Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle harika bir Türkçe dersi yapacağız. Beraber gönderdiğin soruları adım adım, tane tane çözeceğiz. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en basit haliyle anlatacağım. Haydi başlayalım!
4. Bu dizelerde altı çizili ifadelerden hangileri sıfat tamlamasıdır?
Şimdi bu soruda bizden ne istiyor? Altı çizili ifadelerden hangilerinin “sıfat tamlaması” olduğunu bulmamızı istiyor. Sıfat tamlaması neydi hatırlayalım: Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten (yani “nasıl?” ya da “hangi?” sorularına cevap veren) kelime gruplarıydı.
Şimdi tek tek altı çizili ifadelere bakalım:
Adım 1: İlk ifadeye bakalım.
- I. bulut saçlı başın: Burada “baş” bir isim. “Nasıl baş?” diye sorduğumuzda “bulut saçlı” cevabını alıyoruz. “Bulut saçlı” ifadesi, baş ismini niteliyor. Bu bir sıfat tamlamasıdır. “Başın” kelimesindeki “-ın” eki seni yanıltmasın, “bulut saçlı baş” kısmı tamlamanın kendisidir.
Adım 2: İkinci ifadeye bakalım.
- II. dört mevsimde: Burada “mevsim” bir isim. “Kaç mevsim?” diye sorduğumuzda “dört” cevabını alıyoruz. “Dört” bir sayı sıfatıdır ve mevsim ismini belirtiyor. Bu da bir sıfat tamlamasıdır.
Adım 3: Üçüncü ifadeye bakalım.
- III. gümüş bir mangal: Burada “mangal” bir isim. “Nasıl mangal?” diye sorduğumuzda “gümüş” cevabını alıyoruz. “Bir” de belirsizlik sıfatı. Yani “gümüş bir” ifadesi, mangal ismini niteliyor ve belirtiyor. Bu da bir sıfat tamlamasıdır.
Adım 4: Son ifadeye bakalım.
- IV. göklerin derinliği: Burada “derinlik” bir isim, “gökler” de bir isim. “Neyin derinliği?” diye sorduğumuzda “göklerin derinliği” cevabını alıyoruz. Bu, tamlayan ve tamlanan ekleri alarak oluşan bir “belirtili isim tamlamasıdır”. Sıfat tamlaması değildir, çünkü bir ismi niteleyen veya belirten bir sıfat yok.
Adım 5: Hangi ifadelerin sıfat tamlaması olduğunu belirleyelim.
Gördüğün gibi, I, II ve III numaralı ifadeler sıfat tamlamasıdır. Şimdi şıklara bakalım.
A) Yalnız III
B) I ve II
C) II ve IV
D) I, II ve III
Bizim bulduğumuz I, II ve III seçeneği D şıkkında var.
Sonuç:
Cevap D seçeneğidir.
5. Numaralanmış cümlelerden anlamlı bir fıkra oluşturulduğunda doğru sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?
Bu soruda, karışık olarak verilmiş cümleleri mantıklı bir sıraya koyarak bir fıkra oluşturmamız isteniyor. Tıpkı bir yapboz gibi, parçaları doğru yerlerine oturtacağız. Bir fıkra genellikle bir giriş, olayların gelişimi ve bir sonuç (genellikle komik ya da düşündürücü bir bitiş) içerir.
Adım 1: Fıkraya bir giriş cümlesi bulalım.
- Genellikle fıkralarda önce karakter veya durum tanıtılır. “III. Ziraat fakültesinden yüksek lisans diplomasını yeni almıştı.” cümlesi, fıkranın ana karakteri hakkında bilgi veriyor ve olayın başlangıcı için uygun bir zemin hazırlıyor. Bu, fıkranın en başına gelmeli.
Adım 2: Olayın nerede ve nasıl başladığını gösteren cümleyi bulalım.
- Karakterimiz ne yapıyor? “I. Bir gün çiftliklerinde otururken babasına:” cümlesi, olayın çiftlikte geçtiğini ve karakterin babasıyla bir konuşma başlatacağını gösteriyor. Bu, III’ten sonra gelmeli.
Adım 3: Konuşmanın başlangıcını bulalım.
- Çocuk babasına ne diyor? Genç ziraat mühendisi, babasının yöntemlerini eleştirecektir. “IV. Ne kadar modası geçmiş yöntemlerle çalışıyorsunuz, babacığım!” cümlesi, bu eleştirinin başlangıcıdır. Bu, I’den sonra gelmeli.
Adım 4: Eleştiriyi destekleyen örneği bulalım.
- Çocuk eleştirisini bir örnekle pekiştiriyor. “VI. Eğer böyle devam ederseniz örneğin şu ağaçtan yılda on kilo bile elma elde edemezsiniz, dedi.” cümlesi, IV’teki eleştirinin devamı niteliğindedir. Bu, IV’ten sonra gelmeli.
Adım 5: Babanın tepkisini bulalım.
- Çocuğunun sözleri üzerine babası ne yapıyor? “V. Babası kabul etti:” cümlesi, babanın bu duruma bir tepki verdiğini ve çocuğunun söylediklerini dinlediğini gösteriyor. Bu, VI’dan sonra gelmeli.
Adım 6: Fıkranın can alıcı noktasını, babanın cevabını bulalım.
- Babanın cevabı fıkranın komik sonunu oluşturur. “II. ‘Elbette edemeyiz oğlum. Çünkü o ağaç armut ağacı.’ dedi.” cümlesi, fıkrayı tamamlayan ve genç ziraatçinin hatasını ortaya koyan cevaptır. Bu, V’ten sonra gelmeli.
Buna göre sıralama şöyle oldu: III – I – IV – VI – V – II.
Şimdi şıklara bakalım:
A) III, I, VI, V, II, IV
B) III, I, IV, V, VI, II
C) III, I, IV, VI, V, II
D) I, IV, VI, III, V, II
Bizim bulduğumuz sıralama C seçeneğinde verilmiş.
Sonuç:
Cevap C seçeneğidir.
6. Aşağıdaki ifadelerden hangisi “Çevre bilinci nasıl oluşur?” sorusuna cevap olabilir?
Bu soruda bizden, “Çevre bilinci nasıl oluşur?” sorusunun cevabını bulmamızı istiyor. Yani çevre bilincinin hangi yollarla, ne şekilde geliştiğini veya geliştirileceğini anlatan bir şık aramalıyız. “Nasıl?” sorusu bize bir yöntem, bir yol gösterir.
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
Adım 1: A şıkkına bakalım.
- A) İnsanlar, atıklardan neler yapılabileceği, geri dönüşüm fikirlerinin nasıl üretilebileceği ve bu fikirlerden geri dönüşüm projelerinin nasıl yapılacağı konusunda bilgilendirilmelidir.
Bu şıkta “bilgilendirilmelidir” ifadesi var. İnsanların bu konularda bilgi sahibi olması, çevre bilincinin oluşması için çok önemli bir adımdır. Yani bu şık, “nasıl oluşur?” sorusuna doğrudan bir cevap veriyor, bir yol gösteriyor.
Adım 2: B şıkkına bakalım.
- B) Çevre, insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde oldukları fiziki, biyolojik, sosyal, ekonomik ve doğal bir ortamdır.
Bu şık, çevrenin tanımını yapıyor. “Çevre nedir?” sorusuna cevap verebilir ama “nasıl oluşur?” sorusuna cevap vermiyor.
Adım 3: C şıkkına bakalım.
- C) Havanın, suyun ve toprağın kirli olması insanlar başta olmak üzere tüm canlıların zarar görmesi demektir. İnsan, bu kirliliğin ve sebep olduğu olumsuzlukların en aza indirilmesinde önemli bir role sahiptir.
Bu şık, çevre kirliliğinin sonuçlarından ve insanın bu kirlilikteki rolünden bahsediyor. “Çevre kirliliği ne demektir?” veya “İnsanın çevre kirliliğindeki rolü nedir?” gibi sorulara cevap olabilir ama “nasıl oluşur?” sorusuna değil.
Adım 4: D şıkkına bakalım.
- D) Çevre kirliliğine sebep olan en önemli unsurlardan biri çöp sorunudur. Ülkemizde her yıl yaklaşık 5 milyon kamyon çöp atılmaktadır.
Bu şık, çevre kirliliğinin bir nedeninden ve bu konuda bir istatistikten bahsediyor. “Çevre kirliliğinin nedenleri nelerdir?” sorusuna cevap olabilir ama “nasıl oluşur?” sorusuna cevap vermiyor.
Adım 5: En uygun cevabı belirleyelim.
Gördüğün gibi, A şıkkı çevre bilincinin “bilgilendirme” yoluyla nasıl oluşacağını açıklıyor. Bu, sorumuzun tam olarak cevabıdır.
Sonuç:
Cevap A seçeneğidir.
7. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bu soruda, verilen dört cümleyle ilgili şıklardaki ifadelerden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Yani her şıkkı tek tek kontrol edip, cümlenin içeriğiyle uyumlu olup olmadığını anlamamız gerekiyor.
Adım 1: A şıkkını ve I. cümleyi inceleyelim.
- A) I. cümlede kişileştirmeden yararlanılmıştır.
Cümle: “(I) Göl yüzeyinde her esintiyle dans eden beyaz nilüferleri ilk burada görmüştüm, ilk çadırımı kurmuştum gölün kıyısına.”
“Dans etmek” insana özgü bir eylemdir, canlı cansız varlıklara insan özelliği verilmesine “kişileştirme” denir. Burada nilüferler dans ediyor olarak anlatılmış. Bu ifade doğrudur, yani söylenebilir.
Adım 2: B şıkkını ve II. cümleyi inceleyelim.
- B) II. cümlede karşılaştırma yapılmıştır.
Cümle: “(II) İlk yalnız gecemi geçirmiştim kamp ateşinin başında.”
“Karşılaştırma”, iki farklı varlık, durum veya kavramın benzer ya da farklı yönlerini ortaya koymaktır. Bu cümlede herhangi bir karşılaştırma yapılmamış. Sadece bir durum (ilk yalnız gece) anlatılıyor. Bu ifade yanlıştır, yani söylenemez. Büyük ihtimalle cevabımız bu şık. Ama yine de diğer şıkları da kontrol edelim.
Adım 3: C şıkkını ve III. cümleyi inceleyelim.
- C) III. cümlede amaç-sonuç ilişkisi vardır.
Cümle: “(III) Sabah sıcacık köy ekmeğine katık etmek için köylülerden beyaz peynir ve yaban çileği reçeli almıştım.”
“Amacım neydi?” diye sorduğumuzda “sıcacık köy ekmeğine katık etmek” cevabını alıyoruz. Bu amaçla peynir ve reçel almış. Yani, peynir ve reçel alma eyleminin bir amacı var. Bu ifade doğrudur, yani söylenebilir.
Adım 4: D şıkkını ve IV. cümleyi inceleyelim.
- D) IV. cümlede benzetme yapılmıştır.
Cümle: “(IV) Tatlı suya dalıp akvaryum gibi temiz sularını, balıklarını izlemiştim Abant’ın.”
“Akvaryum gibi temiz sular” ifadesinde, Abant’ın temiz suları “akvaryuma” benzetilmiştir. “Gibi” edatı benzetme yapmak için kullanılır. Bu ifade doğrudur, yani söylenebilir.
Adım 5: Söylenemeyen ifadeyi belirleyelim.
Kontrol ettiğimizde B şıkkındaki “II. cümlede karşılaştırma yapılmıştır.” ifadesinin yanlış olduğunu gördük.
Sonuç:
Cevap B seçeneğidir.