Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmenin. Sana gönderdiğin görsellerdeki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Unutma, Türkçe dersinde öğrendiğimiz dil bilgisi kurallarını ve metin türlerini bu sorularda kullanacağız. İkinci görseldeki şiir, serbest okuma metni olduğu için bu soruların cevaplarını doğrudan o şiirden bulmayacağız. Bu sorular, genel Türkçe bilgilerimizi ölçüyor. Haydi başlayalım!
1. Aşağıdakilerden hangisinde çoğul eki, eklendiği sözcüğe “yaklaşık” anlamı katmıştır?
Sevgili öğrencim, çoğul eki olan “-lar, -ler” bazen sadece birden fazla varlığı belirtmekle kalmaz, farklı anlamlar da katabilir. Bu soruda bizden “yaklaşık” yani “tahmini, civarında” anlamı katan seçeneği bulmamız isteniyor.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Hanımefendiler bugün gelemeyecekmiş.
Burada “Hanımefendiler” derken, birden fazla hanımefendiden bahsediliyor. Yani çoğul eki burada sadece çokluk anlamı katmış.
- B) Kıbrıslılar çok sıcakkanlı insanlardır.
“Kıbrıslılar” sözcüğü de birden fazla Kıbrıslı kişiyi ifade ediyor. Bu da yine sadece çokluk anlamı taşıyor.
- C) Akşamları yatmadan önce kitap okurum.
“Akşamları” sözcüğündeki “-ları” eki, “her akşam” veya “akşam vaktinde” gibi bir anlam katmış. Yani burada bir tekrar, bir süreklilik anlamı var, “yaklaşık” anlamı yok.
- D) Üç yaşlarında, dünya tatlısı bir çocuktu.
İşte burada “yaşlarında” sözcüğüne dikkat edelim. “Üç yaşlarında” derken, çocuğun tam olarak üç yaşında olduğu değil, üç yaşına yakın, üç civarında bir yaşta olduğu anlatılıyor. Yani bu ifade, “yaklaşık üç yaşında” anlamına geliyor. Aradığımız anlam tam da bu!
Sonuç: Doğru cevap D seçeneğidir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, çoğul eki almış topluluk adıdır?
Bu soruda hem “topluluk adı” ne demek onu hatırlamamız gerekiyor hem de “çoğul eki” almış olmasına bakacağız. Topluluk adları, tekil haldeyken bile birden fazla varlığı veya bireyi anlatan isimlerdir (örneğin: orman, sürü, ordu, millet gibi). Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) Kentin çevresindeki dağlar yemyeşil ormanlarla kaplıydı.
Burada altı çizili kelime “ormanlarla”. “Orman” kelimesi, tek başına bile birçok ağacın bir araya gelmesiyle oluşan bir yeri anlatır, yani bir topluluk adıdır. “-lar” eki alarak “ormanlar” olmuş, yani birden fazla orman anlamı kazanmış. Bu, hem topluluk adı hem de çoğul eki almış.
- B) Çiftçiler bahçeye elma toplamaya gitmişler.
Burada altı çizili bir kelime yok. Ancak cümledeki “Çiftçiler” kelimesi, “çiftçi” kelimesinin çoğuludur. “Çiftçi” bir meslek adıdır, topluluk adı değildir. Yani bu seçenek soruyu karşılamıyor.
- C) Çoban keçilerini otlatmaya götürmüş.
Bu seçenekte de altı çizili bir kelime bulunmuyor. Bu nedenle bu seçeneği eleyebiliriz.
- D) Uyumak canlıların temel ihtiyaçlarından biridir.
Burada altı çizili kelime “canlıların”. “Canlı” kelimesi, bir varlığı ifade eder. “-lar” eki alarak “canlılar” olmuş, yani birden fazla canlıyı ifade ediyor. Ancak “canlı” kelimesi tek başına bir topluluk adı değildir, yani “orman” gibi bir grup varlığı temsil etmez. Sadece “canlı” kelimesinin çoğul halidir.
Sonuç: Doğru cevap A seçeneğidir. Çünkü “orman” kelimesi topluluk adıdır ve çoğul eki almıştır.
3. Aşağıda tanımlanan metin türlerinden hangisi için verilen örnek yanlıştır?
Bu soruda her seçenekte bir metin türünün tanımı yapılmış ve ardından bir örnek verilmiş. Bizden istenen, tanımı ile örneği birbirine uymayan seçeneği bulmak. Haydi her birini dikkatlice inceleyelim:
- A) Bir haberin, isteğin ya da duyguların yakında olmayan birine iletilmesi amacıyla kaleme alınan yazılara mektup denir.
Örnek: Sevgili Anneciğim, Benimle ne kadar övündüğünüzü görmek bana gurur veriyor. Ama doğrusu bu yüzden bazı zorluklar da yaşıyorum. Hele evimize misafirliğe gelen çocuklu ailelerin yanında beni abartarak övdüğünüzde…
Adım 1: Tanımı anla. Mektup, uzaktaki birine haber, istek veya duygu iletmek için yazılır.
Adım 2: Örneği incele. Örnek, “Sevgili Anneciğim” diye başlıyor ve kişisel duyguları, yaşanan bir durumu annesiyle paylaşıyor. Bu, mektup tanımına tamamen uyuyor.
Bu seçenek doğrudur.
- B) Gezi yazıları, gezilen yerlerin özellikle dikkat çekici coğrafi ve kültürel özellikleri hakkında okuyuculara bilgi vermek amacıyla yazılan yazılardır.
Örnek: Beypazarı’na ilk kez geliyorsanız Hıdırlık Tepesi’ne çıkıp kente şöyle bir bakmayı ihmal etmeyiniz. Güzel konakları ve sokakları ile Osmanlılardan kalma, bozkırın ortasında cıvıl cıvıl bir kent olan Beypazarı, en güzel bu tepeden izlenir. Sonra kente inerek sokaklara bırakın kendinizi, her sokakta bir başka güzellikteki konaklar sizleri bekleyecek.
Adım 1: Tanımı anla. Gezi yazısı, gezilen bir yerin özelliklerini okuyucuya tanıtmak için yazılır.
Adım 2: Örneği incele. Örnekte Beypazarı şehri, Hıdırlık Tepesi, konakları, sokakları gibi özellikleriyle tanıtılıyor ve oraya gideceklere tavsiyeler veriliyor. Bu, gezi yazısı tanımına tamamen uyuyor.
Bu seçenek doğrudur.
- C) Anı, yaşanmış olayların anlatıldığı yazı türüdür.
Örnek: Bir yana çekilip garip garip seyre daldı. Sabahtı. Ayaz zehir gibi. Koca koca katarlar, peronlar boyunca dizilmiş duruyordu. İstanbul’dan gelen yataklının yolcuları eşyalarını hamallara yükletmekteydiler. Garin sabah kalabalığını kent emiyor, tüketiyordu.
Adım 1: Tanımı anla. Anı (hatıra), yazarın bizzat kendi yaşadığı veya tanık olduğu geçmişteki olayları anlattığı bir yazı türüdür. Genellikle birinci kişi ağzından anlatılır ve yazarın kişisel izlenimlerini içerir.
Adım 2: Örneği incele. Bu örnekte bir tren garı sahnesi, sabahın ayazı, trenler ve yolcular anlatılıyor. Ancak bu metin, yazarın “ben yaşadım, ben gördüm” şeklinde kişisel bir anısını değil, dışarıdan bir gözlemci gibi bir sahneyi betimleyerek anlatıyor. Daha çok bir gözlem yazısı, bir betimleme veya bir hikâyenin girişi gibi duruyor. Bir anı metni, genellikle yazarın o anıdaki duygularına, düşüncelerine ve o olayın kendisi için anlamına daha fazla odaklanır. Bu örnek, bir anıdan çok, bir olayın veya durumun tasviri gibi.
Bu seçenekteki örnek, anı tanımına tam olarak uymuyor. Bu, muhtemelen yanlış olan seçenektir.
- D) Gerçek veya tasarlanmış olayları anlatan yazılara hikâye (öykü) denir.
Örnek: İrem ve Kerem, yaz tatilinin bir bölümünü köydeki ninelerinin yanında geçireceklerdi. Ona köyde Pamuk Nine diyorlardı. Pamuk Nine bahçeli, şişirin bir evde oturuyordu. Torunlarını daha sokağın başında karşılayıp hasretle kucaklardı.
Adım 1: Tanımı anla. Hikâye, yaşanmış veya hayal edilmiş bir olayı, kişileri ve yeri tanıtarak anlatan yazı türüdür.
Adım 2: Örneği incele. Örnekte İrem, Kerem, Pamuk Nine gibi kahramanlar, köyde bir nine evi gibi bir mekân ve yaz tatilinde ninenin yanına gitme gibi bir olay örgüsü var. Bu, hikâye tanımına tamamen uyuyor.
Bu seçenek doğrudur.
Sonuç: Doğru cevap C seçeneğidir. Çünkü verilen örnek, anı tanımına uygun bir metin parçası değildir.
Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır olmuştur. Gördüğün gibi, soruları çözerken her zaman önce tanımı ve sonra örneği dikkatlice incelemeliyiz. Başarılar dilerim!