Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel sorular çözeceğiz. Hem şiir yazma becerimizi geliştireceğiz hem de okuduğumuzu anlama ve yorumlama yeteneğimizi kullanacağız. Hazır mısınız? Başlayalım!
Siz de yapısını belirlediğiniz sözcükleri kullanarak iki dörtlükten oluşan bir şiir yazınız.
Sevgili çocuklar, bu soru aslında sizin hayal gücünüzü ve kelimeleri kullanma yeteneğinizi ölçüyor. Bir şiir yazarken önce ne hakkında yazmak istediğinize karar vermelisiniz. Bir konuyu belirledikten sonra, o konuyla ilgili aklınıza gelen kelimeleri bir kenara not alın. Mesela, doğa hakkında yazacaksanız “ağaç”, “çiçek”, “güneş”, “gökyüzü”, “kuş” gibi kelimeler gelebilir aklınıza. Sonra bu kelimeleri kullanarak, her biri dört dizeden oluşan iki tane dörtlük yazacaksınız. Unutmayın, şiirde duygular ve hayaller çok önemlidir. Kelimelerle resim çizmeye çalışın.
Örnek bir yaklaşım:
Adım 1: Konu belirle.
Örneğin, “dostluk” konusunu seçebiliriz.
Adım 2: Konuyla ilgili kelimeleri düşün.
“Arkadaş”, “sevgi”, “paylaşmak”, “gülmek”, “destek”, “omuz omuza”, “el ele” gibi kelimeler aklıma geliyor.
Adım 3: İki dörtlük (sekiz dize) oluştur.
Buraya sizin kendi şiirinizi yazmanız gerekiyor. Öğretmeniniz olarak ben size bir örnek verebilirim ama siz kendi özgün şiirinizi yazmalısınız.
(Örnek şiir)
Güneş parlar gökyüzünde,
Dostluk ışır her yüzünde.
El ele, omuz omuza,
Koşarız hep yarına.Paylaşırız sevinci de,
Üzüntüyü de her dilde.
Kalplerimiz bir atıyor,
Dostluk bizi sarıyor.
Böylece konunuzu belirleyip, kelimelerle oynayarak kendi şiirinizi yazabilirsiniz. Harikasınız!
“Zambaklar fışkırsın duvar diplerinde” dizesindeki altı çizili sözcüğün bu dizede kazandığı anlamın bulunduğu kutucuğu işaretleyiniz. Bu sözcüğü verilen diğer anlamları karşılayacak şekilde birer cümlede kullanınız.
Sevgili çocuklar, burada “fışkırmak” kelimesinin farklı anlamlarını ve cümle içindeki kullanımını öğreneceğiz. Bir kelimenin anlamı, kullanıldığı cümleye göre değişebilir, değil mi? Hadi bakalım, “fışkırsın” kelimesi bu cümlede ne anlama geliyor?
Adım 1: “Zambaklar fışkırsın duvar diplerinde” cümlesindeki “fışkırsın” kelimesinin anlamını düşünelim.
Zambaklar, yani çiçekler, duvar diplerinde nasıl olur? Birdenbire ve hızla mı çıkar? Yoksa toplu halde, bol bol mu yetişir? Evet, çiçekler genellikle toplu halde ve gür bir şekilde yetişir. İşte bu anlam, dizedeki “fışkırsın” kelimesine en uygun olanı.
Adım 2: Şıklara bakalım ve doğru olanı işaretleyelim.
- Gaz veya sıvılar bir yerden basınç etkisiyle yukarıya doğru birdenbire ve hızla çıkmak.
- Bitkiler toplu hâlde, gür olarak yetişmek.
- Bir şey bir yerde bol bol görülmek.
Gördüğünüz gibi, ikinci şık dizedeki anlamı en güzel şekilde açıklıyor.
Adım 3: Şimdi de “fışkırmak” kelimesini diğer anlamlarıyla birer cümlede kullanalım.
a) “Gaz veya sıvılar bir yerden basınç etkisiyle yukarıya doğru birdenbire ve hızla çıkmak” anlamı için:
Cümle:
Kuyu açılır açılmaz yerden sıcak su fışkırdı.
b) “Bir şey bir yerde bol bol görülmek” anlamı için:
Cümle:
Dağların her yerinden pınarlar fışkırıyordu.
Veya, bu anlamı daha geniş düşünürsek, bir yerden çok sayıda bir şeyin çıkması, belirmesi anlamında da kullanabiliriz.
Toprağın derinliklerinden madenler fışkırıyordu.
Harikasınız! Bir kelimenin ne kadar çok anlamı olabileceğini ve cümle içinde nasıl farklılaştığını görmüş olduk.
Anlayalım, Yorumlayalım
Şimdi bize verilen şiiri dikkatlice okuyalım ve soruları şiire göre cevaplayalım. Şiir okumak ve anlamak çok keyifli bir iştir, tıpkı bir resme bakmak gibi.
Şiir:
Turkuaz bir havuz
Uzansın şu köşeye, olur mu?
Kimi gün zinde, kimi gün
Yorgun geçen güneş
Titreyen ışıklar göndersin
Gölgedeki çocukların gözlerine
1. Şiirde neyin resmi yapılıyor?
Adım 1: Şiirdeki anahtar kelimeleri bulalım.
“Turkuaz bir havuz”, “güneş”, “çocuklar”, “gölge” gibi kelimeler bize ipuçları veriyor.
Adım 2: Bu kelimelerin bir araya gelince neyi anlattığını düşünelim.
Bir havuz, güneşin ışıkları, gölgede oynayan çocuklar… Bunların hepsi bize bir yaz gününü, bir bahçeyi veya bir dinlenme alanını çağrıştırıyor, değil mi?
Çözüm:
Şiirde, turkuaz renkli bir havuzun olduğu, güneşin bazen enerjik bazen yorgun bir şekilde ışıklarını gönderdiği, gölgede bulunan çocukların gözlerine bu ışıkların yansıdığı bir bahçe veya yazlık bir ortamın, bir yaz gününün resmi yapılıyor.
2. Şiirde resmi yapılan evin ve bahçenin özellikleri nelerdir?
Adım 1: Şiirde “ev” kelimesi geçiyor mu, bakalım.
Hayır, şiirde doğrudan “ev” kelimesi geçmiyor. Sadece “bahçe” olabileceğini düşündüren “havuz”, “köşe”, “gölge” gibi ifadeler var.
Adım 2: Bahçenin özelliklerini şiirden çıkaralım.
Bahçede turkuaz renkte bir havuz var. Şair, bu havuzun bir köşeye kadar uzanmasını istiyor, bu da havuzun belki küçük olduğunu veya daha geniş bir alanı kaplamasının hayal edildiğini gösteriyor. Ayrıca, bahçede gölge alanlar var ve bu gölgelerde çocuklar bulunuyor. Güneşin ışıkları bu bahçeye düşüyor, hatta çocukların gözlerine yansıyor.
Çözüm:
Şiirde bir evden bahsedilmiyor ama bahçenin özellikleri şunlar:
- Bahçede turkuaz renkli, güzel bir havuz bulunuyor.
- Şair, havuzun bir köşeye kadar uzanmasını hayal ediyor, bu da bahçenin belirli bir büyüklükte olduğunu düşündürüyor.
- Bahçede gölge alanlar var ve bu gölgelerde çocuklar zaman geçiriyor.
- Güneşin ışıkları bahçeyi aydınlatıyor ve havuzdan yansıyan ışıklar çocukların gözlerine ulaşıyor.
3. Şiirdeki resme hangi ad veriliyor? Niçin?
Adım 1: Şiirde doğrudan bir “resim adı” veya “eser adı” verilip verilmediğini kontrol edelim.
Şiirde, tasvir edilen bu sahneye özel bir isim verilmiyor.
Adım 2: Peki, bu durumda soru ne anlama geliyor olabilir?
Bazen şairler kelimelerle bir resim çizerler ama ona bir isim vermezler. Bu soru, bizim o resme bir isim vermemizi ve neden o ismi seçtiğimizi açıklamamızı istiyor olabilir. Yani, şiirin bize hissettirdiği şeye uygun bir başlık bulmamızı istiyor.
Çözüm:
Şiirde, tasvir edilen bu sahneye doğrudan bir ad verilmemiştir. Ancak biz bu şiire bir ad vermek istesek, şiirin içeriğine göre bir isim düşünebiliriz. Örneğin:
Ad: “Yaz Güneşi ve Çocuklar” veya “Havuz Başında Bir Gün”
Niçin:
Çünkü şiir, bir yaz gününün neşesini, güneşin havuzdan yansıyan ışıklarının çocukların gözlerine ulaşmasını, huzurlu ve eğlenceli bir ortamı anlatıyor. Seçtiğimiz adlar da bu duyguları ve manzarayı çok güzel özetliyor. Şiirde en çok göze çarpan öğeler turkuaz havuz, güneş ve gölgedeki çocuklar olduğu için bu isimler çok uygun olur.
Şair bu dizelerde ne anlatmak istemiş olabilir? Açıklayınız.
Şairlerin amacı genellikle bize bir duygu, bir düşünce veya bir anı hissettirmektir. Bu şiirde şair bize ne anlatmak istiyor, birlikte yorumlayalım.
Adım 1: Şiirdeki genel atmosferi ve duyguyu belirleyelim.
“Turkuaz havuz”, “zinde güneş”, “titreyen ışıklar”, “gölgedeki çocuklar” gibi ifadeler bize huzur, neşe, yaz mevsiminin güzelliği ve çocukların masumiyeti gibi duyguları çağrıştırıyor.
Adım 2: Şairin bu imgelerle ne tür bir mesaj vermek istediğini düşünelim.
Şair, sanki bir yaz gününün güzelliğini, havuzun serinliğini, güneşin yaşattığı canlılığı ve çocukların bu doğal ortamdaki mutluluğunu bizlere aktarmak istiyor. Belki de hayatın basit güzelliklerine dikkat çekmek, çocukların oyunla ve doğayla iç içe olmasının önemini vurgulamak istiyor. Güneşin bazen “zinde” bazen “yorgun” olması da hayatın inişli çıkışlı hallerini veya bir günün farklı zamanlarını sembolize ediyor olabilir. Ancak her şeye rağmen güneşin ışıklarını çocukların gözlerine göndermesi, umudu ve neşeyi temsil ediyor.
Çözüm:
Şair, bu dizelerde bir yaz gününün huzurunu, neşesini ve dinginliğini anlatmak istemiş olabilir. Özellikle turkuaz bir havuzun etrafında, güneşin ışıklarıyla aydınlanan ve gölgede oyun oynayan çocuklarla dolu bir ortamın verdiği mutluluğu ve hayata dair basit güzellikleri vurgulamak istiyor. Güneşin bazen zinde, bazen yorgun geçmesi, doğanın ve zamanın akışını, ancak her durumda ışıklarını ve umudu çocuklara, yani geleceğe göndermesini ifade ediyor. Kısacası, doğanın güzellikleri içinde çocukların saf neşesini ve yaşamın keyifli anlarını bizlere hissettirmeyi amaçlamış diyebiliriz.
Harikasınız çocuklar! Bugün hem şiir yazdık, hem kelimelerin sırlarını çözdük, hem de bir şiiri derinlemesine yorumladık. Türkçe dersinde böyle keyifli öğrenmelerle ilerlemeye devam edeceğiz!