Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim,
Bugün seninle birlikte gönderdiğin soruları adım adım çözeceğiz. Unutma, soruları çözerken her zaman metni dikkatlice okumak çok önemli. Metinde yazan bilgilere göre cevap vermeye özen gösterelim. Hadi başlayalım!
Sözcük Çalışması
Sana gönderdiğim metinde “icat” ve “keşif” kelimelerinin anlamları çok güzel açıklanmış. Bu iki kelimeyi çoğu zaman karıştırırız ama aslında anlamları farklıdır:
İcat (buluş): Daha önce hiç var olmayan bir şeyi ortaya çıkarmak, yani sıfırdan yaratmak. Mesela ampulün icadı, tekerleğin icadı gibi.
Keşif: Var olan ama bilinmeyen bir şeyi bulmak. Mesela yeni bir ada keşfetmek, bir maden yatağı keşfetmek gibi.
Şimdi bu bilgilere göre, aşağıdaki metinlerde “buluş” veya “keşif” kavramının nerede yanlış kullanıldığına bakalım.
Aşağıdaki metinlerin hangisinde buluş veya keşif kavramı yanlış kullanılmıştır? İlgili kutucuğu işaretleyiniz.
- Ampulün icadı ile bilim dünyasında büyük ses getiren Thomas Edison kimdir?
Ampul, daha önce hiç var olmayan bir şeydi ve Edison onu sıfırdan yarattı. Bu yüzden “icat” kelimesi burada doğru kullanılmış.
- 1970’li yıllarda göle ulaşmak amacıyla buz delme çalışmalarına başlandı. Bu çalışmalar 20 yıl kadar sürdü. Sonunda buz örtüsünün yaklaşık 4 kilometre altında bulunan Vostok Gölü keşfedilmiş oldu.
Vostok Gölü zaten vardı ama buzun altında gizliydi, bilinmiyordu. Sonunda bulunması bir “keşif”tir. Bu kullanım da doğru.
- Mezopotamya’da yazı MÖ (milattan önce) 3200 yıllarında Sümerliler tarafından keşfedilmiştir. Sümer yazısının ekonomik ihtiyaçlardan doğduğu ifade edilir.
İşte burada dikkat! Yazı, insanlar tarafından belirli ihtiyaçlar sonucunda oluşturulmuş, yani sıfırdan yaratılmış bir sistemdir. Bu yüzden yazının “icat” edilmesi gerekirdi, “keşfedilmesi” değil. Yazı, var olan ama gizli bir şey değildi, insanlar onu kendileri geliştirdi. Bu kullanım yanlıştır.
- XVII. yüzyıl başlarında teleskobun, ortalarında ise mikroskobun icadı insanoğlunun göremediği dünya hakkında bilgi edinmesi açısından çığır açıcı oldu.
Teleskop ve mikroskop da tıpkı ampul gibi daha önce var olmayan aletlerdi. İnsanlar bunları kendi elleriyle yaptı, yani “icat” etti. Bu kullanım da doğru.
Yanlış kullanılan ifade “Mezopotamya’da yazı MÖ (milattan önce) 3200 yıllarında Sümerliler tarafından keşfedilmiştir.” cümlesidir. Burada “icat edilmiştir” denmeliydi.
Aşağıdaki sözcükleri anlamına uygun birer cümlede kullanınız.
keşif
1. Uzaydaki yeni bir gezegenin keşfi, bilim dünyasında büyük heyecan yarattı.
2. Kütüphanede eski bir harita bulduk ve bu harita sayesinde gizli bir mağaranın keşfini yaptık.
icat
1. Telefonun icadı, insanların uzaktan iletişim kurmasını mümkün kıldı.
2. Gelecekte uçan arabaların icadı, ulaşım sorunlarını çözebilir.
Anlayalım, Yorumlayalım
Şimdi de “ALO… GRAHAM BELL!” metnindeki sorulara geçelim. Metni dikkatlice okuyarak ve metinde verilen bilgilere bağlı kalarak cevapları bulmaya çalışalım.
1. Graham Bell yürüyüşe çıkarken yanına balonlarını ve uçurtmasını neden almıştır?
Sevgili öğrencim, metni dikkatlice okuduğumuzda Düş Robotu’nun Pınar’a şöyle dediğini görüyoruz: “Graham Bell’i daha sonra aramalısınız. Kendisi uzun bir yürüyüşe çıktı. Balonlarını da aldığına göre çabuk dönmez.”
Metinde Graham Bell’in balonlarını ve uçurtmasını *neden* aldığına dair kesin bir bilgi verilmiyor. Ancak Düş Robotu’nun bu sözlerinden, onları yanında götürmesinin yürüyüşünü uzatacak, onu meşgul edecek bir aktivite olduğu anlaşılıyor. Yani, yürüyüşü sırasında onlarla bir şeyler yapacağı için hemen geri dönmeyeceği belirtiliyor. Metin bize tam sebebini (bir deney mi yapacak, yoksa sadece eğlenecek mi) söylemiyor, sadece bu eşyaları aldığı için yürüyüşünün uzun süreceğini ima ediyor.
2. Düş Robotu, Pınar’la Ayşegül’ü nasıl bir yolculuğa çıkarıyor?
Metnin en başında, giriş bölümünde şöyle bir cümle geçiyor: “Düş Robotu ise sahnenin öteki köşesinde çocuklara kendini göstermemeye çalışarak onlara oyun yapmayı başaracaktır.”
Pınar ve Ayşegül aslında telefonla annelerini aramaya çalışıyorlar ama Düş Robotu araya giriyor. Bu durumda Düş Robotu onları gerçekten bir yere götürmüyor, fiziksel bir yolculuk yaptırmıyor. Onları, telefon aracılığıyla, sanki Graham Bell’i arıyorlarmış ve onunla konuşuyorlarmış gibi hayali, oyun dolu bir serüvene çıkarıyor. Yani bu, hayal gücüne dayalı, eğlenceli ve sanal bir yolculuk.
3. Pınar ve Ayşegül, Düş Robotu’nun yardımıyla Graham Bell’in yanına gittiklerinde onu kiminle çalışırken buluyorlar? Sizce o kimdir?
Bu soruya metinden bakalım. Pınar, Graham Bell’i aradığında Düş Robotu şöyle cevap veriyor: “Bakın Pınar Hanım, Graham Bell’i arıyorsanız kendisi şu anda yok. Bir iletiniz varsa bana söyleyebilirsiniz.”
Yani, Pınar ve Ayşegül, Düş Robotu’nun yardımıyla Graham Bell’in yanına gittiklerinde onu kimseyle çalışırken bulamıyorlar. Çünkü kendisi orada değil, uzun bir yürüyüşe çıkmış. Bu yüzden de kimseyle çalışmıyor. Metin bize Graham Bell’in orada olmadığını açıkça söylüyor.
4. Graham Bell denemesinde başarılı oluyor mu? Bunun üzerine Watson ne söylüyor?
Sevgili öğrencim, bu metin Graham Bell’in bir deneme yapıp yapmadığından veya başarılı olup olmadığından hiç bahsetmiyor. Ayrıca metinde “Watson” diye bir karakterin adı da geçmiyor.
Bu yüzden, bu soruların cevaplarını verilen metinde bulamıyoruz. Metin sadece Pınar ve Ayşegül’ün Düş Robotu aracılığıyla Graham Bell’i arama macerasını anlatıyor.
Harikasın! Tüm soruları metne bağlı kalarak ve dikkatlice çözdük. Okuduğunu anlama becerilerin çok iyi!