Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla karşımızda hem okuduğunu anlama hem de duyguları ifade etme becerilerini ölçecek çok güzel sorular var. Hiç merak etme, bu soruları seninle birlikte adım adım, en anlaşılır şekilde çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle, bize verilen metnin bir kısmının eksik olduğunu fark ettim. Ancak hiç önemli değil! Diğer sorulardaki cümlelerden ve ipuçlarından yola çıkarak, küçük kızın yaşadığı olayı ve duygularını tahmin edebiliriz. Sanırım küçük kızın kışın üşüyen ayakları ve kaybettiği bir “lastik” (galoş ya da lastik ayakkabı gibi bir şey) ile ilgili bir hikaye var karşımızda. Ve bu olay onu üzmüş. Şimdi soruları çözmeye geçelim.
1. Küçük kızın arkadaşlarından biri siz olsaydınız ona nasıl davranırdınız? Açıklayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soru senin empati kurma, yani kendini başkasının yerine koyma becerini ölçüyor. Metnin genelinden anladığımız kadarıyla küçük kızın ayakları üşümüş, bir lastiğini kaybetmiş ve bu yüzden üzülmüş, hatta ağlamış. Böyle bir durumda bir arkadaş olarak ona nasıl davranırdık?
Adım 1: Öncelikle onun yanına gider, neler olduğunu sorardım. Belki de sadece dinlenmeye ihtiyacı vardır.
Adım 2: Onu teselli ederdim. “Üzülme, önemli değil,” ya da “Merak etme, beraber bir çözüm buluruz,” gibi sözlerle moralini yükseltmeye çalışırdım.
Adım 3: Eğer ayakları üşüdüyse, ona sıcak bir şeyler içmesini veya ayaklarını ısıtmasını önerirdim. Belki de öğretmenimize veya bir büyüğe haber vererek yardım isteyebilirdik.
Adım 4: Kaybettiği lastiği bulmak için ona yardım ederdim. Belki beraber aramaya başlardık ya da nerede kaybetmiş olabileceğini düşünürdük. En önemlisi, ona yalnız olmadığını hissettirirdim.
Sonuç:
Küçük kızın arkadaşlarından biri olsaydım, öncelikle onu dinler, teselli eder ve yaşadığı sorunu çözmek için elimden gelen her türlü yardımı yapardım. Onun yanında olduğumu hissettirir, moralini düzeltmeye çalışırdım.
2. Aşağıdaki cümlelerden hangilerinde duygu belirten ifadeler vardır? Bu ifadelerin yer aldığı cümlelerin başındaki kutucukları işaretleyiniz.
Çözüm:
Şimdi de cümlelerdeki duyguları bulalım. Duygu belirten ifadeler, bir kişinin iç dünyasını, hislerini anlatan sözcüklerdir. Sevinç, üzüntü, heyecan, şaşkınlık, korku, sabırsızlık gibi birçok duygu olabilir. Haydi, cümleleri tek tek inceleyelim:
-
Bilirsiniz, kışın ellerle ayaklar nasıl üşür!..
Bu cümlede bir durum tespiti var, bir bilgi veriliyor. Henüz doğrudan bir duygu yok, ama üşümek fiziksel bir his olduğu için dolaylı olarak bir rahatsızlık hissini çağrıştırabilir. Ancak diğer cümlelere göre daha nesnel kalıyor. Bu yüzden işaretlemiyoruz.
-
Ayaklarım mosmor olmuş.
Ayakların mosmor olması, çok üşüdüğünü ve bir acı çektiğini gösterir. Bu bir acı, rahatsızlık duygusu veya hissi belirtir. İşaretliyoruz.
-
Herkesin dediğine göre ayakları çok sıcak tutuyor.
Bu cümle, başkalarının söylediği bir bilgiyi aktarıyor. Herhangi bir duygu ifadesi içermiyor. İşaretlemiyoruz.
-
Artık bayramı iple çekiyordum.
“İple çekmek” deyimi, bir şeyi büyük bir heyecanla, sabırsızlıkla beklemek anlamına gelir. Bu açıkça bir duygu belirtir. İşaretliyoruz.
-
Lastik lapçınlarım var ya!
Bu cümlede bir şaşkınlık, hatırlatma veya bir sitem havası var. Lapçınların varlığı bir gerçeği belirtse de, “var ya!” ifadesiyle birlikte bir şaşkınlık ya da hayret duygusu sezebiliriz. İşaretliyoruz.
-
Sokağa çıkmak için sabırsızlanıyordum.
“Sabırsızlanmak” kelimesi, bir şeyi çok istemek, heyecanla beklemek anlamına gelir. Bu da doğrudan bir duygu ifadesidir. İşaretliyoruz.
-
Birden başımdan aşağıya kaynar sular boşandı, lastiğimin biri yoktu.
“Başımdan aşağıya kaynar sular boşandı” deyimi, büyük bir şaşkınlık, panik, hayal kırıklığı veya üzüntü yaşadığını anlatır. Lastiğinin olmaması bu duyguyu pekiştirir. İşaretliyoruz.
-
Girip çıktığım evlere lastiğim soruldu. Yok, yok, yok!
“Yok, yok, yok!” ifadesi, bir şeyi bulamamanın verdiği çaresizlik, üzüntü ve hayal kırıklığı duygusunu çok net bir şekilde gösterir. İşaretliyoruz.
-
Ağlaya ağlaya eve döndüm.
“Ağlamak” kelimesi, en belirgin üzüntü veya keder duygusunu ifade eder. İşaretliyoruz.
Sonuç:
Duygu belirten ifadelerin bulunduğu cümleler şunlardır:
- Ayaklarım mosmor olmuş.
- Artık bayramı iple çekiyordum.
- Lastik lapçınlarım var ya!
- Sokağa çıkmak için sabırsızlanıyordum.
- Birden başımdan aşağıya kaynar sular boşandı, lastiğimin biri yoktu.
- Girip çıktığım evlere lastiğim soruldu. Yok, yok, yok!
- Ağlaya ağlaya eve döndüm.
3. Okuduğunuz metinle ilgili aşağıdaki ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutucuğunu işaretleyiniz.
Çözüm:
Şimdi de metinle ilgili verilen yargıların doğru mu yanlış mı olduğuna karar verelim. Hatırlarsan, metnin tamamı olmasa da, ikinci sorudaki cümlelerden yola çıkarak metnin içeriği hakkında bayağı bir bilgi edindik.
-
Yazar, yıllar önce başından geçen, unutamadığı bir olayı anlatmıştır.
İkinci sorudaki “Ayaklarım mosmor olmuş,” “Artık bayramı iple çekiyordum,” ve “Ağlaya ağlaya eve döndüm” gibi ifadeler, yazarın çocukluğunda veya geçmişte yaşadığı, kişisel ve duygusal izler bırakan bir anısını anlattığını gösteriyor. Dolayısıyla, bu olay yazar için unutulmaz olabilir. Bu ifade Doğru (D).
-
Metinde daha çok nesnel ifadeler kullanılmıştır.
Nesnel ifadeler, kişisel duygu ve düşünce içermeyen, herkes tarafından aynı şekilde kabul edilen bilgilerdir. Ama biz ikinci soruda birçok duygu belirten ifade bulduk (“iple çekmek”, “sabırsızlanmak”, “kaynar sular boşandı”, “ağlaya ağlaya”). Bu yüzden metinde daha çok öznel, yani kişisel duyguları anlatan ifadeler var. Bu ifade Yanlış (Y).
-
Metinde duygu belirten ifadelere yer verilmiştir.
Evet, bir önceki soruda tam da bunu yaptık! Metindeki birçok cümlede heyecan, üzüntü, hayal kırıklığı gibi duygular vardı. Bu ifade Doğru (D).
-
Metnin konusu bayram sevincidir.
“Bayramı iple çekiyordum” cümlesi başta bir sevinç beklentisi olduğunu gösterse de, sonrasında ayakların üşümesi, lastiğin kaybolması ve ağlayarak eve dönülmesi gibi olaylar, metnin asıl konusunun bayram sevinci olmadığını, daha çok bayramla ilgili yaşanan bir hayal kırıklığı veya üzüntü olduğunu gösteriyor. Bu ifade Yanlış (Y).
-
Konuşma cümlelerine yer verilmiştir.
Evet, “Girip çıktığım evlere lastiğim soruldu. Yok, yok, yok!” cümlesinde geçen “Yok, yok, yok!” ifadesi, tırnak içinde olmasa da bir konuşma cümlesi, yani doğrudan söylenen bir sözdür. Bu ifade Doğru (D).
-
Metinde sade, açık, anlaşılır bir dil kullanılmıştır.
Metindeki cümleler oldukça basit, dolambaçsız ve herkesin rahatlıkla anlayabileceği türden. Senin gibi 6. sınıf öğrencileri için bile kolayca anlaşılır. Bu ifade Doğru (D).
Sonuç:
- Yazar, yıllar önce başından geçen, unutamadığı bir olayı anlatmıştır. D
- Metinde daha çok nesnel ifadeler kullanılmıştır. Y
- Metinde duygu belirten ifadelere yer verilmiştir. D
- Metnin konusu bayram sevincidir. Y
- Konuşma cümlelerine yer verilmiştir. D
- Metinde sade, açık, anlaşılır bir dil kullanılmıştır. D
Tebrikler! Bütün soruları başarıyla çözdük. Gördüğün gibi, bazen metnin tamamı olmasa bile, elimizdeki ipuçlarından yola çıkarak doğru sonuçlara ulaşabiliriz. Unutma, Türkçe dersinde okuduğunu anlama ve yorumlama becerileri çok önemlidir. Kendine iyi bak!