Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün sıfatları, yani ön adları daha yakından tanıyacağız. Görseldeki soruları birlikte adım adım, dikkatlice inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazır mısın? Başlayalım!
1. Soru: Aşağıdaki paragrafta koyu yazılmış adları durum, biçim, renk, sayı yönünden niteleyen ya da belirten sözcükleri belirleyiniz ve bu sözcüklerin altını çiziniz.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden paragraftaki koyu yazılmış isimleri (adları) niteleyen veya belirten sözcükleri bulup altını çizmemiz isteniyor. Hatırlarsan, isimlerin önüne gelerek onları durum, biçim, renk, sayı, işaret veya belirsizlik yönünden açıklayan sözcüklere sıfat (ön ad) deriz. Şimdi paragrafı birlikte okuyalım ve bu sözcükleri bulalım:
Ak sakallımimarbaşı, birsabah erkenden iki baştan birerkatırın taşıdığı üstü deri kaplı kubbeli birçadırı andıran tahtırevanıyla yokuşu tırmandı. Tahtırevanın iki yanında iki sıralı kollukçular, elde kılıç gidiyordu. Süslü giysili birseyis de katırları yediyordu. Selim Dede, tahtırevanın bahçesinin önünde durduğunu görünce heyecanlandı. Padişah geldi sandı. Sırtını verdiği elmanın dibinde ayağa kalktı. Gelen mimardı. Ak sakallı yaşlımimarı saygıyla karşıladı. Sinan, kollukçuları dışarıda tahtırevanın başında bırakmış, Dede’nin yanına yalnız başına gelmişti. Selam vererek toprağa çöktü. Selim Dede de oturdu. Bir süre ikisi de konuşmadı. Cıvıldaşankuşların sesini dinlediler. Sessizliği Sinan bozdu:
Şimdi altını çizdiğimiz sözcükleri ve hangi ismi nitelediklerini ya da belirttiklerini listeleyelim:
- Ak sakallı → mimarbaşı (Nasıl mimarbaşı? Ak sakallı. → Niteleme sıfatı)
- bir → sabah (Hangi sabah? Bir sabah. → Belirtme sıfatı – belgisiz sıfat)
- birer → katırın (Kaçar katırın? Birer katırın. → Belirtme sıfatı – sayı sıfatı)
- üstü deri kaplı kubbeli bir → çadırı (Nasıl bir çadır? Üstü deri kaplı kubbeli bir. → Niteleme ve belirtme sıfatları)
- Süslü giysili bir → seyis (Nasıl bir seyis? Süslü giysili bir. → Niteleme ve belirtme sıfatları)
- yaşlı → mimarı (Nasıl mimar? Yaşlı. → Niteleme sıfatı)
- Cıvıldaşan → kuşların (Nasıl kuşlar? Cıvıldaşan. → Niteleme sıfatı – ortaç)
2. Soru: Altını çizdiğiniz sözcüklerin metnin anlamına olan katkısını yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, az önce altını çizdiğimiz sözcükler sıfattı. Sıfatların en önemli görevi, isimleri daha belirgin ve anlaşılır hale getirmektir. Peki, bu sözcükler metne ne gibi bir katkı sağlıyor, biliyor musun?
Bu sıfatlar, metinde geçen olayları ve kişileri gözümüzde daha iyi canlandırmamızı sağlıyor. Örneğin, sadece “mimarbaşı” denseydi, nasıl bir mimarbaşı olduğunu bilemezdik. Ama “Ak sakallı mimarbaşı” dendiğinde, hemen yaşlı ve bilge birini hayal edebiliyoruz. Ya da sadece “çadır” yerine “üstü deri kaplı kubbeli bir çadır” dendiğinde, o çadırın nasıl göründüğünü zihnimizde daha net canlandırabiliyoruz.
Kısacası, altını çizdiğimiz bu sıfatlar:
- Metindeki varlıkların özelliklerini (durum, biçim, renk) ve sayılarını daha anlaşılır hale getirir.
- Okuyucunun olayları ve anlatılanları daha net hayal etmesine yardımcı olur.
- Metnin anlatımını daha zengin, canlı ve etkileyici kılar.
- Sözcüklere anlam derinliği katar ve metni monotonluktan kurtarır.
3. Soru: Aşağıdaki cümleleri kutucuklarda verilen sıfatlardan uygun olanlarla tamamlayınız. Bu sıfatları cevap verdiği soruların karşılarına yazınız.
Çözüm:
Harika bir soru daha! Şimdi yukarıdaki kutucuklarda bize bazı sıfatlar verilmiş. Biz bu sıfatları aşağıdaki cümlelerdeki boşluklara uygun şekilde yerleştireceğiz. Sonra da bu sıfatların hangi soruya (Nasıl?, Ne kadar?, Hangi?, Kaç?) cevap verdiğini bulup karşısına yazacağız. Hadi adım adım ilerleyelim!
Adım 1: Cümleleri tamamlayalım.
-
Selim Dede’nin bahçesinde renk renk laleler yetişiyordu.
(Lalelerin nasıl olduğunu, rengini belirtiyor.)
-
Bu tepede dillere destan bir bahçe vardı.
(Bahçenin nasıl bir bahçe olduğunu, özelliğini belirtiyor.)
- Biraz güç olsa da piyano çalmayı nihayet öğrendim.
(Gücün miktarını belirtiyor.)
-
Ben on bir yaşında iken bu köyden ayrıldık.
(Yaşı sayı olarak belirtiyor ve hangi köy olduğunu işaret ediyor.)
Gördüğün gibi, “birçok” sıfatı burada kullanılmadı. Bazen böyle fazladan kelimeler olabilir, önemli olan doğru yere doğru sıfatı getirmek.
Adım 2: Sıfatların hangi sorulara cevap verdiğini bulalım.
Sıfatlar, isimleri niteleme (nasıl?) veya belirtme (hangi?, kaç?, ne kadar?) görevini üstlenirler. Şimdi yerleştirdiğimiz sıfatları bu sorularla eşleştirelim:
-
Nasıl? → renk renk, dillere destan
(Bu sıfatlar, isimlerin niteliğini, özelliğini bildirir. “Nasıl laleler?” -> renk renk. “Nasıl bir bahçe?” -> dillere destan.)
-
Ne kadar? → biraz
(Bu sıfat, ismin miktarını belirtir. “Ne kadar güç?” -> biraz.)
-
Hangi? → bu
(Bu sıfat, ismi işaret ederek belirtir. “Hangi köyden?” -> bu köyden.)
-
Kaç? → on bir
(Bu sıfat, ismin sayısını belirtir. “Kaç yaşında?” -> on bir.)
İşte bu kadar! Gördün mü, sıfatlar aslında ne kadar da kolay ve eğlenceli. Onları doğru anladığımızda, hem cümleleri daha iyi kurabiliyor hem de okuduklarımızı daha iyi anlayabiliyoruz. Bir sonraki derste görüşmek üzere!