Merhaba sevgili öğrencim!
Bugün Türkçe dersinde görseldeki şiirleri, metinleri ve görselleri inceleyerek çok keyifli bir ders yapacağız. Hazır mısın?
Şiirlerden alınan bölümleri okuyalım ve ses benzerliklerini inceleyelim. Şiirde ses benzerliklerinin nasıl bir güzellik kattığını görelim.
1. Soru: Şiirden alınmış aşağıdaki bölümleri okuyunuz. Şiirde size zorlarında bulunan ses benzerliklerini gruplandırıp altını örnekte olduğu gibi renkli kalemle çiziniz. Ses benzerliklerinin şiire katkısını belirtiniz.
Şiirde geçen dizeler şunlardı:
Eli kalem, eli kazma, eli kürek tutan,
Yüzü toprak kokan,
Sınırlarında omuz omuza yatan
İnsanlarına…
Şimdi bu dizelerdeki ses benzerliklerini bulalım:
İlk dizede “tutan” kelimesi var.
İkinci dizede “kokan” kelimesi var.
Üçüncü dizede “yatan” kelimesi var.
Gördüğün gibi, tutan, kokan ve yatan kelimelerinin sonlarında “-an” sesleri birbirine benziyor. Bu bir ses benzerliğidir, yani uyak (kafiye) diyebiliriz. Bu kelimelerin altını farklı bir renkle çizebiliriz. Örneğin, sen defterinde bu kelimelerin altını kırmızı kalemle çizebilirsin.
Peki, bu ses benzerlikleri şiire ne katıyor?
Bu tür ses benzerlikleri, şiire ritim ve müzikalite katar. Şiiri okurken kulağa hoş gelmesini sağlar, bir ahenk oluşturur. Şiirin akıcılığını artırır ve onu daha akılda kalıcı yapar. Sanki bir şarkı dinliyormuş gibi hissettirir, değil mi?
Şimdi gelelim ikinci sorumuza. Burada dört farklı şairden alınmış kısa şiir parçacıkları var. Bizden istenen, daha önce bahsettiğimiz üç özelliği (dörtlük olması, dize sonlarında ses benzerliği olması ve benzetme kullanılması) tümünü birden içeren şiir parçasını bulup işaretlemek.
Bu özellikler şunlardı:
Dörtlük biçiminde yazılmış olması (yani 4 dizeden oluşması).
Dize sonlarında ses benzerliği olması (yani uyak veya redif bulunması).
Benzetmeden yararlanılmış olması (yani bir şeyin başka bir şeye benzetilmesi).
Şimdi her bir şiir parçasını tek tek inceleyelim:
2. Soru: Aşağıdakilerin hangilerinde bu özelliklerin tümü yer almaktadır? İlgili kutucukları işaretleyiniz.
A) Cahit Sıtkı TARANCI’nın şiir parçası:
Memleket isterim,
Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun,
Kuşların, çiçeklerin diyarı olsun.
1. Dörtlük mü? Hayır, bu parça 3 dizeden oluşuyor, yani dörtlük değil. Bu özelliği sağlamıyor.
2. Ses benzerliği var mı? Evet, “olsun” kelimesi tekrar etmiş. Bu bir rediftir, yani ses benzerliği var.
3. Benzetme var mı? Hayır, bu dizelerde doğrudan bir benzetme kullanılmamış.
Bu parça, istenen özelliklerin tümünü taşımıyor.
B) Erol BÜYÜKMERİÇ’in şiir parçası:
Kelebekler gibi dans ediyor kar,
Yıldız gibi akarken gökten.
Yüklüyor sanki düşlerini,
İlyaza yedi renkten.
1. Dörtlük mü? Evet, bu parça 4 dizeden oluşuyor, yani bir dörtlük.
2. Ses benzerliği var mı? Dize sonlarına bakalım: kar, gökten, düşlerini, renkten. “gökten” ve “renkten” kelimeleri arasında bir ses benzerliği (uyak) olsa da, tüm dizelerde belirgin ve güçlü bir ses benzerliği bulunmuyor.
3. Benzetme var mı? Evet, “Kelebekler gibi dans ediyor kar” ve “Yıldız gibi akarken gökten” ifadelerinde benzetmeler var. Kar, kelebeklere ve yıldızlara benzetilmiş.
Bu parça da istenen özelliklerin tümünü taşımıyor çünkü dize sonlarında güçlü bir ses benzerliği yok.
C) Halit F. OZANSOY’un şiir parçası:
O kadar dolu ki toprağın şanla
Bir değil, sanki bin vatan gibisin.
Yüce dağlarına çöken dumanla
Göklerde yazılı destan gibisin
1. Dörtlük mü? Evet, bu parça 4 dizeden oluşuyor, yani bir dörtlük.
2. Ses benzerliği var mı? Dize sonlarına bakalım: şanla, gibisin, dumanla, gibisin. “şanla” ve “dumanla” kelimelerinde “-la” sesleri benziyor. Ayrıca “gibisin” kelimesi tekrar ediyor (redif). Yani ses benzerliği var.
3. Benzetme var mı? Evet, “sanki bin vatan gibisin” ve “destan gibisin” ifadelerinde benzetmeler var. Vatan ve destana benzetilmiş.
İşte bu parça, istenen özelliklerin tümünü taşıyor! Harika buldun!
Sonuç: Bu şiir parçasının yanındaki kutucuğu işaretlemelisin.
D) Ataol BEHRAMOĞLU’nun şiir parçası:
Sessizlik ve serinlik
Birleşiyor
Yıkanmış güvercinler
Ve çok uzakta bir tren sesi
1. Dörtlük mü? Evet, bu parça 4 dizeden oluşuyor, yani bir dörtlük.
2. Ses benzerliği var mı? Dize sonlarına bakalım: serinlik, birleşiyor, güvercinler, sesi. Bu kelimeler arasında belirgin bir ses benzerliği bulunmuyor.
3. Benzetme var mı? Hayır, bu dizelerde doğrudan bir benzetme kullanılmamış.
Bu parça da istenen özelliklerin tümünü taşımıyor.
Şimdi de son sorumuza geldik. Burada şehirlerimizin adları ve o şehirlere ait meşhur yerlerin görselleri var. Bu görselleri ait oldukları şehirlerle eşleştireceğiz.
3. Soru: Aşağıdaki şehir adlarını ilgili oldukları görsellerle örnekteki gibi eşleştiriniz.
Adım adım eşleştirelim:
Adım 1: Ankara
Ankara’nın altında Anıtkabir görseli var. Anıtkabir, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün anıt mezarının bulunduğu yerdir ve Ankara’nın en önemli simgelerindendir. Bu zaten örnekte verilmiş, o yüzden doğru eşleştirme yapılmış.
Adım 2: Erzurum
Erzurum’un altında Çifte Minareli Medrese görseli var. Çifte Minareli Medrese, Erzurum’un en bilinen tarihi yapılarından biridir. Burayı Erzurum ile eşleştiriyoruz.
Adım 3: İzmir
İzmir’in altında İzmir Saat Kulesi görseli var. İzmir Saat Kulesi, şehrin sembollerinden biridir ve Konak Meydanı’nda bulunur. Burayı İzmir ile eşleştiriyoruz.
Adım 4: Adana
Adana’nın altında Varda Köprüsü görseli var. Varda Köprüsü, Adana’nın Karaisalı ilçesi yakınlarında bulunan ve Almanlar tarafından inşa edilmiş tarihi bir demiryolu köprüsüdür. Burayı Adana ile eşleştiriyoruz.
Adım 5: Karabük
Karabük’ün altında Safranbolu evleri görseli var. Safranbolu, Karabük iline bağlı, tarihi evleriyle ünlü bir ilçedir ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir. Burayı Karabük ile eşleştiriyoruz.
Gördün mü, tüm şehirlerimizi ve simgelerini doğru bir şekilde eşleştirdik! Tebrikler!