Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün size verilen bu güzel etkinlikleri hep birlikte, adım adım inceleyip doğru cevaplarını bulacağız. Hazır mısınız? Başlayalım!
Önce 7. Etkinlik‘e bakalım:
7. ETKİNLİK “Ulular köprü olsa basıp geçme.” atasözünü sınıf ortamında tartışınız. Konu ile ilgili edindiğiniz bilgiler doğrultusunda bir konuşma yapınız.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu atasözü bize çok önemli bir şeyi anlatıyor: Büyüklerimize, yaşça veya makamca bizden üstün olan kişilere her zaman saygı göstermemiz gerektiğini.
Şöyle düşünün: Bir köprü, bizi bir yerden başka bir yere güvenle ulaştıran bir yapıdır, değil mi? “Ulular” yani büyüklerimiz de tıpkı bir köprü gibi bize yol gösteren, deneyimleriyle bizi hayata hazırlayan kişilerdir. Onların tecrübelerinden faydalanırız, bilgilerini dinleriz. Bu atasözü, onların değerini bilmemiz, onlara kaba davranmamamız, onları küçümsemememiz gerektiğini öğütler. Yani, büyüklerimizin bilgisine, tecrübesine ve varlığına saygı duymalıyız.
Sınıfta bu konuyu tartışırken şunları konuşabiliriz:
- Büyüklerimize saygı göstermek neden önemlidir?
- Onların tecrübelerinden nasıl faydalanabiliriz?
- Büyüklerimize karşı nasıl davranmalıyız?
- Bu atasözünün günlük hayatımızda ne gibi örneklerini görüyoruz?
Unutmayın, saygı göstermek sadece büyüklerimize karşı değil, çevremizdeki herkese karşı göstermemiz gereken çok değerli bir davranıştır.
Şimdi de 8. Etkinlik‘e geçelim. Burada sayıların yazılışıyla ilgili çok güzel kurallar öğreneceğiz!
8. ETKİNLİK
Metinden alınan aşağıdaki cümleyi koyu yazılan kelimeye dikkat ederek okuyunuz.
“Peki, şimdi bir düşünün; acaba 5-10 liraya aldığınız ürünleri kendi başınıza üretmeye çalışsanız başarabilir miydiniz?”
a) Sizce bu kelime neden sayı ile yazılmış olabilir? Açıklayınız.
Çözüm:
Adım 1: Koyu yazılan kelimeye bakıyoruz: “5-10”.
Adım 2: Bu ifade, bize bir aralığı, yani 5 ile 10 arasında bir değeri gösteriyor.
Adım 3: Türkçede, iki sayı arasında bir aralık, bir başlangıç ve bitiş noktası belirtmek istediğimizde, bu sayıları rakamla yazar ve aralarına kısa çizgi (-) koyarız. Bu, hem daha kısa hem de daha anlaşılır bir yazım şeklidir.
Sonuç:
Bu kelime (5-10), bir fiyat aralığını belirttiği için sayı ile yazılmıştır. Türkçede bir aralığı veya sınırları belirtmek için sayılar rakamla yazılır ve aralarına kısa çizgi (-) konulur. Bu, okumayı ve anlamayı kolaylaştırır.
b) Aşağıdaki cümleleri sayıların yazılışına dikkat ederek okuyunuz.
Çözüm:
-
Onunla on beş gün sonra tekrar şiir dinletisine gideceğiz.
Açıklama: Burada “on beş” sayısı, birden fazla kelimeden oluştuğu için yazıyla ve ayrı ayrı yazılmıştır. Genellikle sayılar, iki kelimeden oluşuyorsa ayrı yazılır.
-
İlkokul 2. sınıftayken babamın işi nedeniyle İstanbul’a taşındık.
Açıklama: “2.” sayısı, bir sıra sayısıdır (ikinci anlamına gelir). Sıra sayıları, rakamla yazıldığında yanına nokta (.) konularak gösterilir.
-
Okulda yapılan sınavda birinci oldu.
Açıklama: “birinci” sayısı da bir sıra sayısıdır. Bu sefer yazıyla yazılmıştır. Sıra sayıları hem rakamla hem de yazıyla yazılabilir.
-
Musikiye meraklı olan padişahlardan biri de II. Selim idi.
Açıklama: “II. Selim” ifadesindeki “II”, bir hükümdarın kaçıncı olduğunu gösteren bir sayıdır ve Romen rakamıyla yazılmıştır. Hükümdar adları Romen rakamlarıyla yazılır.
-
Öğretmenim ikişer ikişer saymam için beni tahtaya kaldırdı.
Açıklama: “ikişer ikişer” sayısı, bir üleştirme sayısıdır (paylaştırma, bölüştürme anlamında). Üleştirme sayıları her zaman yazıyla yazılır. Rakamla yazılsaydı yanlış olurdu.
-
Kampanya için 1.500 imzaya ihtiyacımız var.
Açıklama: “1.500” sayısı, dört basamaklı bir sayıdır. Dört veya daha fazla basamaklı sayılarda, okumayı kolaylaştırmak için binler basamağından sonra nokta (.) kullanılır.
-
Bu kentte son nüfus sayımına göre 1 milyon 200 bin kişi yaşıyor.
Açıklama: “1 milyon 200 bin” sayısı, çok büyük bir sayıdır. Bu tür büyük sayılar genellikle yazıyla (milyon, bin gibi kelimelerle) ifade edilir. Bu, sayının daha kolay okunmasını ve anlaşılmasını sağlar.
-
Saat onu çeyrek geçe iskelede buluşalım.
Açıklama: “onu çeyrek geçe” ifadesi, bir saati yazıyla belirtme şeklidir. Saatler hem yazıyla hem de rakamla ifade edilebilir.
-
Dedemden yadigâr kalan saat 8.30’da takılı kalmıştı.
Açıklama: “8.30’da” ifadesi, bir saati rakamla belirtme şeklidir. Saat ve dakika arasına nokta (.) konulur ve gelen ek kesme işaretiyle (‘) ayrılır.
-
Çocuk battaniyesi için 2,30 cm kumaş yeter.
Açıklama: “2,30” sayısı, bir ondalık sayıdır (kesirli bir sayıdır). Ondalık sayılarda tam kısmı kesir kısmından ayırmak için virgül (,) kullanılır.
c) Soruları yukarıdaki cümlelere göre cevaplayınız.
1) Birden fazla kelimeden oluşan sayılar nasıl yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “Onunla on beş gün sonra tekrar şiir dinletisine gideceğiz.” cümlesine bakıyoruz.
Adım 2: Burada “on beş” sayısı, iki kelimeden oluşuyor.
Sonuç:
Birden fazla kelimeden oluşan sayılar genellikle yazıyla ve her kelime ayrı olacak şekilde yazılır. (Örnek: on beş, yüz yirmi üç)
2) Dört ve daha fazla basamaklı sayılar nasıl yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “1.500 imzaya ihtiyacımız var.” ve “1 milyon 200 bin kişi yaşıyor.” cümlelerine bakıyoruz.
Adım 2: “1.500” sayısında binlik ayırmak için nokta kullanılmış. “1 milyon 200 bin” sayısında ise büyük sayı kelimelerle ifade edilmiş.
Sonuç:
Dört ve daha fazla basamaklı sayılar rakamla yazılırken, kolay okunması için binlik bölümleri arasına nokta (.) konularak yazılır. Çok büyük sayılar ise genellikle yazıyla (milyon, milyar, bin gibi kelimelerle) ifade edilir.
3) Hükümdar adlarındaki sayı nasıl yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “Padişahlardan biri de II. Selim idi.” cümlesine bakıyoruz.
Adım 2: “II” sayısı, Romen rakamlarıyla yazılmış.
Sonuç:
Hükümdar adlarındaki sayılar Romen rakamlarıyla yazılır.
4) Sıra sayıları rakamla mı yoksa yazıyla mı yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “İlkokul 2. sınıftayken…” ve “Sınavda birinci oldu.” cümlelerine bakıyoruz.
Adım 2: İlk örnekte rakamla ve nokta ile, ikinci örnekte ise yazıyla yazılmış.
Sonuç:
Sıra sayıları hem rakamla (sonuna nokta konularak) hem de yazıyla yazılabilir.
5) Üleştirme sayıları rakamla mı yoksa yazıyla mı yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “Öğretmenim ikişer ikişer saymam için beni tahtaya kaldırdı.” cümlesine bakıyoruz.
Adım 2: “İkişer ikişer” yazıyla yazılmış.
Sonuç:
Üleştirme sayıları (paylaştırma sayıları) her zaman yazıyla yazılır. Rakamla yazılması yanlıştır.
6) Saatler rakamla mı yazıyla mı yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “Saat onu çeyrek geçe iskelede buluşalım.” ve “Saat 8.30’da takılı kalmıştı.” cümlelerine bakıyoruz.
Adım 2: İlk örnekte yazıyla, ikinci örnekte ise rakamla yazılmış.
Sonuç:
Saatler hem rakamla (saat ve dakika arasına nokta konularak ve gelen ek kesme işaretiyle ayrılarak) hem de yazıyla yazılabilir.
7) Sayılarda kesirler nasıl yazılmıştır?
Çözüm:
Adım 1: “Çocuk battaniyesi için 2,30 cm kumaş yeter.” cümlesine bakıyoruz.
Adım 2: “2,30” sayısında tam kısım ile kesir kısmı arasında virgül kullanılmış.
Sonuç:
Sayılarda kesirler (ondalık sayılar) tam sayı ile kesir kısmı arasına virgül (,) konularak yazılır.
İşte bu kadar! Gördüğünüz gibi Türkçe kuralları çok mantıklı ve dikkatli baktığımızda hepsini kolayca anlayabiliyoruz. Hepinizi tebrik ederim!