir sahne eserini, yani bir oyunu. Bu tür metinlere biz tiyatro metinleri diyoruz.
Sonuç:
Tiyatro (Oyun)
→ Aşağıdaki metinleri okuyup soruları cevaplayınız.
Bilim insanının net tanımı yapmak zordur. Bu konu geniş çaplı düşünülmelidir. Bilimle uğraşan pek çok kişi vardır. Graham Bell de bu kişilerden biridir. Graham Bell, telefonu icat etmiştir ve bu icadını dünyaya “Çaldır, kapat ben seni ararım.” ifadesiyle duyurmuştur.
www.biliminsani.com
1876 yılında mesajı iletmenin en iyi yolu telgraftı. Bu yıllarda insanlar telgrafı geliştirmenin yolunu arıyordu. Graham Bell, tüm hayatını duyma engelli bireylerin hayatına adamıştı. Deneyleri sırasında bir odanın diğerine getirdiği telin, cansızlığı ses titreşimlerini duydu ve tel aracılığıyla insan sesinin aktarılmasının mümkün olduğunu kavradı. Böylece telefon icat edildi.
http://www.cankaya.edu.tr
• Yukarıdaki metinlerden hangisinde bilgi size daha güvenilirdir? Niçin?
Şimdi iki metni de dikkatlice okudunuz, değil mi? Birisi “www.biliminsani.com” adresinden, diğeri ise “http://www.cankaya.edu.tr” adresinden alınmış. Sizce hangisi daha güvenilir? Neden?
Şöyle düşünelim:
Adım 1: Kaynaklara Bakalım
- İlk metin “www.biliminsani.com” diye bir internet sitesinden alınmış. Bu, kişisel bir blog ya da genel bir bilgi sitesi olabilir, ancak içeriğin ne kadar doğru olduğundan emin olmak için daha fazla araştırma yapmak gerekebilir.
- İkinci metin “http://www.cankaya.edu.tr” adresinden alınmış. “.edu.tr” uzantısı bize buranın bir üniversiteye ait olduğunu gösterir. Üniversiteler, bilimsel araştırmaların yapıldığı, bilgilerin uzmanlar tarafından kontrol edildiği yerlerdir. Bu da bize bilginin daha güvenilir olabileceği konusunda bir ipucu verir.
Adım 2: İçeriklere Bakalım
- İlk metin, Graham Bell’in telefonu icat ettiğini söylese de, “Çaldır, kapat ben seni ararım.” gibi bir ifade kullanmış. Bu, biraz daha popüler bir dil ve bazen yanlış anlaşılan veya efsaneleşen bilgileri çağrıştırabilir.
- İkinci metin ise Graham Bell’in hayatını, duyma engellilere adadığını ve telefonu nasıl, hangi bilimsel süreçlerle icat ettiğini daha detaylı ve nesnel bir dille anlatmış.
Bu iki adıma baktığımızda, üniversite kaynaklı olan metnin hem kaynağı hem de içeriği açısından daha güvenilir olduğunu görüyoruz. Üniversiteler bilimsel bilgiyi doğru ve kanıtlanmış bir şekilde sunmaya özen gösterirler.
Sonuç:
Bana göre ikinci metindeki bilgi daha güvenilirdir. Çünkü metin, bir üniversitenin (.edu.tr uzantılı) internet sitesinden alınmıştır. Üniversiteler, bilimsel araştırmaların yapıldığı ve bilgilerin uzmanlar tarafından denetlendiği kurumlardır. Bu tür kaynaklardan gelen bilgiler genellikle daha doğru ve nesneldir. İlk metnin kaynağı olan “www.biliminsani.com” ise daha genel bir site olup, bilgilerin doğruluğu konusunda aynı güvenceyi vermeyebilir.
• “edu” ve “gov” uzantılarının ne anlama geldiğini biliyor musunuz? Sizce bilimsel çalışmalarda niçin ağırlıklı olarak “edu” ve “gov” uzantılı siteler kullanılmaktadır?
Sevgili gençler, internette gezinirken sitelerin adreslerinin sonundaki bu uzantılara dikkat ettiniz mi hiç? “.com”, “.org”, “.net” gibi uzantılar var. İşte “edu” ve “gov” da bunlardan ikisi. Hadi anlamlarına ve neden önemli olduklarına bakalım:
Adım 1: Uzantıların Anlamları
- “edu” uzantısı, eğitim kurumlarına ait siteler için kullanılır. Yani üniversitelerin, okulların, eğitim vakıflarının sitelerinin sonunda genellikle bu uzantıyı görürüz. Örneğin, “odtü.edu.tr”, “boğaziçi.edu.tr” gibi.
- “gov” uzantısı ise devlet kurumlarına ait siteler için kullanılır. Bakanlıklar, resmi daireler, belediyeler gibi devletin çeşitli kademelerindeki kurumların sitelerinin sonunda bu uzantı bulunur. Örneğin, “meb.gov.tr”, “türkiye.gov.tr” gibi.
Adım 2: Bilimsel Çalışmalarda Neden Kullanılır?
Peki, bilimsel çalışmalar yapanlar veya araştırma ödevleri hazırlayanlar neden özellikle bu uzantılara sahip siteleri tercih ederler? Bunun birkaç önemli nedeni var:
- Güvenilirlik ve Doğruluk: Eğitim ve devlet kurumları, bilgiyi bilimsel yöntemlerle elde eder, doğruluğunu kontrol eder ve tarafsız bir şekilde sunar. Bu sitelerdeki bilgiler genellikle uzmanlar tarafından hazırlanmış veya onaylanmıştır.
- Tarafsızlık: Ticari bir amacı olmadığı için (bir ürün satmak veya reklam yapmak gibi), bu sitelerdeki bilgiler genellikle daha tarafsızdır. Bilimsel çalışmalarda tarafsızlık çok önemlidir.
- Güncel ve Kapsamlı Bilgi: Özellikle üniversiteler, en yeni araştırmaları ve güncel bilgileri paylaşırlar. Devlet kurumları da resmi verileri ve güncel durum raporlarını yayınlar.
Sonuç:
“edu” uzantısı eğitim kurumlarına (üniversiteler, okullar) ait siteleri, “gov” uzantısı ise devlet kurumlarına (bakanlıklar, resmi daireler) ait siteleri temsil eder. Bilimsel çalışmalarda bu uzantılara sahip sitelerin ağırlıklı olarak kullanılmasının nedeni, bu kaynakların güvenilir, tarafsız ve doğru bilgi sunma potansiyellerinin çok yüksek olmasıdır. Eğitim kurumları bilimsel araştırmaların merkezidir, devlet kurumları ise resmi verileri ve politikaları yayınlar. Bu yüzden, bilimsel bir araştırma yaparken bu tür kaynaklara başvurmak, elde ettiğimiz bilginin sağlam temellere dayandığını gösterir.
• Genel ağda araştırma yaparken okuduğunuz her bir bilginin ya da bilgiyi farklı kaynaklardan kontrol etmek neden önemlidir?
İnternet, bilgiye ulaşmanın en hızlı ve kolay yollarından biri, değil mi? Ama aynı zamanda çok büyük bir okyanus gibi. Bu okyanusta hem pırıl pırıl inci taneleri hem de yanıltıcı veya kirlenmiş bilgiler olabilir. İşte bu yüzden, internetten edindiğimiz her bilgiyi hemen doğru kabul etmememiz ve farklı kaynaklardan kontrol etmemiz çok ama çok önemli:
Adım 1: İnternetin Yapısını Anlayalım
- İnternet üzerinde herkes bilgi yayınlayabilir. Bir uzman da, bir öğrenci de, hatta yanlış bilgi yaymak isteyen biri de içerik üretebilir.
- Bu durum, bilginin doğruluğunu, tarafsızlığını ve güncelliğini her zaman garanti etmez.
Adım 2: Kontrol Etmenin Önemi
- Doğruluğu Teyit Etme: Bir bilgiyi birden fazla güvenilir kaynaktan kontrol ettiğimizde, o bilginin doğru olup olmadığını anlarız. Tek bir kaynaktan alınan bilgi yanlış veya eksik olabilir.
- Farklı Bakış Açıları Kazanma: Farklı kaynaklar, aynı konu hakkında farklı detaylar veya bakış açıları sunabilir. Bu da konuyu daha geniş bir çerçeveden anlamamızı sağlar.
- Yanlış Bilgiden Korunma: İnternette bilerek veya bilmeyerek yayılan çok sayıda yanlış bilgi (dezenformasyon veya yanlış bilgilendirme) bulunuyor. Bilgiyi kontrol etmek, bu tür tuzaklara düşmemizi engeller.
- Eleştirel Düşünme Becerisi Geliştirme: Bilgiyi sorgulama ve karşılaştırma alışkanlığı, sizin eleştirel düşünme becerilerinizi geliştirir. Bu da hayatta karşılaşacağınız her türlü durumu daha iyi değerlendirmenizi sağlar.
- Güncel Bilgiye Ulaşma: Bazı bilgiler zamanla eskimiş veya değişmiş olabilir. Farklı kaynakları kontrol etmek, en güncel bilgiye ulaştığımızdan emin olmamızı sağlar.
Sonuç:
Genel ağda araştırma yaparken okuduğumuz her bilginin ya da bilginin farklı kaynaklardan kontrol edilmesi, bilginin doğruluğunu, güvenilirliğini ve güncelliğini teyit etmek için hayati öneme sahiptir. İnternet ortamında yanlış, eksik, taraflı veya eski bilgiler bulunabilir. Bilgiyi farklı ve güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak, bizi yanlış bilgilendirilmekten korur, konuyu daha derinlemesine anlamamızı sağlar ve en önemlisi eleştirel düşünme becerimizi geliştiririz. Unutmayın, iyi bir araştırmacı, her zaman bilginin peşinden giden ve onu sorgulayan kişidir.