Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde hâl eklerini ve onların kelimelere kattığı anlamları öğrenmeye devam ediyoruz. Şimdi seninle birlikte bu sayfadaki etkinlikleri adım adım inceleyelim ve çözelim. Hazırsan başlayalım!
Aşağıdaki sözcük ve ekleri örnekteki gibi birleştirerek birer cümlede kullanınız.
Bu etkinlikte bizden istenen, “ev” kelimesine farklı hâl eklerini getirerek yeni kelimeler oluşturmak ve bu kelimeleri cümle içinde kullanmak. İlk iki örneği inceleyip diğerlerini birlikte yapalım.
- Adım 1: “ev” kelimesine “-e” ekini getirelim.
Kelime: ev
Ek: -e
Ek Gelen Sözcük: eve
Cümle: Akşam yemeğinden sonra eve döneceğiz.
- Adım 2: “ev” kelimesine “-de” ekini getirelim.
Kelime: ev
Ek: -de
Ek Gelen Sözcük: evde
Cümle: Hava soğuk olduğu için bütün gün evde oturduk.
- Adım 3: “ev” kelimesine “-den” ekini getirelim.
Kelime: ev
Ek: -den
Ek Gelen Sözcük: evden
Cümle: Okul çıkışı direkt evden geldim.
Gördün mü, ekler kelimenin anlamını değiştirmese de, cümlede farklı görevler üstlenmesini sağlıyor.
Aşağıdaki altı çizili hâl ekleriyle bu eklerin adını örnekteki gibi eşleştiriniz.
Bu etkinlikte cümlelerde altı çizili olan kelimelerin hangi hâl ekini aldığını bulup, o hâl ekinin adıyla eşleştireceğiz. Haydi yapalım!
a. Turkuaz bir havuz
Burada “havuz” kelimesi hiçbir hâl eki almamış. Yani kelime yalın hâlde. Bu zaten örnekte eşleştirilmiş.
Sonuç: Adın yalın hâli
b. Dışı zaten sulu boya
“boya” kelimesi burada aslında yalın hâlde. Cümledeki anlamı “sulu boyanın dışı” şeklinde düşünülebilir. Ancak bu kelime bir hâl eki almamış gibi görünüyor. Eğer kastedilen “boyayı” olsaydı belirtme hâli olurdu. Ama altı çizili kısım sadece “boya” kelimesi. Bu durumda, bu kelime de yalın hâlde diyebiliriz. Ancak, sorunun amacı hâl eklerini eşleştirmek olduğu için ve “a” şıkkı zaten yalın hâli eşleştirdiği için, bu şıkta bir karışıklık olabilir. Genellikle bu tür sorularda altı çizili kelimenin eki kastedilir. Eğer “boyayı” kastediliyor olsaydı, -i eki “belirtme hâli” olurdu. Altı çizili kısım sadece “boya” olduğu için ben bunu da yalın hâl olarak kabul ediyorum. Fakat seçeneklerde bir tane “yalın hâl” var ve o da “a” şıkkıyla eşleşmiş. Bu durumda diğer seçeneklere bakmamız daha iyi olacak. Sanki bu şıkta bir eksiklik var gibi duruyor, değil mi?
Şimdi diğer şıklara bakalım, belki daha net olur.
Sonuç: Bu şıkta altı çizili kelime olan “boya” yalın hâldedir. Ancak seçeneklerde tek bir “Adın yalın hâli” bulunmakta ve bu da “a” şıkkı ile eşleştirilmiştir. Bu nedenle bu şıkkı doğrudan eşleştiremiyoruz. Eğer “boyayı” kastedilseydi, Adın -i hâli olurdu.
c. Uzansın şu köşeye olur mu?
“köşeye” kelimesi, “köşe” ismine “-e” eki getirilerek oluşturulmuş. Bu ek, bir yere doğru yönelme anlamı katıyor. Yani bu, yönelme hâlidir.
Sonuç: Adın -e hâli
ç. Koyulaşsın iyice düştüğü yerde
“yerde” kelimesi, “yer” ismine “-de” eki getirilerek oluşturulmuş. Bu ek, bir yerde bulunma, kalma anlamı katıyor. Yani bu, bulunma hâlidir.
Sonuç: Adın -de hâli
d. Turuncu bir kapıdan girelim içeri
“kapıdan” kelimesi, “kapı” ismine “-dan” eki getirilerek oluşturulmuş. Bu ek, bir yerden ayrılma, çıkma anlamı katıyor. Yani bu, ayrılma hâlidir.
Sonuç: Adın -den hâli
Şimdi bu eşleştirmeleri toparlayalım:
- a. Turkuaz bir havuz → Adın yalın hâli
- b. Dışı zaten sulu boya → (Bu şıkta bir eşleştirme yapılamadı, açıklamasını yukarıda yaptım.)
- c. Uzansın şu köşeye olur mu? → Adın -e hâli
- ç. Koyulaşsın iyice düştüğü yerde → Adın -de hâli
- d. Turuncu bir kapıdan girelim içeri → Adın -den hâli
Aşağıdaki altı çizili eklerin sonuna geldikleri adlara cümlede hangi anlamları kazandırdığını belirleyerek örnekteki gibi eşleştiriniz.
Bu etkinlikte de altı çizili eklerin isimlere hangi anlamları kattığını bulacağız. Önceki etkinlikte yaptığımız gibi, altı çizili ekleri dikkatlice inceleyelim.
1. Çocuk çok heyecanlanmıştı.
Burada altı çizili olan “-tı” eki, “heyecanlanmak” fiiline gelmiş bir çekim ekidir. Fiilin geçmiş zamanda yapıldığını gösterir. Ancak soruda bizden “eklerin sonuna geldikleri adlara cümlede hangi anlamları kazandırdığını” bulmamız isteniyor. Yani bu ek bir isme gelmediği için, bu maddeyi hâl eklerinin anlamlarıyla eşleştiremiyoruz. Bu madde sorunun kapsamı dışında kalıyor, sevgili öğrencim.
Sonuç: Hâl eki almamış bir fiil çekim ekidir, bu nedenle eşleştirme yapılamaz.
2. Papağanı nereden aldın?
“Papağanı” kelimesindeki “-ı” eki, “papağan” ismine gelmiş. Bu ek, cümlede belirtilen eylemin (alma eylemi) doğrudan etkilediği varlığı, yani papağanı gösteriyor. Bu hâl ekine belirtme hâli deriz.
Sonuç: Belirtme, gösterme anlamı kazandırır.
3. Yıldırımlar düşmüş denize.
“Denize” kelimesindeki “-e” eki, “deniz” ismine gelmiş. Bu ek, eylemin (düşme eylemi) bir yere doğru yapıldığını, bir yöne doğru hareket edildiğini belirtiyor. Bu hâl ekine yönelme hâli deriz. Bu zaten örnekte eşleştirilmiş.
Sonuç: Yönelme anlamı katar.
4. Parkta tek başına oturuyordu.
“Parkta” kelimesindeki “-ta” eki, “park” ismine gelmiş. Bu ek, eylemin (oturma eylemi) nerede gerçekleştiğini, bir yerde bulunduğunu ifade ediyor. Bu hâl ekine bulunma hâli deriz.
Sonuç: Bulunma, kalma anlamı verir.
5. İzmir’den ayrılırken birdenbire hüzünlendi.
“İzmir’den” kelimesindeki “-den” eki, “İzmir” özel ismine gelmiş. Bu ek, eylemin (ayrılma eylemi) bir yerden uzaklaşma, çıkma anlamı taşıdığını gösteriyor. Bu hâl ekine ayrılma hâli deriz.
Sonuç: Ayrılma, çıkma anlamı kazandırır.
Şimdi bu eşleştirmeleri de toparlayalım:
- 1. Çocuk çok heyecanlanmıştı. → (Eşleştirme yapılamadı)
- 2. Papağanı nereden aldın? → Belirtme, gösterme anlamı kazandırır.
- 3. Yıldırımlar düşmüş denize. → Yönelme anlamı katar.
- 4. Parkta tek başına oturuyordu. → Bulunma, kalma anlamı verir.
- 5. İzmir’den ayrılırken birdenbire hüzünlendi. → Ayrılma, çıkma anlamı kazandırır.
Konuşalım, Anlatalım
Pablo Picasso’nun (Pablo Pikasso) “Ressam, satabileceğini çizer; sanatkâr ise çizdiğini satar.” görüşüne katılıp katılmadığınızı belirtiniz. Öğretmeninizin denetiminde “bu görüşe katılanlar ve katılmayanlar” olarak iki gruba ayrılınız. Düşüncelerinizi karşı gruba kabul ettirmek amacıyla grup olarak tartışınız.
Sevgili öğrencim, bu bölüm bir tartışma konusu. Burada Pablo Picasso’nun sanat ve ticaret hakkındaki görüşü üzerine konuşup fikirlerini paylaşman isteniyor. Bu tür tartışmalar, düşüncelerini ifade etme ve başkalarının fikirlerine saygı duyma becerilerini geliştirmene çok yardımcı olur. Bu etkinliği sınıf ortamında arkadaşlarınla ve öğretmeninle birlikte yapmalısın. Harika bir tartışma olacağına eminim!
Umarım bu açıklamalar hâl eklerini daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Türkçe çok keyifli bir ders, değil mi? Başarılar dilerim!