Merhaba sevgili 5. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün çok güzel ve düşündürücü bir etkinlikle karşı karşıyayız. Görseldeki soruları tek tek analiz edip, birer Türkçe öğretmeni edasıyla sana en anlaşılır şekilde açıklayacağım. Hazırsan, başlayalım!
5. ETKİNLİK Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız. Verdiğiniz cevaplardan yola çıkarak metnin türünü belirleyiniz.
a) Okuduğunuz metinde bir olay mı anlatılıyor yoksa bilgi mi veriliyor?
b) Okuduğunuz metinde anlatılanlar gerçekte olabilir mi?
c) Okuduğunuz metinde anlatılanlar, yazarın kendi kurguladığı bir olay mıdır?
• Okuduğum metnin türü:
Çözüm 5. ETKİNLİK:
Canım öğrencim, bu soruları cevaplayabilmek için öncelikle bir metin okumuş olmamız gerekiyordu, değil mi? Ama burada metin olmadığı için, soruların bize ne anlatmak istediğini düşünerek ve genellikle bu tür etkinliklerde kullanılan metinleri göz önünde bulundurarak cevaplarımızı oluşturacağız. Zaten 6. etkinlikteki görseller de bize metnin konusu hakkında ipuçları veriyor gibi.
a) Okuduğunuz metinde bir olay mı anlatılıyor yoksa bilgi mi veriliyor?
Adım 1: Görseldeki diğer sorulara ve 6. etkinlikteki resimlere bakarsak, metnin büyük ihtimalle doğa, çevre kirliliği veya doğal güzellikler hakkında olduğunu tahmin edebiliriz. Bu tür konular genellikle bize bir şeyler öğretmek, bilgilendirmek için yazılır.
Adım 2: Bir olay anlatılsaydı, bir kahraman, bir zaman ve bir yer olurdu ve bir macera veya yaşanmışlık aktarılırdı. Ama çevre konuları daha çok gerçekleri ve olguları açıklar.
Sonuç: Bu yüzden, okuduğumuz metinde bilgi verildiğini söyleyebiliriz. Örneğin, su kirliliğinin zararları, doğanın korunması gibi konularda bilgiler veriliyor olabilir.
b) Okuduğunuz metinde anlatılanlar gerçekte olabilir mi?
Adım 1: Eğer metin bize doğa ve çevre hakkında bilgiler veriyorsa, bu bilgiler zaten gerçek hayattan alınmıştır.
Adım 2: 6. etkinlikteki görsellerde gördüğümüz gibi, suların kirlenmesi, doğanın güzellikleri veya kuraklık gibi durumlar gerçek hayatta karşılaştığımız şeylerdir.
Sonuç: Evet, anlatılanlar gerçekte olabilir. Hatta, metin bize gerçek hayatta karşılaştığımız sorunları veya güzellikleri anlatıyor olabilir.
c) Okuduğunuz metinde anlatılanlar, yazarın kendi kurguladığı bir olay mıdır?
Adım 1: Az önce “a” şıkkında metnin bilgi verdiğini söylemiştik.
Adım 2: Bilgi veren metinlerde, yazar kendi hayal gücünden bir olay uydurmaz, yani kurgulamaz. Yazar bize var olan gerçekleri, araştırmaları veya gözlemlerini aktarır.
Sonuç: Metin bize bilgi veriyorsa, yazarın kendi hayal gücünden uydurduğu, yani kurguladığı bir olay değildir. Yazar bize gerçekleri, bilinenleri veya gözlemleri aktarıyordur.
• Okuduğum metnin türü:
Adım 1: Yukarıdaki cevaplarımızdan yola çıkarak, metinde bilgi verildiğini, anlatılanların gerçek olabileceğini ve yazarın bir şey kurgulamadığını anladık.
Adım 2: Bir konuda bilgi veren, öğreten veya açıklama yapan metinlere “bilgilendirici metin” ya da “öğretici metin” deriz.
Sonuç: Okuduğumuz metnin türü: bilgilendirici (öğretici) metin.
***
6. ETKİNLİK Aşağıdaki görsellerden hangileri okuduğunuz metinle ilgilidir? İşaretleyiniz.
Çözüm 6. ETKİNLİK:
Şimdi de metnin konusuyla ilgili olabilecek görselleri seçelim. Yukarıdaki 5. etkinlikteki cevaplarımıza göre metnimiz büyük ihtimalle doğa, çevre kirliliği veya doğanın korunması hakkında bilgi veriyor. Bu durumda hangi görsellerin bu konularla ilgili olduğuna dikkatlice bakalım:
- İlk görselde, bir gölün ya da akarsuyun içine atılmış birçok çöp görüyoruz. Plastik şişeler, atıklar… Bu görsel, çevre kirliliğini ve doğaya verilen zararı çok net bir şekilde gözler önüne seriyor. Metnimiz bu konuda bilgi veriyorsa, bu görsel kesinlikle ilgili.
- İkinci görselde, pırıl pırıl görünen bir su kenarında balık tutan bir insan var. Bu görsel, doğanın insanlara sunduğu güzellikleri ve huzurlu aktiviteleri temsil ediyor. Eğer metin doğanın korunmasının öneminden bahsediyorsa ve sağlıklı bir çevrenin bize neler katabileceğini anlatıyorsa, bu görsel de metinle ilgili olabilir.
- Üçüncü görselde, yemyeşil ağaçlar ve sağlıklı bir doğa parçası var. Gökyüzü masmavi, her yer canlı. Bu görsel, korunmuş ve güzel bir doğayı temsil ediyor. Metin doğanın güzelliklerini veya korunması gerektiğini anlatıyorsa, bu görsel de kesinlikle ilgili.
- Dördüncü görselde, kurak ve çorak bir arazi görüyoruz. Bitki örtüsü yok denecek kadar az, toprak kurumuş. Bu da çevre sorunlarının, kuraklığın veya çölleşmenin acı bir sonucu olabilir. Metnimiz bu tür çevresel sorunlara değiniyorsa, bu görsel de ilgili olacaktır.
- Beşinci görselde, büyük borulardan simsiyah, kirli bir suyun başka bir suya aktığını görüyoruz. Bu görsel, su kirliliğinin en belirgin ve en tehlikeli örneklerinden biri. Metin çevre kirliliği ve etkilerinden bahsediyorsa, bu görsel de çok önemli bir bağ kurar.
Gördüğün gibi, bu görsellerin hepsi metinde anlatılan çevre, doğa, kirlilik ve korunma gibi konularla bir şekilde bağlantılı. Bazıları doğaya verilen zararı, bazıları ise korunmuş doğayı gösteriyor. Bu yüzden, tüm görsellerin metinle ilgili olduğunu söyleyebiliriz.
Sonuç: Tüm görseller işaretlenmelidir.
***
7. ETKİNLİK Okuduğunuz metni değerlendiriniz. Metindeki beğendiğiniz ve beğenmediğiniz yerleri sebebiyle açıklayınız.
Çözüm 7. ETKİNLİK:
Sevgili öğrencim, bu etkinliği yapabilmek için de yine metni okumamız gerekiyordu. Ama madem metnimiz çevre ve doğa hakkında bilgi veren bir metindi, o zaman genel olarak bu tür metinlerde neleri beğenebileceğimizi veya beğenmeyebileceğimizi konuşalım. Haydi, bir öğretmen gibi metni değerlendirelim!
Metinde Beğendiğim Yerler (Olumlu Yönler):
Eğer metin bize çevre kirliliğinin ne kadar ciddi bir sorun olduğunu ve günlük hayatımızı, hatta sağlığımızı nasıl etkilediğini açık ve net bir şekilde anlatıyorsa, bu çok önemli ve beğenilecek bir yön olurdu. Çünkü bu sayede bizler de çevre konusunda daha bilinçli oluruz.
Eğer metin, doğayı korumak için neler yapabileceğimize dair somut örnekler ve pratik bilgiler veriyorsa (mesela, çöpleri yere atmamak, suyu israf etmemek, geri dönüşüm yapmak gibi), bu da çok faydalı olurdu. Çünkü sadece sorunu söylemek yetmez, çözüm yollarını da göstermek gerekir ki biz de harekete geçebilelim.
Metnin dili anlaşılır, sade ve akıcıysa, yani okurken bizi sıkmıyorsa ve kolayca anlayabiliyorsak, bu da metnin beğenilen bir özelliği olurdu. Özellikle 5. sınıf öğrencileri olarak, karmaşık cümleler yerine basit ve net anlatım bizim için çok daha iyidir.
Eğer metin, doğanın güzelliklerini ve bize sunduğu faydaları (temiz hava, su, yiyecekler, dinlenme alanları) güzel ve etkileyici bir dille anlatıyorsa, bu da okuyucuyu etkiler ve doğayı daha çok sevmemizi sağlar. Bu da beğenilecek bir yön olurdu.
Metinde Beğenmediğim Yerler (Olumsuz Yönler):
Eğer metin sadece sorunları sayıp dökmüş ama çözüm yollarına hiç değinmemişse, bu biraz eksik kalırdı. Çünkü sorunları bilmek kadar, onları çözmek için ne yapabileceğimizi de bilmek isteriz. Aksi takdirde kendimizi çaresiz hissedebiliriz.
Metnin dili çok karmaşık ve bilimsel terimlerle doluysa, anlamakta zorlanırdık. Bu da metni okurken bizi sıkabilir veya anlamamamıza neden olabilirdi. Bir 5. sınıf öğrencisi olarak, metinlerin yaşımıza uygun bir dille yazılması önemlidir.
Eğer metin, okuyucuyu umutsuzluğa düşüren bir tonla yazılmışsa, yani “her şey kötüye gidiyor, yapacak bir şey yok” gibi bir hava veriyorsa, bu da hoşumuza gitmezdi. Çünkü çevre konularında umutlu olmak ve bir şeyler yapabileceğimize inanmak önemlidir.
Metinde gereksiz tekrarlar varsa veya aynı şeyi farklı cümlelerle defalarca anlatıyorsa, bu da okuyucuyu sıkabilirdi. Her cümlenin yeni bir bilgi veya düşünce katması daha iyi olurdu.
Unutma, her metin bize bir şeyler öğretir veya hissettirir. Önemli olan, metni dikkatlice okuyup ne anladığımızı ve bize ne hissettirdiğini düşünebilmektir. Bu sayede okuduğumuz her şeyi daha iyi değerlendirebiliriz.