5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Anıttepe Yayınları Sayfa 129

Merhaba sevgili öğrencilerim! Nasılsınız bakalım? Bugün Türkçe dersimizdeki etkinlikleri birlikte inceleyip nasıl yapacağımızı adım adım konuşacağız. Hazır mısınız? Öyleyse başlayalım!

Şimdi önümüzdeki ilk etkinliğe bakalım.

8. ETKİNLİK Tarihi şahsiyetlerle ilgili hazırlıklı konuşmanızı yapınız. Yaptığınız konuşmayı “Konuşmamı Değerlendiriyorum” formuna göre değerlendiriniz.

Sevgili çocuklar, bu etkinlikte önce bir hazırlık yapmamız gerekiyor. Yani bir tarihi şahsiyet seçip onun hakkında bir konuşma hazırlayacağız. Mesela Fatih Sultan Mehmet, Mustafa Kemal Atatürk, Piri Reis, Mimar Sinan gibi önemli isimlerden birini seçebilirsiniz. Sonra da bu seçtiğiniz kişi hakkında öğrendiklerinizi güzel bir şekilde arkadaşlarınızla paylaşmak için bir konuşma yapacaksınız.

Konuşmanızı yaptıktan sonra ise kendi kendinize, aşağıdaki değerlendirme formuna bakarak ne kadar başarılı olduğunuzu kontrol edeceksiniz. Hadi, formdaki maddelere tek tek bakalım, ne anlama geliyorlar, konuşurken nelere dikkat etmeliyiz, öğrenelim:

Adım 1: Tarihi Şahsiyet Seçimi ve Araştırma

• Öncelikle ilginizi çeken, hakkında konuşmaktan keyif alacağınız bir tarihi şahsiyet seçin.
• Seçtiğiniz kişi hakkında kitaplardan, internetten veya ansiklopedilerden bilgi toplayın. Ne zaman yaşadı, ne gibi önemli işler yaptı, hangi özellikleriyle tanınıyor, bunları öğrenin.

Adım 2: Konuşma Metni Hazırlığı

• Topladığınız bilgileri bir düzen içinde kağıda dökün. Konuşmanızın bir girişi, gelişme bölümü ve sonuç bölümü olsun.
• Giriş bölümünde kimden bahsedeceğinizi söyleyin ve dinleyicilerin ilgisini çekecek kısa bir bilgi verin.
• Gelişme bölümünde seçtiğiniz tarihi şahsiyetin hayatını, başarılarını, önemli eserlerini veya özelliklerini detaylıca anlatın.
• Sonuç bölümünde ise anlattıklarınızı kısaca özetleyin ve dinleyicilere bir mesaj verin. Mesela “Bu önemli şahsiyetten şu dersleri çıkarabiliriz…” gibi.

Adım 3: Konuşmanızı Değerlendirme Formu ve Anlamları

Şimdi konuşmanızı bitirdikten sonra aşağıdaki maddeleri okuyun ve kendi konuşmanız için “Evet”, “Kısmen” veya “Hayır” seçeneklerinden birini işaretleyin:

• Konuşurken beden dilimi etkili kullandım.

  Beden dili demek, konuşurken el hareketlerinizi, kollarınızı, yüz ifadenizi ve duruşunuzu kullanmak demek. Konuşurken sadece ağzınızla değil, tüm vücudunuzla da konuşursunuz. Mesela önemli bir şey söylerken elinizle işaret etmek, mutlu bir olayı anlatırken gülümsemek gibi. Eğer bunları güzel kullandıysanız “Evet” diyebilirsiniz.

• Konuşmamda uygun geçiş ve bağlantı ifadeleri kullandım.

  Konuşurken bir konudan diğerine atlarken veya bir fikri açıklarken “öncelikle”, “daha sonra”, “bununla birlikte”, “sonuç olarak” gibi kelimeler veya cümleler kullanırız. Bunlara geçiş ve bağlantı ifadeleri denir. Bunlar konuşmanızın daha anlaşılır ve akıcı olmasını sağlar. Eğer bunları doğru yerlerde kullandıysanız “Evet” işaretleyin.

• Konuşmamda yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçesini kullandım.

  Türkçemize başka dillerden birçok kelime gelmiş. Bazıları dilimize tamamen yerleşmiş ve onları kullanmakta bir sakınca yok. Ama bazıları yeni gelmiş veya Türkçede çok güzel karşılığı olan kelimelerdir. Mesela “online” yerine “çevrimiçi”, “laptop” yerine “dizüstü bilgisayar” demek gibi. Eğer konuşurken bu tür kelimelerin Türkçe karşılıklarını kullanmaya özen gösterdiyseniz “Evet” deyin.

• Kelimeleri anlamına uygun kullandım.

  Her kelimenin belirli bir anlamı vardır, değil mi? Konuşurken seçtiğimiz kelimelerin ne anlama geldiğini bilmeli ve onları doğru yerde kullanmalıyız. Mesela “küçük” demek yerine “ufak” demek ya da “büyük” yerine “iri” demek gibi, ama bunları doğru bağlamda kullanmak önemli. Eğer kelimeleri doğru anlamlarıyla kullandıysanız “Evet” işaretleyebilirsiniz.

• Konuşurken göz teması kurdum.

  Konuşurken sadece bir yere bakmak yerine, dinleyen arkadaşlarınızın veya öğretmeninizin gözlerinin içine bakmak çok önemlidir. Bu, onlarla iletişim kurduğunuzu ve onlara değer verdiğinizi gösterir. Eğer konuşurken dinleyicilerle ara sıra göz göze geldiyseniz “Evet” deyin.

• Konuşurken işitilebilir bir ses tonu kullandım.

  Konuşurken sesimizin ne çok yüksek ne de çok alçak olması gerekir. Herkesin sizi rahatça duyabileceği bir ses tonu kullanmalısınız. Fısıltıyla konuşmak ya da bağırmak yerine, işitilebilir yani duyulabilir bir ses tonuyla konuştuysanız “Evet” diye işaretleyebilirsiniz.

Bu değerlendirme formu sayesinde konuşma becerilerinizi geliştirebilir, bir sonraki konuşmanızda daha iyi olabilirsiniz. Unutmayın, pratik yaptıkça daha iyi olacaksınız!

—

Şimdi ikinci etkinliğimize geçelim.

9. ETKİNLİK Yurt dışında yaşayan ve Türkçe bilen bir arkadaşlarınıza Ali Kuşçu’yu tanıtan bir elektronik posta yazınız.

Bu etkinlikte bir e-posta, yani elektronik posta yazacağız. E-posta, tıpkı mektup gibi yazılı iletişim kurmamızı sağlayan ama internet üzerinden gönderilen bir mesajdır. Bu e-postayı yurt dışında yaşayan ve Türkçe bilen bir arkadaşımıza Ali Kuşçu’yu tanıtmak için yazacağız.

Ali Kuşçu, Türk ve İslam dünyasının çok önemli bir bilim insanıydı. Özellikle matematik ve astronomi (gök bilimi) alanında büyük çalışmalar yaptı. Şimdi gelin, bu e-postayı nasıl yazacağımızı adım adım planlayalım:

Adım 1: E-posta Bölümlerini Dolduralım

• Alıcılar: Buraya arkadaşınızın e-posta adresini yazmalısınız. Mesela “arkadasiminadi@mail.com” gibi.
• Konu: E-postanızın ne hakkında olduğunu anlatan kısa ve öz bir başlık olmalı. Böylece arkadaşınız e-postayı açmadan ne hakkında olduğunu anlar. Mesela “Sana Harika Bir Bilim İnsanını Tanıtmak İstiyorum: Ali Kuşçu” veya “Türk Bilim Dünyasından Bir Yıldız: Ali Kuşçu” gibi bir şey yazabilirsiniz.

Adım 2: E-posta Metnini Yazalım

E-postanın asıl mesajını yazacağımız yere geldik. Burayı da birkaç bölüme ayırarak daha düzenli hale getirebiliriz:

• Giriş (Selamlama):

  E-postaya arkadaşınızı samimi bir şekilde selamlayarak başlayın. Mesela;

  Sevgili Canım [Arkadaşının Adı],

  Umarım iyisindir ve oradaki hayatın yolundadır. Sana bugün çok önemli bir Türk bilim insanından bahsetmek istedim. Eminim sen de çok etkileneceksin.

• Gelişme (Ali Kuşçu’yu Tanıtma):

  Bu bölümde Ali Kuşçu’nun kim olduğunu, ne zaman yaşadığını ve en önemlisi neler yaptığını anlatmalısınız. İşte size bazı ipuçları:

  • Ali Kuşçu, 15. yüzyılda yaşamış, çok yönlü bir Türk bilim insanıydı.
  • Matematik ve astronomi alanında çok önemli çalışmalar yaptı.
  • Uluğ Bey’in öğrencisiydi ve Semerkant’ta önemli bir bilim merkezi olan rasathanede çalıştı.
  • İstanbul’a geldi ve Fatih Sultan Mehmet tarafından büyük ilgiyle karşılandı. Ayasofya Medresesi’nde dersler verdi.
  • İstanbul’un enlem ve boylamını (coğrafi konumunu) ölçtü.
  • Ay’daki bir bölgeye onun adı verilmiştir, biliyor musun? Bu da onun ne kadar önemli bir bilim insanı olduğunu gösterir!
  • Eserleri arasında “Fethiye” adlı bir astronomi kitabı da var.

  Bu bilgileri kendi cümlelerinizle, arkadaşınıza anlatır gibi yazın. Şöyle başlayabilirsiniz:

  Bahsettiğim bu büyük bilim insanı Ali Kuşçu. Kendisi 15. yüzyılda yaşamış, hem matematikçi hem de gökbilimci (astronom) olan harika bir insanmış. Semerkant’ta çok iyi bir eğitim almış, hatta orada önemli bir rasathanede (gözlemevi) çalışmış. Rasathane ne demek biliyor musun? Gök cisimlerinin incelendiği yer demek!

  Daha sonra İstanbul’a gelmiş ve Fatih Sultan Mehmet tarafından çok sevilmiş. Ayasofya Medresesi’nde dersler vermiş, birçok öğrenci yetiştirmiş. Hatta İstanbul’un konumunu çok hassas bir şekilde ölçmüş. Düşünsene, o zamanın şartlarında ne kadar zormuş bu işler!

  Onun bilime olan katkıları o kadar büyük ki, Ay’daki bir kratere (çukur) bile onun adı verilmiş. Ne kadar gurur verici, değil mi?

• Sonuç (Kapanış ve Veda):

  E-postanızı bitirirken arkadaşınıza iyi dileklerinizi iletin ve vedalaşın. Mesela;

  Umarım Ali Kuşçu hakkında öğrendiklerin hoşuna gitmiştir. Senin de bu tür bilim insanlarımızı tanımanı çok istedim. Belki sen de onun gibi bir gün büyük işler başarırsın!

  Kendine çok iyi bak. En kısa zamanda görüşmek üzere!

  Sevgilerimle,

  [Adın Soyadın]

Unutmayın, e-postanızı yazdıktan sonra bir kez okuyun. Yazım yanlışları veya eksik bir şeyler var mı diye kontrol edin. Türkçe dil bilgisi kurallarına uymaya özen gösterin. Bu, hem arkadaşınıza saygı hem de düzgün iletişim kurmak için çok önemlidir.

—

Şimdi de bir sonraki derse nasıl hazırlanacağımıza bakalım.

BİR SONRAKİ DERSE HAZIRLIK

“Toplum hayatında herkese düşen belirli görevler vardır.” sözünden hareketle çevrenizi gözlemleyiniz.

Sevgili çocuklar, bu söz ne kadar doğru, değil mi? “Toplum hayatında herkese düşen belirli görevler vardır.” demek, hepimizin bir arada yaşadığı bir yerde, yani evde, okulda, mahallede, şehirde herkesin yapması gereken işler olduğu anlamına gelir. Tıpkı bir takım oyununda her oyuncunun bir görevi olduğu gibi.

Adım 1: Sözü Anlayalım

• Bu söz bize, hiçbirimizin tek başına yaşamadığını, bir bütünün parçası olduğumuzu hatırlatıyor.
• Herkesin üzerine düşen bir sorumluluk var ki toplum düzenli ve mutlu bir şekilde işleyebilsin.

Adım 2: Çevremizi Gözlemleyelim

Şimdi sıra geldi bu sözden yola çıkarak çevrenizi gözlemlemeye. Şöyle düşünün:

• Evde: Ailenizdeki herkesin ne gibi görevleri var? Annenin, babanın, senin, kardeşlerinin… Mesela annenin yemek yapması, babanın tamir işlerini halletmesi, senin odanı toplaman, sofrayı kurmaya yardım etmen gibi. Bu görevler olmasa ne olurdu?
• Okulda: Okuldaki görevler neler? Öğretmenlerin ders anlatması, müdürün okulu yönetmesi, hizmetlilerin okulu temiz tutması, senin derslerine çalışman, kurallara uyman gibi. Bu görevler aksasa okulda neler yaşanırdı?
• Mahallede/Şehirde: Çevrenizdeki insanlar neler yapıyor? Çöpçülerin çöpleri toplaması, fırıncının ekmek yapması, doktorun hastaları iyileştirmesi, polisin güvenliği sağlaması gibi. Bu görevler olmasa hayatımız nasıl etkilenirdi?

Adım 3: Gözlemlerinizi Not Alın

• Gözlemlediğiniz bu görevleri ve bu görevlerin neden önemli olduğunu defterinize kısaca not alın.
• Mesela, “Çöpçülerin görevi çöpleri toplamak. Bu görev olmasa şehir çok kirlenir ve hastalıklar yayılır.” gibi.

Bu gözlemleriniz, bir sonraki dersimizde “sorumluluk” ve “görev” konularını daha iyi anlamanıza yardımcı olacak. Ne kadar çok gözlem yaparsanız, o kadar çok şey öğrenirsiniz! Hadi bakalım, çevrenizdeki görev avına çıkma zamanı!

Umarım bu açıklamalar size yardımcı olmuştur sevgili öğrencilerim. İyi çalışmalar dilerim!