Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri hep birlikte çözeceğiz. Hiç merak etmeyin, her soruyu adım adım, kolayca anlayacağınız şekilde açıklayacağım. Hazırsanız başlayalım!
10. ETKİNLİK
a) Aşağıdaki dizenin sonunda hangi noktalama işareti kullanılmıştır? Bu işaretin kullanılma sebebi nedir?
Nazar mı değdi göklerden, ne?
Çözüm:
Adım 1: Dizeyi dikkatlice okuyalım ve sonundaki işarete bakalım.
Adım 2: Dizenin sonunda “?” işareti, yani soru işareti kullanılmış.
Adım 3: Şimdi de bu işaretin neden kullanıldığını düşünelim. Cümlede “mı” soru eki ve “ne” soru sözcüğü var. Bu cümle bize bir şey soruyor, değil mi? “Nazar mı değdi göklerden?” diye merak ediyor, “ne?” diye ekleyerek soruyu pekiştiriyor.
Sonuç:
Bu dizenin sonunda soru işareti (?) kullanılmıştır. Bunun sebebi, cümlenin bir soru anlamı taşımasıdır. Cümlede hem “mı” soru eki hem de “ne” soru sözcüğü bulunmaktadır.
b) Aşağıdaki cümleleri noktalama işaretlerine dikkat ederek okuyunuz. Soru işaretinin kullanım özelliklerini dikkate alarak ilgili açıklamayla eşleştiriniz.
Çözüm:
Şimdi her bir cümleyi tek tek inceleyelim ve doğru açıklamayla eşleştirelim.
1. Kurtuluş Savaşı’nda Türk kadının payı nedir?
Adım 1: Bu cümleyi okuduğumuzda, cümlenin sonunda bir soru işareti (?) görüyoruz. Cümlenin kendisi de “nedir?” sözcüğüyle açıkça bir soru soruyor.
Adım 2: Yani bu cümle, içinde soru sözcüğü barındıran ve bir soru anlamı taşıyan bir cümle.
Adım 3: Bu durumu en iyi açıklayan seçeneği bulalım:
- a) Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur. (Bu seçenekte “içermeyen” diyor, bizim cümlemizde “nedir” var.)
- b) Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır. (Cümle bir tarihi ya da yeri sormuyor, genel bir soru soruyor.)
- c) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Evet, bu seçenekte “soru sözü içeren” diyor ve bizim cümlemizde “nedir” bir soru sözü.)
Sonuç:
1. Kurtuluş Savaşı’nda Türk kadının payı nedir? ➡️ c) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur.
2. Cephedeki asker başını kaldırdı:
— Adınız?
— Erzurumlu Seher.
Adım 1: Burada asker “Adınız?” diye sormuş ve sonunda soru işareti var. Bu da tıpkı yukarıdaki gibi bir soru cümlesi. Ama bu sorunun içinde “mı, mi” gibi bir soru eki ya da “nedir, kimdir” gibi bir soru sözcüğü yok. Sadece “Adınız?” ifadesiyle bir soru sorulmuş.
Adım 2: Şimdi seçeneklere tekrar bakalım:
- a) Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur. (Tam da aradığımız bu! “Adınız?” cümlesi bir soru soruyor ama içinde “mı/mi” ya da “ne/kim” gibi bir soru eki veya sözcüğü yok.)
- b) Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır. (Bu durumla alakası yok.)
- c) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Hayır, bu cümlede soru eki veya sözü yok.)
Sonuç:
2. Cephedeki asker başını kaldırdı: — Adınız? — Erzurumlu Seher. ➡️ a) Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.
3. Şerife Bacı (? -1921) Kurtuluş Savaşı’nda yaşlı kadın ve erkekler ile birlikte İnebolu’da bulunan cephanelerin Ankara’ya götürülmesinde çocuğu ve kağnısıyla yer aldı.
Adım 1: Bu cümlede Şerife Bacı’nın ölüm yılının yanında bir soru işareti (?) var. Yani “(? -1921)” şeklinde yazılmış. Bu ne anlama geliyor olabilir?
Adım 2: Genellikle bir tarih ya da bir bilgi tam olarak bilinmediğinde, kesin olmadığında bu şekilde soru işareti kullanılır. Burada da Şerife Bacı’nın ölüm yılının tam olarak kesinleşmemiş veya şüpheli olduğu anlaşılıyor.
Adım 3: Şimdi seçeneklere bakarsak:
- a) Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur. (Bu bir soru cümlesi değil.)
- b) Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır. (Evet, burada -1921 tarihinin kesin olmadığı belirtiliyor.)
- c) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Bu cümlede soru eki veya sözü yok.)
Sonuç:
3. Şerife Bacı (? -1921) Kurtuluş Savaşı’nda yaşlı kadın ve erkekler ile birlikte İnebolu’da bulunan cephanelerin Ankara’ya götürülmesinde çocuğu ve kağnısıyla yer aldı. ➡️ b) Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.
11. ETKİNLİK
Okuduğunuz “Mustafa Kemal’in Kağnısı” adlı şiiri kendi cümlelerinizle hikâyeleştiriniz.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte sizden harika bir şey yapmanızı istiyorlar: “Mustafa Kemal’in Kağnısı” şiirini okuyup, o şiirdeki olayı, duyguları ve karakterleri kullanarak kendi bir hikâyenizi yazmanızı bekliyorlar. Bu çok yaratıcı bir görev!
Adım 1: Öncelikle “Mustafa Kemal’in Kağnısı” şiirini çok dikkatli bir şekilde okumalısın. Şiirde neler anlatılıyor? Kimler var? Ne yapıyorlar? Hangi zamanda geçiyor olaylar? Hangi duygular işleniyor?
Adım 2: Şiiri okuduktan sonra, şiirdeki ana karakterleri (örneğin Şerife Bacı gibi), mekânları (İnebolu, cepheye giden yol) ve olayı (cephane taşıma) kafanda canlandır. Şiirde geçen olayları bir sıra halinde düşün.
Adım 3: Şimdi bu olayları bir hikâye gibi anlatmaya başla. Hikâyelerimizin girişi, gelişmesi ve sonucu olur, değil mi? İşte sen de şiirdeki olayları bu sıraya göre anlatmalısın:
- Giriş: Şerife Bacı’yı, kış gününü, kağnısını ve bebeğini tanıtabilirsin. Nereden nereye gittiğini, amacının ne olduğunu anlatabilirsin.
- Gelişme: Yolculuk sırasında karşılaştığı zorlukları (kar, soğuk, yorgunluk), hissettiği vatan sevgisini ve azmini detaylandırabilirsin. Yanında taşıdığı cephanenin önemini, bunun vatan için ne kadar değerli olduğunu vurgulayabilirsin.
- Sonuç: Yolculuğun sonunu, belki cepheye ulaşmasını (veya ulaşamamasını) ve gösterdiği fedakârlığın anlamını yazabilirsin. Şiirin verdiği ana mesajı kendi cümlelerinle ifade edebilirsin.
Unutma, bu bir hikâye. Olayları kendi hayal gücünle süsleyebilir, karakterlere diyaloglar ekleyebilir, onların iç seslerini anlatabilirsin. Önemli olan, şiirin ruhuna uygun, kendi cümlelerinle akıcı ve etkileyici bir metin oluşturman.
Bu etkinlik senin yaratıcılığını ve şiiri anlama becerini gösteriyor. Eminim harika bir hikâye yazacaksın!
***
Bu etkinlikleri başarıyla tamamladık sevgili öğrencilerim. Gördünüz mü, noktalama işaretleri ve metinleri anlamak hiç de zor değilmiş. Bir sonraki derse hazırlık kısmındaki ödevlerinizi de güzelce yapmayı unutmayın!