Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki çok güzel ve önemli iki etkinliği birlikte çözeceğiz. Hazır mısınız? Öyleyse kalemlerimizi hazırlayalım ve dikkatlice okuyarak başlayalım!
7. ETKİNLİK
a) Metinden alınan cümlelerde altı çizili kelimelerin anlam özelliğini (gerçek, mecaz) yazınız.
Sevgili çocuklar, biliyorsunuz kelimelerin bazen gerçek, yani akla gelen ilk ve asıl anlamları olurken, bazen de bu gerçek anlamdan tamamen uzaklaşarak kazandıkları mecaz (ya da benzetme yoluyla kazanılmış) anlamları vardır. Şimdi cümlelerdeki altı çizili kelimelere bakalım ve hangi anlamda kullanıldıklarını bulalım:
“Anadolu’daki konukseverlik gelenek ve göreneğinin temelinde eski Ahi gelenekleri yatmaktadır.”
Buradaki “yatmaktadır” kelimesi, birinin uyumak için yatağa girmesi anlamında değil, “dayanmaktadır, kaynaklanmaktadır” anlamında kullanılmış. Yani, gerçek anlamından uzaklaşmış. Bu yüzden bu kelime burada mecaz anlamda kullanılmıştır.
“Anadolu; yemeğini konuğuna yedirmekten, konuğunu memnun etmekten zevk alır.”
“Yedirmek” kelimesi burada, birine yemek yemesi için yardımcı olmak, onu doyurmak anlamında kullanılmış. Bu, kelimenin akla gelen ilk ve asıl anlamıdır. O zaman bu kelime burada gerçek anlamda kullanılmıştır.
b) Bu kelimeleri cümlelerde kullanılan anlam özelliğinden farklı olacak şekilde birer cümlede kullanınız.
Şimdi öğrendiğimiz anlam özelliklerini tersine çevireceğiz. Eğer kelime az önce mecaz anlamdaysa, şimdi gerçek anlamda kullanacağız; eğer gerçek anlamdaysa, şimdi mecaz anlamda kullanacağız.
yatmak:
Az önce mecaz anlamdaydı, şimdi gerçek anlamda kullanalım:
Çözüm:
Akşam olunca yatağına yattı ve hemen uyudu.
yedirmek:
Az önce gerçek anlamdaydı, şimdi mecaz anlamda kullanalım:
Çözüm:
Öğretmen, söylediklerini herkese yedirmeyi başardı. (Burada “yedirmek”, bir fikri veya düşünceyi kabul ettirmek anlamında kullanılmış.)
c) Aşağıdaki kelimeleri gerçek ve mecaz anlamda birer cümlede kullanınız.
Bu bölümde ise verilen kelimeleri hem gerçek hem de mecaz anlamda birer cümle içinde kullanacağız. Hadi bakalım, sıra sizde gibi düşünün!
ısınmak
Gerçek anlam:
Oda çok soğuktu, sobayı yakınca hemen ısındık.
Mecaz anlam:
Yeni sınıfıma çok çabuk ısındım, herkes çok iyi davrandı. (Burada “ısınmak”, bir yere veya birine alışmak, sevmek anlamında.)
soğuk
Gerçek anlam:
Dışarıda hava o kadar soğuktu ki ellerim dondu.
Mecaz anlam:
Yeni komşumuz ilk başta biraz soğuk davrandı ama sonra alıştı. (Burada “soğuk”, samimiyetsiz, mesafeli anlamında.)
acı
Gerçek anlam:
Yemek o kadar acıydı ki su içmeden yiyemedik.
Mecaz anlam:
Aldığı acı haberle gözyaşlarına boğuldu. (Burada “acı”, üzüntü veren, kederli anlamında.)
8. ETKİNLİK
Dizeleri eksik verilen şiiri, anlam bütünlüğüne dikkat ederek tamamlayınız.
Şiir tamamlamak, bir ressamın tablosunu bitirmesi gibidir. Anlamı bozmadan, kafiye ve ritme dikkat ederek en uygun kelimeleri ve dizeleri bulmalıyız. Bu şiir Türkçe’miz hakkında, ana dilimizin güzelliğini ve önemini anlatıyor. Haydi, boşlukları dolduralım!
Çözüm:
Türkçe, bizim ana dilimiz
Koruyup sevmeliyiz.
Ona sahip çıkmalıyız,
Geleceğe taşımalıyız.
Türkçe, bizim ana dilimiz
Canımızdan bir parçamız.
Onunla dile gelir sevincimiz, neşemiz.
Kelimelerde hayat bulur her düşümüz.
İlk sesimiz, ilk hecemiz
Yüreğimin sesi,
En güzel ezgimiz.
Evet çocuklar, etkinliklerimizi başarıyla tamamladık! Gördünüz mü, kelimelerin ne kadar çok anlamı olabiliyor ve dilimizi ne kadar güzel kullanabiliyoruz! Şiir de ne kadar anlamlı oldu, değil mi? Türkçemize her zaman sahip çıkalım ve onu en güzel şekilde kullanalım.