Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencim! Türkçe dersine hoş geldin. Bugün seninle birlikte çok güzel sorular çözeceğiz. Her bir soruyu dikkatlice inceleyip, neden o cevabın doğru olduğunu adım adım, anlaşılır bir şekilde açıklayacağım. Hazırsan başlayalım!
4. Paragrafta geçen “birey” kelimesi yerine aşağıdaki kelimelerden hangisi kullanılabilir?
A) kadın
B) erkek
C) kişi
D) toplum
Şimdi bu soruya bakalım. Bize “birey” kelimesinin yerine hangi kelimenin kullanılabileceğini soruyor, yani bir nevi eş anlamlısını bulmamızı istiyor.
Adım 1: Önce “birey” kelimesinin ne anlama geldiğini düşünelim. Birey, tek başına bir insan, bir fert demektir. Yani herhangi bir kişiyi ifade etmek için kullanırız.
Adım 2: Şimdi şıklardaki kelimelere tek tek bakalım:
- A) kadın: Birey sadece kadın demek değildir, erkekler de birer bireydir. O yüzden bu olmaz.
- B) erkek: Birey sadece erkek demek değildir, kadınlar da birer bireydir. Bu da olmaz.
- C) kişi: “Kişi” kelimesi de tıpkı “birey” gibi, tek bir insanı, bir ferti anlatır. Bu kelimeler birbirinin yerine kullanılabilir.
- D) toplum: Toplum, birçok bireyin bir araya gelmesiyle oluşur, yani tek bir insanı değil, bir bütünlüğü ifade eder. O yüzden bu da olmaz.
Adım 3: Gördüğün gibi, “birey” kelimesinin anlamını en iyi karşılayan ve onun yerine kullanılabilecek kelime “kişi”dir.
Sonuç:
Doğru cevap C) kişi.
5. Aşağıdaki cümlelerde geçen ikilemelerden hangisi zıt anlamlı kelimelerden oluşmuştur?
A) Bu işten az çok ben de anlarım.
B) Kimsesiz adam eski püskü elbiseler giyiyordu.
C) Merdivenlerden yavaş yavaş çıkın.
D) Yastığa başını koyar koymaz uyudu.
Bu soruda bizden ikilemeleri bulup, hangisinin zıt anlamlı kelimelerden oluştuğunu bulmamızı istiyor. Hatırlarsan ikilemeler, anlamı pekiştirmek veya güzelleştirmek için iki kelimenin yan yana kullanılmasıydı.
Adım 1: Her şıktaki ikilemeyi bulalım ve bu ikilemeyi oluşturan kelimelerin birbiriyle olan anlam ilişkisine bakalım:
- A) “az çok”: Buradaki ikileme “az çok”tur. “Az” ve “çok” kelimeleri birbirinin zıt anlamlısıdır. Yani “az”ın tersi “çok”tur.
- B) “eski püskü”: Buradaki ikileme “eski püskü”dür. “Eski” kelimesini biliyorsun. “Püskü” kelimesi ise tek başına bir anlamı olmayan ama “eski” kelimesinin anlamını güçlendiren, pekiştiren bir kelimedir. Bu, eş veya yakın anlamlı kelimelerle kurulmuş bir ikileme değildir, daha çok bir pekiştirme ikilemesidir.
- C) “yavaş yavaş”: Buradaki ikileme “yavaş yavaş”tır. Bu, aynı kelimenin tekrar edilmesiyle oluşmuş bir ikilemedir.
- D) “koyar koymaz”: Bu bir ikileme değildir. Bu, bir eylemin hemen arkasından başka bir eylemin gerçekleştiğini anlatan bir söz öbeğidir. (“-ar… -maz” kalıbı)
Adım 2: Soru bize zıt anlamlı kelimelerden oluşan ikilemeyi sorduğu için, “az” ve “çok” kelimelerinin zıt anlamlı olduğunu bildiğimizden, A şıkkı doğru cevaptır.
Sonuç:
Doğru cevap A) Bu işten az çok ben de anlarım.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımıyla ilgili yanlışlık yapılmıştır?
A) Sabaha kadar 3’erli gruplar hâlinde yürüdük.
B) Babasından ikişer daire miras kaldı.
C) On yedi yaşında da olsa o, bir çocuktu.
D) Seninle 5,2 km yürüdüğümüz günleri unutma.
Bu soruda sayıların yazım kurallarına dikkat etmemiz gerekiyor. Türkçede sayıların nasıl yazılacağıyla ilgili belirli kurallar var. Bakalım hangisinde bir yanlışlık yapılmış?
Adım 1: Sayıların yazım kurallarını hatırlayalım:
- Üleştirme sayıları (paylaştırma, bölüştürme sayıları) rakamla değil, yazıyla yazılır. Örneğin, “ikişer”, “üçer”, “beşer” gibi. Asla “2’şer”, “3’er” şeklinde rakamla yazılmaz.
- Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. (On beş, yirmi üç gibi)
- Ondalıklı sayılar rakamla yazılır ve tam kısımla kesir kısmı arasına virgül konur. (3,5; 12,8 gibi)
Adım 2: Şimdi şıklara tek tek bakalım:
- A) Sabaha kadar 3’erli gruplar hâlinde yürüdük.: Burada “3’erli” ifadesi var. Bu bir üleştirme sayısıdır (üçerli). Kurala göre üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla yazılmalıydı. Yani “üçerli” şeklinde yazılması gerekirdi. Burada bir yanlışlık yapılmış.
- B) Babasından ikişer daire miras kaldı.: Burada “ikişer” kelimesi yazıyla yazılmış. Bu doğru bir kullanımdır.
- C) On yedi yaşında da olsa o, bir çocuktu.: Burada “on yedi” sayısı ayrı yazılmış. Kurala göre iki veya daha fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Bu da doğru bir kullanımdır.
- D) Seninle 5,2 km yürüdüğümüz günleri unutma.: Burada “5,2” ondalıklı bir sayıdır. Rakamla yazılmış ve virgül kullanılmış. Bu da doğru bir kullanımdır.
Adım 3: Gördüğün gibi, A şıkkındaki “3’erli” yazımı, üleştirme sayılarının yazım kuralına uymadığı için yanlıştır.
Sonuç:
Doğru cevap A) Sabaha kadar 3’erli gruplar hâlinde yürüdük.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış bir kelime vardır?
A) Yaptıklarını mutlaka gözden geçir.
B) Aylar sonra kapımıza gelmişti küçük köpek.
C) Sonuçları birazdan doktora gösteririz.
D) Heyecandan karnıma ağrılar girmişti.
Şimdi de ses olaylarından “ünlü düşmesi”ni bulmamızı isteyen bir soru var karşımızda. Ünlü düşmesi, bir kelimeye ek geldiğinde veya iki kelime birleştiğinde, kelimenin içindeki bir ünlünün kaybolması, düşmesi demekti. Mesela “burun” kelimesine “-u” eki geldiğinde “burnu” olur, “burun-u” değil. İşte o “u” harfi düşer.
Adım 1: Şıklardaki kelimeleri tek tek inceleyelim ve ünlü düşmesi olup olmadığına bakalım:
- A) “Yaptıklarını mutlaka gözden geçir.” Bu cümlede ünlü düşmesine uğramış bir kelime yok.
- B) “Aylar sonra kapımıza gelmişti küçük köpek.” Bu cümlede de ünlü düşmesine uğramış bir kelime göremiyoruz.
- C) “Sonuçları birazdan doktora gösteririz.” Bu cümlede de ünlü düşmesine uğramış bir kelime bulunmuyor.
- D) “Heyecandan karnıma ağrılar girmişti.” Hadi “karnıma” kelimesine yakından bakalım. Bu kelimenin kökü “karın”dır. “Karın” kelimesine “-ım” iyelik eki ve “-a” yönelme eki geldiğinde, aslında “karınım-a” olması gerekirken, kelimenin ikinci hecesindeki “ı” ünlüsü düşer ve kelime “karnıma” şeklini alır. İşte burada bir ünlü düşmesi yaşanmıştır.
Adım 2: Gördüğün gibi, D şıkkındaki “karnıma” kelimesinde ünlü düşmesi var.
Sonuç:
Doğru cevap D) Heyecandan karnıma ağrılar girmişti.
8. Aşağıdakilerin hangisinde virgülün kullanımı yanlıştır?
A) Kadıköy’e sür, dedi telaşla.
B) Vapur, limana doğru ağır ağır yol alıyordu.
C) Dostluğun, huzurunu hiçbir yerde bulamazsın.
D) Peki, bu sefer senin dediğin olsun.
Bu soruda da virgülün doğru veya yanlış kullanımını bulmamız isteniyor. Virgül, Türkçede çok önemli bir noktalama işaretidir ve birçok farklı görevi vardır. Bakalım hangi cümlede yanlış kullanılmış?
Adım 1: Virgülün kullanım kurallarını hatırlayalım ve her şıktaki virgülün neden kullanıldığına bakalım:
- A) Kadıköy’e sür, dedi telaşla.: Burada virgül, tırnak içine alınmamış bir alıntı cümleden sonra kullanılmış. Yani birinin sözünü aktarırken “dedi” gibi yüklemden önce virgül kullanmak doğrudur. Bu kullanım doğru.
- B) Vapur, limana doğru ağır ağır yol alıyordu.: Bu cümlede “Vapur” kelimesinden sonra virgül kullanılmış. Virgül bazen cümlenin öznesini belirtmek için kullanılır, özellikle de özne yüklemden uzaksa. Bu cümlede “Vapur” özne. Kısa cümlelerde özneyi ayırmak için virgül kullanmak genellikle isteğe bağlıdır veya bazen gereksiz olabilir ama kesin bir yanlış diyemeyiz. Ancak, eğer virgül “ağır, ağır” şeklinde ikilemenin arasına konmuş olsaydı, o zaman yanlış olurdu. Burada öyle bir durum yok. Bu kullanımın yanlış olduğunu söylemek biraz zor.
- C) Dostluğun, huzurunu hiçbir yerde bulamazsın.: Bu cümlede “Dostluğun” kelimesinden sonra virgül kullanılmış. “Dostluğun huzuru” bir belirtili isim tamlamasıdır. Türkçede isim tamlamalarının arasına, yani tamlayan ile tamlanan arasına virgül konmaz. Bu, kesinlikle yanlış bir kullanımdır.
- D) Peki, bu sefer senin dediğin olsun.: “Peki”, “evet”, “hayır” gibi onay veya ret bildiren kelimelerden sonra virgül kullanılır. Bu kullanım doğru.
Adım 2: Gördüğün gibi, C şıkkında bir isim tamlamasının (Dostluğun huzuru) tamlayanından sonra virgül kullanılmış. Bu, virgülün yanlış kullanımına bir örnektir.
Sonuç:
Doğru cevap C) Dostluğun, huzurunu hiçbir yerde bulamazsın.
Harikasın! Bütün soruları birlikte çözdük. Umarım açıklamalarım senin için anlaşılır olmuştur. Türkçe dersinde başarılar dilerim!