Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle birlikte görseldeki soruları adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, anlamadığın yer olursa tekrar sorabilirsin. Türkçe dersinde grafikleri yorumlamak, kelimelerin farklı anlamlarını bulmak çok önemli becerilerdir. Haydi başlayalım!
1. Soru:
Aşağıdaki grafikte 10-13 yaş arası çocukların sevdikleri yazınsal türlere yönelik bilgi verilmiştir.
Bu grafiğe göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Çözüm:
Öncelikle grafiği dikkatlice inceleyelim ve her bir yazınsal türü seven öğrenci sayısını belirleyelim:
- Hikaye seven öğrenci sayısı: 18
- Şiir seven öğrenci sayısı: 12
- Roman seven öğrenci sayısı: 10
- Masal seven öğrenci sayısı: 7
Şimdi de şıkları tek tek değerlendirelim:
Adım 1: Birinci yargıyı inceleyelim.
- Hikaye sevenler 18 kişi. Diğer türleri sevenler 12, 10 ve 7 kişi.
- Görüyoruz ki 18, diğer sayılardan daha büyük.
- Bu yargıya ulaşılır. Yani bu doğru bir bilgi.
Adım 2: İkinci yargıyı inceleyelim.
- Şiir sevenler 12 kişi. Roman sevenler 10 kişi.
- Aslında Şiir (12 kişi) romandan (10 kişi) daha çok seviliyor.
- “Romandan sonra en çok sevilen” demek, romandan daha az sevilip ama kendi aralarında en çok sevilen demek gibi bir anlama gelir ya da popülerlik sıralamasında romanın hemen arkasından geldiğini ve o sıralamada en popüler olanı olduğunu düşündürür. Ancak bizim sıralamamızda Şiir, romandan önce geliyor (daha popüler).
- Bu yargıya ulaşılamaz. Bu bilgi grafiğe göre yanlıştır.
Adım 3: Üçüncü yargıyı inceleyelim.
- Masal sevenler 7 kişi. Bu sayı, diğer türleri sevenlerin (18, 12, 10) sayısından daha azdır.
- Bu yargıya ulaşılır. Yani bu doğru bir bilgi.
Adım 4: Dördüncü yargıyı inceleyelim.
- Şiir sevenler: 12 kişi.
- Masal sevenler: 7 kişi.
- Toplamları: 12 + 7 = 19 kişi.
- Hikaye sevenler: 18 kişi.
- 19 kişi, 18 kişiye eşit değildir.
- Bu yargıya da ulaşılamaz. Bu bilgi de grafiğe göre yanlıştır.
Şimdi hem ikinci yargıya hem de dördüncü yargıya ulaşılamadığını gördük. Bu tür sorularda genellikle en bariz veya en doğrudan yanlış olanı seçeriz. İkinci yargı, türlerin popülerlik sıralaması hakkında doğrudan yanlış bir ifade içeriyor. Dördüncü yargı ise basit bir toplama işleminin yanlış sonucunu veriyor. İkinci yargı, “romandan sonra” ifadesiyle bir sıralama ilişkisini yanlış kurduğu için, grafiğin temel karşılaştırma mantığına daha aykırıdır.
Sonuç:
Grafiğe göre ikinci yargı olan “Şiir türü romandan sonra en çok sevilen türdür.” ifadesine ulaşılamaz çünkü şiir, romandan daha popülerdir.
Cevap olarak “Şiir türü romandan sonra en çok sevilen türdür.” seçeneğini işaretlememiz gerekiyor.
2. Soru:
Bazı verilerin grafikle gösterilmesi nasıl kolaylıklar sağlamaktadır? Grafikle gösterim bu verilerle ilgili karşılaştırma ve çıkarım yapılmasını nasıl etkilemektedir?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, verileri grafiklerle göstermenin bize sağladığı pek çok kolaylık var. Tıpkı az önce yaptığımız gibi, bir sürü sayıyı alt alta yazmak yerine grafiğe bakarak pek çok şeyi hemen anlayabiliyoruz, değil mi?
Adım 1: Grafikle göstermenin sağladığı kolaylıklar nelerdir?
Görsel Anlaşılırlık: Grafikler, sayısal verileri renkler, çubuklar veya çizgiler kullanarak görsel hale getirir. Bu sayede karmaşık verileri okumak yerine bir bakışta anlayabiliriz. Mesela az önceki grafikte en çok sevilen türün hikaye olduğunu hemen anladık.
Hızlı Karşılaştırma: Grafikler sayesinde farklı kategoriler veya değerler arasındaki farkları ve benzerlikleri çok hızlı bir şekilde görebiliriz. Hangi türün daha çok, hangisinin daha az sevildiğini çubukların boylarına bakarak hemen karşılaştırdık.
Trendleri ve İlişkileri Görme: Eğer zaman içindeki değişimleri gösteren bir grafik olsaydı, artışları veya azalışları, yani trendleri de kolayca fark edebilirdik.
Adım 2: Grafikle gösterim, karşılaştırma ve çıkarım yapmayı nasıl etkiler?
Karşılaştırmaları Kolaylaştırır: Grafikler, veriler arasındaki ilişkileri ve farkları gözle görülür hale getirir. Bu sayede “Hikaye mi daha çok seviliyor, şiir mi?” gibi soruların cevabını hemen bulabiliriz. Bu, verileri tablo halinde görmekten çok daha hızlı ve kolaydır.
Çıkarım Yapmayı Hızlandırır: Görsel kolaylık sayesinde veriler hakkında daha hızlı yorumlar yapabilir, sonuçlara daha çabuk ulaşabiliriz. Örneğin, “Demek ki bu yaş grubundaki çocuklar en çok hikayeleri seviyor, masallar ise en az ilgi görüyor.” gibi çıkarımları grafiğe bakarak anında yapabiliriz. Bu da bize genel bir fikir edinmede çok yardımcı olur.
Yanlış Anlamayı Azaltır: Sayılar bazen kafa karıştırıcı olabilir ama grafikler verileri daha somut ve açık bir şekilde sunduğu için yanlış yorumlama olasılığını azaltır.
Sonuç:
Grafikler, verileri görselleştirdiği için bilgiyi daha kolay ve hızlı anlamamızı, farklı kategorileri kolayca karşılaştırmamızı ve bu verilerden daha çabuk anlamlı sonuçlar çıkarmamızı sağlar. Böylece verilerle ilgili yorum yapmak ve kararlar almak çok daha pratik hale gelir.
3. Soru:
Söz Varlığımız
Onun yetiştirdiği güller en iri, en güzel renkli, en hoş kokulu güller olurmuş.
Dinlediğiniz metinde geçen bu ifadedeki altı çizili sözcük aşağıdakilerden hangisinde aynı anlamda kullanılmıştır? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
Çözüm:
Öncelikle metindeki “renkli” kelimesinin anlamına bakalım. “En güzel renkli güller” derken, güllerin farklı ve canlı renklere sahip olduğunu, yani göz alıcı bir görünüme sahip olduğunu anlıyoruz. Burada “renkli” kelimesi, nesnenin fiziksel bir özelliği olan farklı renkleri barındırma anlamında kullanılmıştır. Yani kelimenin gerçek anlamıdır.
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
Adım 1: Birinci seçeneği inceleyelim.
- Buradaki “renkli fişekler”, farklı farklı renkte ışıklar saçan, göz alıcı fişekler demektir.
- Buradaki “renkli” kelimesi de tıpkı güllerin “renkli” olması gibi, çeşitli ve canlı renklere sahip olma anlamında, yani gerçek anlamında kullanılmıştır.
- Bu seçenek, metindeki “renkli” kelimesiyle aynı anlama sahiptir.
Adım 2: İkinci seçeneği inceleyelim.
- Buradaki “renkli bir insan”, çok neşeli, ilginç, farklı yönleri olan, hayat dolu bir insan demektir.
- Bu kullanım, “renkli” kelimesinin mecaz anlamıdır. Güllerin renkli olmasıyla aynı anlama gelmez.
Adım 3: Üçüncü seçeneği inceleyelim.
- Buradaki “renkli masallar”, hayal gücü zengin, çeşitlilik içeren, ilgi çekici, sürükleyici masallar demektir.
- Bu kullanım da “renkli” kelimesinin mecaz anlamıdır. Güllerin renkli olmasıyla aynı anlama gelmez.
Adım 4: Dördüncü seçeneği inceleyelim.
- Buradaki “renkli şehir hayatı”, hareketli, olaylı, çeşitli aktivitelere sahip, canlı şehir yaşamı demektir.
- Bu kullanım da “renkli” kelimesinin mecaz anlamıdır. Güllerin renkli olmasıyla aynı anlama gelmez.
Sonuç:
Metindeki “renkli” kelimesi, güllerin çeşitli ve canlı renklere sahip olması anlamında kullanılmıştır. Bu anlamda kullanılan tek seçenek “Havaya renkli fişekler atılıyordu.” cümlesidir.
Cevap olarak “Havaya renkli fişekler atılıyordu.” seçeneğini işaretlememiz gerekiyor.