Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Şimdi bana gönderdiğiniz bu güzel soruları adım adım, sizin anlayabileceğiniz şekilde birlikte çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
7. ETKİNLİK “Çocuk gibi sevinmek” sözünü hangi durumlarda kullanırsınız? Bu söz, metinde hangi durumda kullanılmıştır? Açıklayınız.
Sevgili çocuklar, “çocuk gibi sevinmek” sözü, bir şeye çok içten, saf ve coşkulu bir şekilde sevindiğimizde kullandığımız bir ifadedir. Tıpkı küçük bir çocuğun yeni bir oyuncağa ya da çok istediği bir şeye kavuştuğunda gösterdiği sevinç gibi düşünün. Hiçbir art düşünce olmadan, tüm benliğimizle mutlu olmak demektir.
Peki, bu sözü hangi durumlarda kullanırız?
- Bir yarışmayı kazandığımızda.
- Çok istediğimiz bir hediyeyi aldığımızda.
- Uzun zamandır görmediğimiz bir yakınımızı gördüğümüzde.
- Sınavdan çok yüksek bir not aldığımızda.
- Takımımız şampiyon olduğunda.
Yani kısacası, bizi gerçekten çok mutlu eden, içimizi kıpır kıpır yapan her durumda “çocuk gibi sevindim” diyebiliriz.
Ancak sorunuzun ikinci kısmında “Bu söz, metinde hangi durumda kullanılmıştır?” diye sorulmuş. Ne yazık ki burada bize verilmiş bir metin yok. Bu yüzden bu sözün metinde hangi olay için kullanıldığını söyleyemiyorum. Eğer metin olsaydı, o zaman metni okuyup, kahramanın hangi olay karşısında böyle bir sevinç yaşadığını bulabilirdik. Ama genel anlamıyla ne demek olduğunu ve ne zaman kullanıldığını öğrendik, değil mi?
8. ETKİNLİK Aşağıdaki cümleleri koyu renkte yazılan kelimelere dikkat ederek okuyunuz. Soruları cevaplayınız.
Münevver teyzenin haberi yok ama birlikte bekliyoruz postacıyı.
Kendisi de inanmamıştı belki ama Münevver teyzeye mektup vardı.
a) Bu kelime düşüncenin akışını değiştirmiş midir? Açıklayınız.
Adım 1: Cümleleri inceleyelim.
“Münevver teyzenin haberi yok…” dediğimizde, aklımıza Münevver teyzenin belki de gelmeyeceği veya bir beklenti olmadığı gibi bir düşünce gelebilir. Ama hemen ardından gelen “ama birlikte bekliyoruz postacıyı” ifadesi, ilk düşüncemizin tam tersi bir durumu ortaya koyuyor. Yani haber olmamasına rağmen, bir beklenti ve bekleme durumu var.
“Kendisi de inanmamıştı belki…” ifadesi bir şüpheyi, bir olumsuzluğu belirtiyor. Ancak “ama Münevver teyzeye mektup vardı” ifadesi, bu şüphenin aksine, somut bir gerçeği, yani mektubun varlığını söylüyor.
Adım 2: “Ama” kelimesinin etkisini yorumlayalım.
Evet, sevgili öğrencilerim, koyu yazılan “ama” kelimesi düşüncenin akışını kesinlikle değiştirmiştir. Çünkü “ama” kelimesi, kendisinden önceki cümlede belirtilen bir duruma, düşünceye veya olaya karşıt, zıt veya beklenmedik bir durumu ifade etmek için kullanılır. İlk cümledeki “haber yok” durumuyla, ikinci cümledeki “bekleme” durumu birbirine zıt. İkinci cümledeki “inanmama” durumuyla, “mektup olması” durumu da birbirine zıt. İşte “ama”, bu zıtlıkları bize göstererek düşüncenin yönünü değiştirir.
b) Koyu yazılan kelimeler, cümleye nasıl bir anlam katmıştır? Yazınız.
Koyu yazılan “ama” kelimeleri, cümlelere karşıtlık, zıtlık veya beklenmedik bir durum anlamı katmıştır.
- İlk cümlede: Münevver teyzenin haberi olmamasına rağmen, postacıyı bekliyorlar. Burada bir “rağmen” anlamı, yani olumsuz bir duruma karşı yapılan bir eylem var.
- İkinci cümlede: Kendisi inanmamış olmasına karşın, mektup gelmiş. Burada da bir “karşın” anlamı, yani bir beklentinin veya düşüncenin aksine gerçekleşen bir durum var.
Özetle, “ama” kelimesi, iki farklı durumu veya düşünceyi birbirine bağlarken, birinin diğerine *zıt* olduğunu, *karşıt* olduğunu ya da *beklenmedik* bir sonuç olduğunu bize anlatır.
9. ETKİNLİK Aşağıda verilen cümlelerdeki boşluğa, uygun bağlantı ve geçiş ifadeleri yazınız.
- Günlerce çalıştı ………………… işi zamanında teslim edemedi.
- Onunla bu konuyu konuşmayı düşündüm ………………… beni anlamayacağını fark edince konuşmaktan vazgeçtim.
- Avrupa’da tahsilini tamamlamak istiyordu ………………… şartlar imkân vermedi.
Bu boşlukları doldururken, cümlenin iki kısmı arasındaki ilişkiyi en iyi anlatan kelimeyi bulmalıyız. Hadi birlikte bakalım:
-
Günlerce çalıştı ama işi zamanında teslim edemedi.
(Burada bir çaba var “günlerce çalışmak”, ama sonuç beklenen gibi değil, yani “işi zamanında teslim edememek”. Bu yüzden “ama” gibi bir karşıtlık bildiren kelime kullanırız.) -
Onunla bu konuyu konuşmayı düşündüm fakat beni anlamayacağını fark edince konuşmaktan vazgeçtim.
(Burada bir niyet var “konuşmayı düşünmek”, ama sonra bir farkındalıkla “vazgeçme” gibi zıt bir eylem gerçekleşiyor. “Fakat” veya “ama” burada çok uygun.) -
Avrupa’da tahsilini tamamlamak istiyordu ancak şartlar imkân vermedi.
(Burada bir istek, bir hedef var “tahsilini tamamlamak”, ama bu hedefe ulaşmayı engelleyen bir durum var “şartlar imkân vermedi”. “Ancak” veya “fakat” gibi kelimeler bu engeli ifade eder.)
10. ETKİNLİK
a) Aşağıdaki cümlede köşeli ayraç niçin kullanılmıştır? Yazınız.
Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1890-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.
Adım 1: Cümleyi inceleyelim.
Cümlede “Halikarnas Balıkçısı” diye bilinen bir yazarın adı geçiyor. Köşeli ayraç içinde ise “[Cevat Şakir Kabaağaçlı (1890-1973)]” yazıyor.
Adım 2: Köşeli ayracın amacını anlayalım.
Burada köşeli ayraç, “Halikarnas Balıkçısı” olarak bilinen yazarın gerçek adını ve yaşam tarihlerini (doğum ve ölüm yıllarını) belirtmek için kullanılmıştır. Yani, bir takma adın veya bir eserin kime ait olduğunu açıklamak, ek bilgi vermek amacıyla kullanılır.
Sonuç: Bu cümlede köşeli ayraç, takma adla tanınan bir kişinin gerçek adını ve yaşam tarihlerini (doğum ve ölüm yıllarını) açıklamak, ek bilgi vermek amacıyla kullanılmıştır.
b) Köşeli ayraca örnek verebileceğiniz bir cümle kurunuz.
Elbette, köşeli ayracın kullanıldığı başka bir cümle kuralım:
Bugünkü dersimiz, Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Ziya Gökalp’in [gerçek adı Mehmet Ziya] hayatı ve eserleri üzerineydi.
(Burada da Ziya Gökalp’in bilinen isminin yanında, köşeli ayraç içinde gerçek adını ek bilgi olarak verdik.)
Ya da şöyle de olabilir:
“Bu şiiri [Mona Lisa] okuyan herkes çok etkilendi.”
(Burada da bir eserin adını daha belirgin hale getirmek için köşeli ayraç kullandık.)