Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün bağlaçları ve onların cümlelere kattığı anlamları öğreneceğiz. Hiç merak etme, adım adım ilerleyeceğiz ve her şeyi çok güzel anlayacaksın. Hazırsan başlayalım!
***
Söz Varlığımız
Aşağıdaki noktalı yerlere “ama, ki, ve” sözcüklerinden uygun olanları yazarak ifadeleri tamamlayınız.
Şimdi bu etkinliği yaparken cümlelerin anlamlarına dikkat etmemiz gerekiyor. “Ama”, genellikle iki farklı veya zıt durumu birleştirir. “Ki”, bir açıklama yapar ya da pekiştirir. “Ve” ise iki benzer şeyi, durumu veya eylemi birbirine bağlar. Hadi bakalım!
1. Uçmayı çoktan unuttum ……………….. arkadaşımı unutmadım.
Çözüm:
Adım 1: Cümlenin ilk kısmında “uçmayı unuttum” derken, ikinci kısmında “arkadaşımı unutmadım” diyor. İki durum birbiriyle biraz zıt, değil mi? Biri olumsuz gibi, diğeri olumlu. İşte bu zıtlığı, farklılığı bildiren bağlacımız “ama”dır.
Adım 2: “Uçmayı çoktan unuttum ama arkadaşımı unutmadım.” şeklinde tamamlarız.
Sonuç: Uçmayı çoktan unuttum ama arkadaşımı unutmadım.
2. Hava kararmak üzereydi ……………….. annesi bağırarak ona hemen gelmesini söyledi.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “hava kararmak üzereydi” ve “annesi bağırarak ona hemen gelmesini söyledi” şeklinde iki durum var. Annesi neden bağırmış? Çünkü hava kararıyormuş. Yani ilk durum, ikinci durumun bir sebebi gibi. Ayrıca, iki durumu birbiriyle bağlantılı olarak sıralıyor. Burada “ki” bağlacını kullanarak bir açıklama veya neden-sonuç ilişkisi kurabiliriz.
Adım 2: “Hava kararmak üzereydi ki annesi bağırarak ona hemen gelmesini söyledi.” şeklinde tamamlarız.
Sonuç: Hava kararmak üzereydi ki annesi bağırarak ona hemen gelmesini söyledi.
3. Sonbahar geldi ……………….. geçti.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “sonbahar geldi” ve “geçti” olmak üzere iki farklı eylemden bahsediliyor. Bu iki eylem de sonbaharla ilgili ve birbirini takip eden durumlar. Bu tür art arda gelen veya birbirine benzer durumları bağlamak için “ve” bağlacını kullanırız.
Adım 2: “Sonbahar geldi ve geçti.” şeklinde tamamlarız.
Sonuç: Sonbahar geldi ve geçti.
***
Bilgi Kutusu:
Yukarıdaki ifadeleri tamamlarken kullandığınız “ama, ki, ve” sözcükleri anlamca ilgili cümleleri birbirine bağlamıştır. Sözcükleri, sözcük gruplarını, cümleleri birbirine bağlayan ve getirildikleri cümlelerde çeşitli anlam ilgileri (beraberlik, olumsuzluk, pekiştirme, neden-sonuç, beğenme…) kuran sözcüklere bağlaç denir. Yani bağlaçlar, cümleleri veya cümledeki benzer ögeleri birbirine bağlayan sihirli kelimeler gibidir.
***
Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış bağlaçların cümlelere kazandırdığı anlamları örnekteki gibi yazınız.
Bu kısımda ise bağlaçların cümlelere hangi anlamları kattığını bulacağız. Her bağlacın cümleye farklı bir tat kattığını unutma!
Örnek: Arkadaşımı göremeyince hem çok üzüldüm hem ağlayıp durdum. ->beraberlik
Burada “hem… hem…” bağlacı, iki farklı eylemin (üzülme ve ağlama) birlikte, aynı anda gerçekleştiğini anlatıyor. Yani “beraberlik” anlamı katıyor.
1. Arkadaşım ne aradı ne sordu.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “ne… ne…” bağlacını görüyoruz. “Ne aradı ne sordu” demek, hem aramadı hem de sormadı demektir. Yani her iki eylemi de yapmadığını, her ikisinin de olumsuz olduğunu belirtiyor.
Adım 2: Bu bağlaç cümleye olumsuzluk anlamı katmıştır.
Sonuç:olumsuzluk
2. Arkadaşımı bir daha hiç ama hiç göremedim.
Çözüm:
Adım 1: Burada “hiç” kelimesinden sonra bir daha “hiç” kelimesini “ama” bağlacıyla güçlendirmiş. “Hiç göremedim” derken bile, “ama hiç” diyerek bu durumu daha da vurguluyor.
Adım 2: Bu bağlaç cümleye pekiştirme anlamı katmıştır.
Sonuç:pekiştirme
3. Uçmayı çoktan unuttum ama arkadaşımı unutmadım.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “uçmayı unuttum” ile “arkadaşımı unutmadım” arasında bir zıtlık, bir karşıt durum var. Birini unutmuş ama diğerini unutmamış. Bu iki zıt durumu birbirine bağlayan bağlacımız “ama”dır.
Adım 2: Bu bağlaç cümleye karşıtlık anlamı katmıştır.
Sonuç:karşıtlık
4. Arkadaşım benimle görüşmüyordu yoksa onu kırmış mıydım?
Çözüm:
Adım 1: Cümlenin ilk kısmı bir durumu belirtiyor: “Arkadaşım benimle görüşmüyordu.” İkinci kısım ise bu durumun olası bir nedenini veya başka bir ihtimali sorguluyor: “onu kırmış mıydım?” Burada “yoksa” bağlacı, bir ihtimali, bir olasılığı ortaya koyuyor.
Adım 2: Bu bağlaç cümleye olasılık anlamı katmıştır.
Sonuç:olasılık
5. Televizyonu sen de çok seveceksin.
Çözüm:
Adım 1: Burada “de” bağlacı kullanılmış. Cümle, “Televizyonu başkaları seviyor, sen de seveceksin” gibi bir anlam taşıyor. Yani, başkalarının sevmesiyle senin sevmen arasında bir benzerlik, bir eşitlik kuruyor. Sanki “sen de diğerleri gibi” demek istiyor.
Adım 2: Bu bağlaç cümleye eşitlik veya benzerlik anlamı katmıştır.
Sonuç:eşitlik
6. Arkadaşım o kadar televizyon izliyordu ki bana ayıracak zamanı yoktu.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “arkadaşım çok televizyon izliyordu” bir sebep, “bana ayıracak zamanı yoktu” ise bu sebebin bir sonucu. “Ki” bağlacı burada bu neden-sonuç ilişkisini kuruyor. Televizyon izlemesi neden, zamanının olmaması sonuç.
Adım 2: Bu bağlaç cümleye neden-sonuç anlamı katmıştır.
Sonuç:neden-sonuç
***
Konuşalım, Anlatalım
Teknolojik araçlarla (cep telefonu, bilgisayar, televizyon vb.) ilgili bağımlılık konusunda yaptığınız araştırma sonucunda edindiğiniz bilgilerden yararlanarak “teknoloji bağımlılığı ve çözüm önerileri” konusunda arkadaşlarınızla tartışınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu kısım yazılı bir soru değil, bir tartışma etkinliği. Yani bu konuda araştırma yapıp, sınıf arkadaşlarınla teknolojinin faydaları ve zararları hakkında konuşmanız, bağımlılığın ne olduğunu ve bu bağımlılıktan nasıl kurtulabileceğimizi tartışmanız isteniyor. Mesela, çok fazla telefona bakmak gözlerimize zarar verebilir mi? Bilgisayar oyunları derslerimizi etkiler mi? Bu gibi konuları arkadaşlarınla konuşarak farklı fikirler edinebilirsin. Unutma, tartışmak, farklı bakış açılarını anlamak için çok önemlidir!
***
Umarım bu açıklamalar bağlaçları ve onların cümlelere kattığı anlamları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Türkçe çok eğlenceli bir dildir, yeter ki dikkatli olalım ve anlamları yakalamaya çalışalım. Başarılar dilerim!