5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Anıttepe Yayınları Sayfa 106

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, görseldeki Türkçe sorularını adım adım, dikkatlice çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!

3. ETKİNLİK Aşağıdaki soruları okuduğunuz şiire göre cevaplayınız.

a) Şiirde kilim nelere benzetilmiştir?

Sevgili çocuklar, bu soruyu cevaplamak için öncelikle metni çok iyi okumamız ve kilimle ilgili hangi benzetmelerin yapıldığını bulmamız gerekiyor. Hadi, metne tekrar göz atalım:

• “Anadolu’da kilim, renk demek, renge susamışlık demek…“
• “Anadolu’da kilim, renk sofrasıdır, renge aç insanların sofrası.“
• “Al-al, moru-mor, akı-karası, sarısı-durusu, nesi var nesi yoksa cömertçe ortaya döker, evini, çadırını bir bayram şenliği, bir düğün alayı gibi renklerle donatır.“

Gördüğünüz gibi, metinde kilim için birçok güzel benzetme yapılmış.

Çözüm:

Metinde kilim;

• renk
• renge susamışlık
• renk sofrası
• renge aç insanların sofrası
• bir bayram şenliği
• bir düğün alayı

gibi kavramlara benzetilmiştir.

b) Siz olsaydınız kilimi nelere benzetirdiniz? Neden?

Şimdi sıra sizde! Kilim size neyi hatırlatıyor, neye benzetirdiniz? Bu tamamen sizin hayal gücünüze kalmış. Ben de bir deneme yapayım, belki size ilham verir:

Çözüm:

Ben kilimi Anadolu’nun sıcak bir kucağına benzetirdim. Çünkü kilim, renkleriyle, motifleriyle bizi sarıp sarmalar, tıpkı bir anne kucağı gibi. Her ilmeği bir hikaye anlatır, bizi geçmişe götürür ve içimizi ısıtır. Aynı zamanda bir zaman tüneline de benzetirdim, çünkü her motifin bir anlamı, her rengin bir dili var. Sanki geçmişten günümüze bir yolculuk yapıyoruz kilime bakarken.

4. ETKİNLİK Aşağıdaki metin ile okuduğunuz metni tür ve biçim özellikleri yönünden karşılaştırınız.

Sevgili çocuklar, bu soruda “okuduğunuz metin” diye bahsedilen, genellikle ders kitabınızda daha önce okuduğunuz başka bir metindir. Ancak bizde şu an sadece “kilim” metni olduğu için, bu metnin kendi özelliklerini inceleyelim ve böylece başka bir metinle karşılaştırma yapmanız için size bir örnek sunmuş olalım.

Çözüm:

Şimdi gelin, “kilim” metninin tür ve biçim özelliklerini birlikte inceleyelim:

Adım 1: Metnin Türü

• Bu metin, bir olay anlatmıyor, yani bir hikaye ya da masal değil.
• Şiir gibi dizelerden de oluşmuyor, yani bir şiir değil.
• Daha çok kilimin ne anlama geldiğini, ne kadar önemli olduğunu bize anlatan, bilgilendiren ve aynı zamanda duygusal bir anlatımı olan bir yazı. Bu tür yazılara deneme veya makale diyebiliriz. Yazar, kilim hakkındaki düşüncelerini, duygularını ve gözlemlerini bize aktarıyor.

Adım 2: Metnin Biçim Özellikleri

• Metin, paragraflar halinde, düz yazı şeklinde yazılmış.
• Anlatım dili çok akıcı ve şiirsel. Yani okurken kulağa hoş gelen, insanı etkileyen bir dil kullanılmış.
• İçinde bolca benzetme var. Mesela kilimi “renk sofrası”na benzetmesi gibi.
• Betimlemeler de çok güzel kullanılmış. Kilimdeki renkleri, doğadaki yeşili, kırmızıyı anlatırken gözümüzde canlandırıyor.
• Duygusal ifadelerle zenginleştirilmiş. Yazarın kilime olan sevgisini ve hayranlığını hissediyoruz.

Özetle, bu kilim metni;

• Türü: Deneme veya açıklayıcı bir makale diyebiliriz.
• Biçim Özellikleri: Düz yazı şeklinde, akıcı ve şiirsel bir dil, zengin benzetmeler ve betimlemelerle dolu.

Eğer başka bir metinle karşılaştırmanız gerekirse, o metnin de bu özelliklerini (türünü, nasıl yazıldığını, dilini vb.) inceleyerek aralarındaki farkları ve benzerlikleri kolayca bulabilirsiniz.

5. ETKİNLİK

a) Aşağıdaki kelimelerin anlamlı en küçük parçasını örnekteki gibi daire içine alınız.

Bu soruda bizden kelimelerin kökünü bulmamız isteniyor. Yani kelimenin ek almamış, anlamlı en küçük haline bakacağız. Tıpkı “sırlarımı” kelimesinin kökünün “sır” olması gibi. Hadi diğer kelimelere de bakalım:

Çözüm:

• sırlarımı sır (örnekte daire içine alınmış)
• sevgiliye sevgi
• duygunun duygu
• özlemdir özlem
• yoluna yol

b) Daire içine aldığınız bu kelimelere örnekteki gibi farklı ekler getiriniz. Yeni oluşturduğunuz bu kelimeleri birer cümlede kullanınız.

Şimdi de kökünü bulduğumuz kelimelere farklı ekler getirerek yeni kelimeler türetecek ve onları cümle içinde kullanacağız. Bu hem kelime dağarcığımızı geliştirir hem de kelimelerin farklı anlamlarını görmemizi sağlar.

Çözüm:

Harikasınız çocuklar! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Unutmayın, Türkçe öğrenirken kelimelerin köklerini bulmak, ekleri tanımak ve onları cümle içinde doğru kullanmak çok önemlidir. Bu alıştırmalar size bu konuda çok yardımcı olacak. Bir sonraki derste görüşmek üzere!