Merhaba sevgili öğrencim! Bugün Türkçe dersimizden çok güzel bir konu olan zamirleri (adılları) hep birlikte öğreneceğiz ve soruları adım adım çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Zamirler, diğer adıyla adıllar, adların yerini tutan sözcüklerdir. Yani bir isim yerine kullanılarak o ismi tekrar etme ihtiyacını ortadan kaldırırlar. Böylece hem daha akıcı hem de daha anlaşılır cümleler kurarız. Tıpkı aşağıdaki etkinliklerde göreceğimiz gibi!
Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış sözcüklerin yerine kutucuklarda verilenlerden uygun olanları getirerek cümleleri noktalı yerlere yeniden yazınız.
Kutucuklardaki zamirlerimiz şunlar: bunu, o, bunlar, onu, herkes
Şimdi cümlelerimize bakalım ve uygun zamirleri yerleştirelim:
1. Soru: Ara Güler, İstanbul’da yaşayan bir Türk fotoğrafçısıdır.
Çözüm: Bu cümlede Ara Güler bir isimdir. Onun yerine kullanabileceğimiz kişi zamiri “o” dur. Böylece cümlemiz daha kısa ve öz olur.
Sonuç: O, İstanbul’da yaşayan bir Türk fotoğrafçısıdır.
2. Soru: Ara Güler, Charlie Chaplin’i görür.
Çözüm: Burada iki isim var: Ara Güler ve Charlie Chaplin. Ara Güler için yine “o” zamirini kullanabiliriz. Charlie Chaplin de bir kişi adı olduğu için, onun yerine de “onu” zamirini getiririz. Unutmayalım ki “onu” zamiri, ismin “-i” halini de korur.
Sonuç: O, onu görür.
3. Soru:İnsanlar birbirine saygı göstermelidir.
Çözüm: Burada koyu yazılmış sözcük İnsanlar. İnsanların genelini anlatan, belirli bir kişiyi ya da grubu işaret etmeyen bir zamir arıyoruz. Kutucuklardaki “herkes” sözcüğü bu anlama en uygun olanıdır.
Sonuç: Herkes birbirine saygı göstermelidir.
4. Soru:Topunu mu arıyorsun?
Çözüm: Koyu yazılmış sözcük Topunu. Bu, bir nesneyi işaret ediyor. Kutucuklardaki “bunu” zamiri, bir nesneyi işaret ederek onun yerini tutar. “Topunu” sözcüğündeki “-u” eki de “bunu” zamirindeki “-u” ekine karşılık gelir.
Sonuç: Bunu mu arıyorsun?
5. Soru:Çiçeklerim sizde kalsa…
Çözüm: Koyu yazılmış sözcük Çiçeklerim. Bu sözcük çoğul bir nesneyi ifade ediyor. Kutucuklardaki “bunlar” zamiri, çoğul nesneleri işaret ederek onların yerini tutar.
Sonuç: Bunlar sizde kalsa…
Harikasın! İlk bölümü tamamladık. Şimdi zamirlerin türlerini ve görevlerini daha iyi anlamak için diğer etkinliğe geçelim.
Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılmış zamirleri verilen açıklamaların uygun olanlarıyla örnekteki gibi eşleştiriniz.
Önce açıklamalarımızı hatırlayalım:
- a. Kişi adlarının yerine kullanılır.
- b. Adları, söylemeden göstererek belirtir.
- c. Kişi ya da varlığı açık biçimde göstermeden adın yerine kullanılır.
- ç. Soru sorarak adın yerine geçer.
Şimdi cümlelerdeki zamirleri bu açıklamalarla eşleştirelim:
1. Soru:Kendisi gibi cana yakın bir arkadaşı var.
Çözüm: Burada Kendisi zamiri koyu yazılmış. “Kendisi” zamiri, bir kişinin yerini tutar ve onu vurgular. Bu yüzden kişi adlarının yerine kullanılan zamirlerle aynı grupta değerlendirebiliriz.
Sonuç:Kendisi → a. Kişi adlarının yerine kullanılır.
2. Soru: Annen pencereden kime sesleniyor?
Çözüm: Cümlede kime sözcüğü koyu yazılmış. Bu sözcük, bir kişiyi öğrenmek için soru soruyor. Adın yerini soru yoluyla tuttuğu için “soru zamiri”dir.
Sonuç:Kime → ç. Soru sorarak adın yerine geçer.
3. Soru: Yemekten sonra herkes odasına çekildi.
Çözüm: Burada herkes zamiri var. “Herkes” derken kimin kastedildiği tam olarak belli değil, yani belirli bir kişiyi işaret etmiyor. Sadece “bütün kişiler” anlamında kullanılıyor. Bu tür zamirlere “belgisiz zamir” deriz.
Sonuç:Herkes → c. Kişi ya da varlığı açık biçimde göstermeden adın yerine kullanılır.
4. Soru:Nereden geliyorsun böyle?
Çözüm: Cümlede Nereden sözcüğü koyu yazılmış. Bu sözcük, bir yerin adını öğrenmek için soru soruyor. Tıpkı “kime” gibi, adın yerini soru yoluyla tuttuğu için “soru zamiri”dir.
Sonuç:Nereden → ç. Soru sorarak adın yerine geçer.
5. Soru:Bunu arkadaşıma bir türlü veremedim.
Çözüm: Burada Bunu zamiri koyu yazılmış. “Bunu” derken bir şeyi işaret ediyoruz, gösteriyoruz ama o şeyin adını söylemiyoruz. Bu tür zamirlere “işaret zamiri” denir.
Sonuç:Bunu → b. Adları, söylemeden göstererek belirtir.
6. Soru:Sen en iyi dostumsun, diyor babama.
Çözüm: Cümlede Sen zamiri koyu yazılmış. “Sen” zamiri, karşımızdaki bir kişiyi ifade eder, yani bir kişinin adının yerine kullanılır. Bu tür zamirlere “kişi zamiri” denir.
Sonuç:Sen → a. Kişi adlarının yerine kullanılır.
7. Soru: Yıllar sonra hepimiz bir araya geldik.
Çözüm: Burada hepimiz zamiri koyu yazılmış. “Hepimiz” derken belirli kişileri tek tek saymıyoruz, kim olduğumuz tam olarak açık değil, genel bir ifade kullanıyoruz. Bu da “belgisiz zamir”in tanımına uyar.
Sonuç:Hepimiz → c. Kişi ya da varlığı açık biçimde göstermeden adın yerine kullanılır.
8. Soru:Kimseye söyleyecek sözü kalmamıştı.
Çözüm: Cümlede Kimseye zamiri koyu yazılmış. “Kimseye” derken belirli bir kişiyi kastetmiyoruz, yani kim olduğu belli değil. Bu da “belgisiz zamir”dir.
Sonuç:Kimseye → c. Kişi ya da varlığı açık biçimde göstermeden adın yerine kullanılır.
Gördün mü, sevgili öğrencim? Zamirler aslında günlük hayatta çok sık kullandığımız, adların yerine geçerek dilimizi zenginleştiren sözcüklerdir. Bu etkinliklerle konuyu daha iyi anladığını umuyorum.
Son olarak, “Konuşalım, Anlatalım” bölümü bir etkinlik önerisi olduğu için burada çözmemiz gereken bir soru bulunmuyor. Bu tür etkinlikler, öğrendiğimiz bilgileri uygulamak ve arkadaşlarımızla paylaşmak için harika fırsatlardır. Bir grup sözcüsü belirleyip, hazırladığınız bir metni sunarken görsellerle desteklemeyi unutmayın!
Tebrikler, tüm soruları başarıyla tamamladık!